پىكىرلەر
تاربيەنىڭ توقىراۋ سەبەبى نەدە؟
وسىدان بەس جىل بۇرىن «ەگەمەن قازاقستاندا» تورەگەلدى شارمانوۆ اعامىزدىڭ «قۇندىلىقتاردىڭ قۇلدىراۋى» اتتى ماقالاسى شىققان ەدى. سول ماقالا قارت ۇستاز, سەكسەنگە جاقىنداپ قالعان انا رەتىندە مەنى دە قاتتى تولعانتىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوتەرىلگەن ماسەلەنى ۇمىتا الماي, تەبىرەنىپ جۇرەمىن.
17 ناۋرىز, 2020
ۇلتتىڭ يممۋنيتەتى سىنالار ءسات
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ, ەلدە العاش رەت ەنگىزىلىپ وتىرعان توتەنشە جاعدايدىڭ ءجونىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. قازاقستاندا ءبىر ايعا جۋىق مەرزىمدە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالار كۇشەيتىلىپ, قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل – ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ اماندىعى ءۇشىن قابىلدانعان شەشىم ەكەنى انىق.
17 ناۋرىز, 2020
ۇلت ۇپايى ۇرانشىلدىقپەن تۇگەندەلمەيدى
تابيعات تولعاتىپ, بۋسانىپ, تىرشىلىك اتاۋلى تۇلەيتىن كەزەڭ دە كەلىپ جەتتى. جىل جىلجىپ, بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ باستاۋى – امال مەرەكەسى تورگە وزدى. قىس قۇرىعى اجىراپ, جەر اياعى بوسايتىن, كۇن شۋاعىن توگىپ, شۇعىلاسىن شاشاتىن بۇل مەزەتتە اعايىن ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسا كورىسىپ, ساقتاعانىن داستارحانعا سالىپ, ءبىر-بىرىنە اقجارىلقاپ تىلەگىن ايتقان. جاستار جاعى ساۋاپتى ىستەرگە اسىعىپ, ۇلكەندەر مەيىرلەنىپ باتا بەرگەن. وسىلايشا ساحارادا كەلىسىم مەن كەشىرىم, تاتۋلىق پەن تۋىستىق سالتانات قۇرعان. ءبىر قۋانارلىعى, ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا عانا اتالىپ ءوتىلىپ كەلگەن بۇل يگى مەرەكە قازىر جالپىۇلتتىق مەيرامعا اينالىپ بارادى.
16 ناۋرىز, 2020
اقىلماندار, ادام مىنەزى-قۇلقىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن زەرتتەيتىن پسيحولوگتار, ءتۇرلى قيىنشىلىقتى جەڭۋگە كومەكتەسەتىن ترەنينگتەر قاپتاعان زاماندا كىسى وزىنە نەگە قول سالادى؟ قۇدايىم-اۋ, عالامتوردى اشىپ قالساڭ دا ءومىرىڭدى عاجاپ ەتەتىن كەڭەس اتاۋلىنىڭ قانشاما ءتۇرى الدىڭنان شىعادى.
13 ناۋرىز, 2020
ازاتتىق ەيفورياسىن باسقا حالىقتىڭ قالاي باستان كەشكەنىن قايدام, ال قازاق توپىراعىندا «تاۋەلسىزدىك تۋرالى تولعاۋ» ۇزاققا سوزىلىپ بارا جاتقان سىڭايلى. ءالى كۇنگە دەيىن «تاۋەلسىزدىككە دەيىن», «تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن» دەگەن پافوستىق ودانىڭ تاۋسىلار ءتۇرى كورىنبەيدى. پراگماتيزمنەن گورى سول «بابالار اڭساعان ازاتتىق» توڭىرەگىندەگى اڭگىمەنىڭ گوي-گويى «مىڭ ءبىر ءتۇن» حيكاياسىنان كەم تۇسپەي تۇر.
12 ناۋرىز, 2020
التىن كومبە, مول قازىنا تاۋىپ الۋدى ارماندامايتىن ادام جوق شىعار, ءسىرا... بالا كەزىمىزدە ءبىزدىڭ اۋىلدا مىناداي ءبىر اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە ايتىلاتىن. بۇل ءسىرا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان ءارى, قازان توڭكەرىسىنەن بەرى كەز بولسا كەرەك.
11 ناۋرىز, 2020
قازاق قاشاندا قىز سىيلاعان حالىق, قىزدارىن تورگە وتىرعىزعان ەل. قىزداردى ەرەكشە ەركەلەتۋگە تىرىسقان اتامىز «قىز وسسە – ەلدىڭ كوركى» دەپ, ولاردىڭ ءسان-سالتاناتىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ قاراعان. سوندىقتان قازاق قىزدارى قادىم زاماننان بەرى ەل الدىنا شىعىپ ءان ايتقان, الامان ايتىسقا قاتىسقان.
11 ناۋرىز, 2020
لينگيۆيست عالىم مارقۇم راحمانقۇل بەردىباەۆ «كەڭەس داۋىرىندە قازاق ءتىلىنىڭ 18 مىڭ ءسوزى بۇرمالانعان, ياعني ءمان-ماعىناسى وزگەرگەن» دەپتى. وسىنداعى ءمانى وزگەرىپ, ماعىناسى اۋىسقان اتاۋدىڭ ءبىرى – قاتىن ءسوزى. بۇل تەرمين ەرتەدەگى تۇركى قاعاناتى كەزىندە بيلەۋشىدەن كەيىنگى ەكىنشى تۇلعا – ونىڭ سۇيىكتى جارىنا بەرىلەتىن قۇرمەتتى اتاق ەكەن.
06 ناۋرىز, 2020
بيىل ەل استاناسى ەرەكشە قارلى بولدى. كوممۋنالدىق قىزمەت وكىلدەرىنە تەحنيكا قۇرالدارى جەتپەي, شاھاردى قاردان تازارتىپ ۇلگەرە الماي ابىگەرگە ءتۇستى. البەتتە ارقانىڭ اقشا بۇلتتارى كەڭ دالادا كەدەرگىسىز سوعاتىن جەلمەن كوسىلە كوشىپ, جاۋىن-شاشىننىڭ بۇل توڭىرەككە تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرە بەرمەيتىنى بەلگىلى.
04 ناۋرىز, 2020
بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولىپ وتىرعان جارىقتىق اباي اتامىزدىڭ كەيىسكە تولى: «كوزىنەن باسقا ويى جوق, ادامنىڭ نادان اۋرەسى. سوندا دا كوڭىلى تىم-اق توق, جايقاڭ-قايقاڭ ءار نەسى», دەپ باستالاتىن التى شۋماق جىرى بار. وسىندا ايتىلعانداي, رۋحاني ءىلىم-بىلىمنەن, قاراپايىم ومىردە شاھادات پەن عيبراتتان حابارى جوق پەندەلەر جايلى ۇلكەن عالىم ماعاز ار-رازي: «كىمنىڭ ۋايىمى جوق, توقشىلىعى كوپ بولسا, دەنەسى مايلى بولادى. دەنەسىنىڭ مايى كوپ ادامدا جەلىك پايدا بولادى. جەلىگى بار ادام جاماندىققا ۇرىنعىش كەلەدى. جاماندىققا بويى ۇيرەنگەن ادامنىڭ جۇرەگى قاتىگەزدەنەدى. جۇرەگى قاتىگەزدەنىپ ءولى كۇيگە تۇسكەن پەندە ءپانيدىڭ قىزىقتارىنا باتىپ كەتەدى» دەپتى.
03 ناۋرىز, 2020
مۋزىكالىق مادەنيەت – مەكتەپتەن
قازىر وتاندىق باسپاسوزدە «ورىس مەكتەبى» دەپ جازاتىن تىلشىلەردى بايقايمىن. البەتتە, ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ نىسانىنا قاتىستى «ورىس مەكتەبى» دەگەن پاسپورت بەرىلمەيتىنىن ەستە ۇستاعان ابزال.
21 اقپان, 2020
امانات – ادامنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىل قاسيەتى. اتامىز قازاق «امانات– مولشىلىق اكەلەدى, قيانات– كەدەيلىك اكەلەدى» دەگەن. ياعني, امانات بۇزىلعان جەردە قيانات قانات جايادى. ونداي ورتادا ىنتىماقتىڭ ىرگەسى سوگىلەدى, بەرەكەنىڭ قامالى بۇزىلادى. اماناتتىڭ ءتۇرى كوپ. ەڭ ۇلكەن امانات ادامنىڭ – جانى. بۇرىنعى ابىز-جىراۋ اتالارىمىز: «اللانىڭ اماناتقا بەرگەن جانىن, كەزەگى كەلگەن كەزدە قايتارامىن» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
20 اقپان, 2020
اباي جانە ونىڭ دۇنيەتانىمى تۋرالى ايتقاندا وي-تانىمىنىڭ, اسىرەسە شىعىستىق-ءدىني تەرەڭ تولعامدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن تۇلعالار تۋرالى توقتالماي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. دالا ءداستۇرى مەن حالىق فيلوسوفياسىن بالا جاستان بويىنا ءسىڭىرىپ, كەيىن مەدرەسەدە وقىپ, ءتىل ۇيرەنىپ, وزدىگىنشە ىزدەنگەن دانىشپاننىڭ شىعىس پەن باتىستى تەل ەمىپ, ادامزاتتىق ورەگە كوتەرىلۋىنە, ارينە وقىعان كىتاپتارى مەن ءتالىم العان ۇستازدارىنىڭ تيگىزگەن اسەرى وراسان زور بولعانى انىق. ابايعا اسەر ەتكەن سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى تاتار حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى شيحابەددين مارجاني (1818-1889) ەكەنى بەلگىلى.
19 اقپان, 2020
جۇرت كوڭىلى بيلىككە قايتسە تولادى؟
ۇلى ويشىل اباي اتامىزدىڭ ەلگە بارىنشا تانىمال ء«بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن وسيەت ءسوزىنىڭ مانىسىنە وي جۇگىرتسەك, ودان ۇلت بولىپ ۇيىسۋدا, حالقىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەستە دوستىق, تاتۋلىق, بىرلىك اۋاداي قاجەت ەكەندىگى ايقىن كورىنەدى. ال ەلىمىزدىڭ بىرلىك پەن ىنتىماقتى تۋ ەتىپ, العا باسۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارۋشى بيلىك وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋى ءتيىس.
18 اقپان, 2020
قوردايداعى جانجال تەز تۇتانىپ, سوڭى قاقتىعىسقا اينالدى. بەيبىت كۇندە وق اتىلىپ, جازىقسىز جاندار وپات بولدى. ارينە, قايعىلى جاعداي. قايتىس بولعان وتانداستارىمىزدىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتامىز. جارالىلاردىڭ دا تەز ساۋىعىپ كەتۋىن تىلەيمىز.
17 اقپان, 2020
قوي ءجۇنى قاجەتسىز بولعانى ما؟
جالپى العاندا, رەسپۋبليكادا جىل سايىن 38 مىڭ توننا قوي ءجۇنى وندىرىلەدى. ونىڭ ىشىندە 7 مىڭ تونناسى بيازى, 4,4 مىڭ تونناسى جارتىلاي بيازى جانە 20,6 مىڭ تونناسى قىلشىقتى ءجۇن. ياعني, قازاقستاندا نەگىزىنەن جارتىلاي قىلشىقتى جانە قىلشىقتى ءجۇن وندىرىلەدى دەگەن ءسوز. ال بيازى جانە جارتىلاي بيازى ءجۇندى يمپورتتاۋعا تۋرا كەلەدى.
13 اقپان, 2020
ەلىمىزدىڭ قورداي اۋدانىنىڭ ماسانشى, سورتوبە اۋىلدارىنداعى بولعان وقيعالار جۇرتشىلىقتى ءدۇر سىلكىندىردى. جەكە ادامداردىڭ ورتاسىندا بولعان كيكىلجىڭ حالىقتار دوستىعىنا, قوعامدىق كەلىسىم ماسەلەسىنە سىنا قاققانداي بولىپ وتىر. ارينە, ونىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىن ارنايى قۇرىلعان كوميسسيا انىقتاي جاتار. دەگەنمەن قولىما قالام ۇستاعان جۋرناليست بولعان سوڭ وسى وقيعاعا ورايلاس ويىممەن بولىسكىم كەلەدى.
12 اقپان, 2020
ءدال قازىر سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە بولات تۇياعىن تىرەپ توقتاعان, ۇلتشىل جازۋشى مۇحتار ماعاۋين ەرتەرەكتەگى ءبىر سۇحباتىندا: «كوشەدە كەلە جاتىپ قارسى ۇشىراسقان قازاقتاردىڭ جۇزىنە قاراپ-اق ولاردىڭ تۇلا بويىنداعى ۇلتتىق بوياۋى مەن انا ءتىلىن قانشالىقتى بىلەتىنىن بىردەن بايقايمىن» دەگەن ەكەن. بۇل رۋحاني وي-ءورىسى كەمەلدەگەن تۇلعانىڭ بارىنە ءتان قۇبىلىس. مۇنى قازاقشا – سۇڭعىلالىق دەسە, عىلىم تىلىندە – ەنتەلەحيا دەپ اتايدى.
07 اقپان, 2020
ءامىر تەمىر زامانىندا عۇمىر كەشكەن ايگىلى شىعىس ويشىلى يبن حالدۋن دەگەن وقىمىستى «مۇقادديما» اتتى ەڭبەگىندە وركەنيەتتەر مەن مەملەكەتتەردىڭ دە ومىرگە كەلگەننەن كەيىن ءوسىپ, وركەندەيتىنىن ءھام ۋاقىتى كەلگەندە ولەتىنىن ايتا وتىرىپ, ولاردىڭ وشۋىنە ىنساپسىزدىق پەن ىسىراپشىلدىقتىڭ سەبەپ بولاتىنىن جازعان ەكەن.
06 اقپان, 2020
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جۋىقتا جاريالانعان «اباي جانە ءححى عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا ۇلى تۇلعانىڭ رۋحاني مۇراسىن پاراسات بيىگىنەن باعامداي وتىرىپ, اقىن بارلىق باستاماشىلدىقتا ادالدىقتى جوعارى قويادى دەگەن تۇجىرىم جاساپتى.
04 اقپان, 2020
