پىكىرلەر
زامان دامىپ, نەبىر تەحنولوگيالار العا وزعان ۋاقىتتا وسىنداي ءىرى-ءىرى ساۋدا وشاقتارى قاشىقتىقتان اشىلاتىن قاقپالار ورناتۋىن قاراپايىم حالىق تالاپ ەتۋىمىز كەرەك دەپ ويلايمىز. بۇل بىرىنشىدەن تازالىقتى كۇشەيتسە, ەكىنشىدەن ەكى قولىنا زىلدەي دوربا ءىلىپ جوڭكىلىپ جاتقان جۇرتقا كوپ كومەك بولار ەدى.
22 ناۋرىز, 2020
مىنە, كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەتىن, تابيعات گۇلدەنەتىن, بارشا جۇرت ىرىزدىققا كەنەلەتىن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءاز ناۋرىز كەلىپ جەتتى. باعزى بابالارىمىزدىڭ بۇل كۇنگە ايرىقشا ءمان بەرگەنى تۋرالى كونە جازبالاردا ءجيى ايتىلادى. مىسالى, گرەك تاريحشىسى كۆينت كۋرتسي رۋفتىڭ «ەسكەندىر جورىعى» دەگەن ەڭبەگىندە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى تاڭ شاپاعى قىلاڭ بەرگەن مەزەتتە قاعان ورداسىنا كۇن بەينەلى تۋ تىگىلىپ, الاڭعا شىمقاي قىزىل كيىم كيگەن 365 بوزبالا شىعىپ, جىل ىشىندەگى ءاربىر تاۋلىكتىڭ شەجىرە-بايانى سياقتى 365 كۇي تارتقانى تۋرالى تامسانا باياندالعان. سودان سوڭ ەلدىڭ باتاگوي ابىزى ورتاعا شىعىپ, ەل تىلەگىن تاڭىرگە جەتكىزەر 9 كۇيىن قوبىزبەن تارتادى ەكەن. ال تان-شۋ جىلناماسىندا تۇركىلەردىڭ كوكتەم مەزگىلىندە تاساتتىق بەرىپ, تاڭىرگە ءتاۋ ەتەتىنى ايتىلعان. جەر-جاھان جاڭارعان, كوڭىلدەر اعارعان, دۇنيە تازارعان بۇل كۇندى اتالارىمىز قاسيەتتى تاۋعا بارىپ تاڭىرگە ءتاۋ ەتىپ, كوككە اق شاشىپ, وتقا ماي تامىزىپ تويلاعان ەكەن. راشيد اد-دين مەن ابىلعازى ءباھادۇر بۇل كۇندى ەرگەنەقوننان شىعۋىمەن بايلانىستىرىپ, ونى ەركىندىككە قول جەتكىزگەن مەرەكە رەتىندە اسپەتتەيدى. ءابۋ رايحان ءال-بيرۋني تۇركى جۇرتىنىڭ ناۋرىزدى «جاڭا كۇن» دەپ تويلايتىنىن جازعان.
22 ناۋرىز, 2020
ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ رۋحاني ماڭىزىن زورايتاتىن تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – تاتۋلىق مەيرامى ەكەندىگى. ياعني ناۋرىز كۇنى ارازداسقان ادامدار كەشىرىسىپ, تاتۋلاسادى. ويتكەنى تاتۋلىق – بەرەكەنىڭ باسى. «تورتەۋ تۇگەل بولسا – توبەدەگى كەلەدى, التاۋ الا بولسا – اۋىزداعى كەتەدى» دەگەندەي تاتۋلىقتىڭ تۋى جەلبىرەگەن جەردە ەلدىڭ ىرىسى وسەدى, باعى ارتادى, بولاشاعى باياندى بولادى.
21 ناۋرىز, 2020
م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىندا اباي قالاداعى جاقىن دوسى پاۆلوۆقا جولىعىپ, بۇل وبادان ەل قالاي ساقتانۋىن سۇرايدى. سوندا پاۆلوۆ سالت-ءداستۇر بولسا دا, جانازاعا حالىقتى جيناپ, اس بەرۋدى ۋاقىتشا دوعارا تۇرۋدى ءماسليحات ەتەدى. ءدال وسى ءسوزدى جۇما نامازعا جينالعان قاۋىمعا جەتكىزۋىن اباي قالا مەشىتىنىڭ حالفەسى سارموللاعا ايتتىرادى.
20 ناۋرىز, 2020
بۇرىن بىزگە مۇعالىمدەر ءاپ-ساتتە كۇشىنە ەنىپ, ۇلاسپالى سيپات الىپ شىعا كەلەتىن تىزبەكتى رەاكتسيا اتوم قۋاتىندا عانا بولادى دەپ ءتۇسىندىرۋشى ەدى. سويتسەك مۇنداي جويقىن كۇشكە قاتەرلى اقپارات كوزى دە يە ەكەن. قىتايدان باستالىپ, قازىر دۇنيەنى شارپىپ وتىرعان كوروناۆيرۋس دەرتىنە شالدىققاندار سانى ازىرگە ءجۇز مىڭنان اسىپ, قايتىس بولعان ادامدار سان التى مىڭنىڭ ۇستىنە شىققانىمەن ءوز تاريحىندا بۇدان دا زور قۇقايلاردى باستان وتكەرگەن جەتى ميلليارد ادام بالاسى بۇرىن-سوڭدى بولماعان دۇربەلەڭدى باستان كەشۋدە.
19 ناۋرىز, 2020
ەلباسى جانە اتاتۇرىك: 19 سانىنىڭ تىلسىمى
تەرەڭ تاريحتان تاعىلىم ىزدەپ ءتىن تارتساق, ار جاعىنان تۇتاس تۇركىنىڭ تۇعىرى بيىك تولاعاي تۇلعالارىنىڭ سۇلباسى ءسان-سالتاناتىمەن اتويلاپ شىعا كەلەتىنى بەلگىلى. الدە ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز اتالارىمىز الىپ-الىپ باسقان وسىناۋ ابات ايماقتان ءبىر ەلى اجىراماي, كىندىگىمىزدىڭ قارا شاڭىراقتا بايلانعانىنان با, كىم ءبىلسىن؟
19 ناۋرىز, 2020
تاربيەنىڭ توقىراۋ سەبەبى نەدە؟
وسىدان بەس جىل بۇرىن «ەگەمەن قازاقستاندا» تورەگەلدى شارمانوۆ اعامىزدىڭ «قۇندىلىقتاردىڭ قۇلدىراۋى» اتتى ماقالاسى شىققان ەدى. سول ماقالا قارت ۇستاز, سەكسەنگە جاقىنداپ قالعان انا رەتىندە مەنى دە قاتتى تولعانتىپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن كوتەرىلگەن ماسەلەنى ۇمىتا الماي, تەبىرەنىپ جۇرەمىن.
17 ناۋرىز, 2020
ۇلتتىڭ يممۋنيتەتى سىنالار ءسات
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ, ەلدە العاش رەت ەنگىزىلىپ وتىرعان توتەنشە جاعدايدىڭ ءجونىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. قازاقستاندا ءبىر ايعا جۋىق مەرزىمدە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالار كۇشەيتىلىپ, قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل – ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ اماندىعى ءۇشىن قابىلدانعان شەشىم ەكەنى انىق.
17 ناۋرىز, 2020
ۇلت ۇپايى ۇرانشىلدىقپەن تۇگەندەلمەيدى
تابيعات تولعاتىپ, بۋسانىپ, تىرشىلىك اتاۋلى تۇلەيتىن كەزەڭ دە كەلىپ جەتتى. جىل جىلجىپ, بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ باستاۋى – امال مەرەكەسى تورگە وزدى. قىس قۇرىعى اجىراپ, جەر اياعى بوسايتىن, كۇن شۋاعىن توگىپ, شۇعىلاسىن شاشاتىن بۇل مەزەتتە اعايىن ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسا كورىسىپ, ساقتاعانىن داستارحانعا سالىپ, ءبىر-بىرىنە اقجارىلقاپ تىلەگىن ايتقان. جاستار جاعى ساۋاپتى ىستەرگە اسىعىپ, ۇلكەندەر مەيىرلەنىپ باتا بەرگەن. وسىلايشا ساحارادا كەلىسىم مەن كەشىرىم, تاتۋلىق پەن تۋىستىق سالتانات قۇرعان. ءبىر قۋانارلىعى, ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا عانا اتالىپ ءوتىلىپ كەلگەن بۇل يگى مەرەكە قازىر جالپىۇلتتىق مەيرامعا اينالىپ بارادى.
16 ناۋرىز, 2020
اقىلماندار, ادام مىنەزى-قۇلقىنىڭ ۇڭعىل-شۇڭعىلىن زەرتتەيتىن پسيحولوگتار, ءتۇرلى قيىنشىلىقتى جەڭۋگە كومەكتەسەتىن ترەنينگتەر قاپتاعان زاماندا كىسى وزىنە نەگە قول سالادى؟ قۇدايىم-اۋ, عالامتوردى اشىپ قالساڭ دا ءومىرىڭدى عاجاپ ەتەتىن كەڭەس اتاۋلىنىڭ قانشاما ءتۇرى الدىڭنان شىعادى.
13 ناۋرىز, 2020
ازاتتىق ەيفورياسىن باسقا حالىقتىڭ قالاي باستان كەشكەنىن قايدام, ال قازاق توپىراعىندا «تاۋەلسىزدىك تۋرالى تولعاۋ» ۇزاققا سوزىلىپ بارا جاتقان سىڭايلى. ءالى كۇنگە دەيىن «تاۋەلسىزدىككە دەيىن», «تاۋەلسىزدىكتەن كەيىن» دەگەن پافوستىق ودانىڭ تاۋسىلار ءتۇرى كورىنبەيدى. پراگماتيزمنەن گورى سول «بابالار اڭساعان ازاتتىق» توڭىرەگىندەگى اڭگىمەنىڭ گوي-گويى «مىڭ ءبىر ءتۇن» حيكاياسىنان كەم تۇسپەي تۇر.
12 ناۋرىز, 2020
التىن كومبە, مول قازىنا تاۋىپ الۋدى ارماندامايتىن ادام جوق شىعار, ءسىرا... بالا كەزىمىزدە ءبىزدىڭ اۋىلدا مىناداي ءبىر اڭىزعا بەرگىسىز اڭگىمە ايتىلاتىن. بۇل ءسىرا, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان ءارى, قازان توڭكەرىسىنەن بەرى كەز بولسا كەرەك.
11 ناۋرىز, 2020
قازاق قاشاندا قىز سىيلاعان حالىق, قىزدارىن تورگە وتىرعىزعان ەل. قىزداردى ەرەكشە ەركەلەتۋگە تىرىسقان اتامىز «قىز وسسە – ەلدىڭ كوركى» دەپ, ولاردىڭ ءسان-سالتاناتىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ قاراعان. سوندىقتان قازاق قىزدارى قادىم زاماننان بەرى ەل الدىنا شىعىپ ءان ايتقان, الامان ايتىسقا قاتىسقان.
11 ناۋرىز, 2020
لينگيۆيست عالىم مارقۇم راحمانقۇل بەردىباەۆ «كەڭەس داۋىرىندە قازاق ءتىلىنىڭ 18 مىڭ ءسوزى بۇرمالانعان, ياعني ءمان-ماعىناسى وزگەرگەن» دەپتى. وسىنداعى ءمانى وزگەرىپ, ماعىناسى اۋىسقان اتاۋدىڭ ءبىرى – قاتىن ءسوزى. بۇل تەرمين ەرتەدەگى تۇركى قاعاناتى كەزىندە بيلەۋشىدەن كەيىنگى ەكىنشى تۇلعا – ونىڭ سۇيىكتى جارىنا بەرىلەتىن قۇرمەتتى اتاق ەكەن.
06 ناۋرىز, 2020
بيىل ەل استاناسى ەرەكشە قارلى بولدى. كوممۋنالدىق قىزمەت وكىلدەرىنە تەحنيكا قۇرالدارى جەتپەي, شاھاردى قاردان تازارتىپ ۇلگەرە الماي ابىگەرگە ءتۇستى. البەتتە ارقانىڭ اقشا بۇلتتارى كەڭ دالادا كەدەرگىسىز سوعاتىن جەلمەن كوسىلە كوشىپ, جاۋىن-شاشىننىڭ بۇل توڭىرەككە تۇسۋىنە مۇمكىندىك بەرە بەرمەيتىنى بەلگىلى.
04 ناۋرىز, 2020
بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولىپ وتىرعان جارىقتىق اباي اتامىزدىڭ كەيىسكە تولى: «كوزىنەن باسقا ويى جوق, ادامنىڭ نادان اۋرەسى. سوندا دا كوڭىلى تىم-اق توق, جايقاڭ-قايقاڭ ءار نەسى», دەپ باستالاتىن التى شۋماق جىرى بار. وسىندا ايتىلعانداي, رۋحاني ءىلىم-بىلىمنەن, قاراپايىم ومىردە شاھادات پەن عيبراتتان حابارى جوق پەندەلەر جايلى ۇلكەن عالىم ماعاز ار-رازي: «كىمنىڭ ۋايىمى جوق, توقشىلىعى كوپ بولسا, دەنەسى مايلى بولادى. دەنەسىنىڭ مايى كوپ ادامدا جەلىك پايدا بولادى. جەلىگى بار ادام جاماندىققا ۇرىنعىش كەلەدى. جاماندىققا بويى ۇيرەنگەن ادامنىڭ جۇرەگى قاتىگەزدەنەدى. جۇرەگى قاتىگەزدەنىپ ءولى كۇيگە تۇسكەن پەندە ءپانيدىڭ قىزىقتارىنا باتىپ كەتەدى» دەپتى.
03 ناۋرىز, 2020
مۋزىكالىق مادەنيەت – مەكتەپتەن
قازىر وتاندىق باسپاسوزدە «ورىس مەكتەبى» دەپ جازاتىن تىلشىلەردى بايقايمىن. البەتتە, ەلىمىزدە ءبىلىم بەرۋ نىسانىنا قاتىستى «ورىس مەكتەبى» دەگەن پاسپورت بەرىلمەيتىنىن ەستە ۇستاعان ابزال.
21 اقپان, 2020
امانات – ادامنىڭ بويىنداعى ەڭ اسىل قاسيەتى. اتامىز قازاق «امانات– مولشىلىق اكەلەدى, قيانات– كەدەيلىك اكەلەدى» دەگەن. ياعني, امانات بۇزىلعان جەردە قيانات قانات جايادى. ونداي ورتادا ىنتىماقتىڭ ىرگەسى سوگىلەدى, بەرەكەنىڭ قامالى بۇزىلادى. اماناتتىڭ ءتۇرى كوپ. ەڭ ۇلكەن امانات ادامنىڭ – جانى. بۇرىنعى ابىز-جىراۋ اتالارىمىز: «اللانىڭ اماناتقا بەرگەن جانىن, كەزەگى كەلگەن كەزدە قايتارامىن» دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك.
20 اقپان, 2020
اباي جانە ونىڭ دۇنيەتانىمى تۋرالى ايتقاندا وي-تانىمىنىڭ, اسىرەسە شىعىستىق-ءدىني تەرەڭ تولعامدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن تۇلعالار تۋرالى توقتالماي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. دالا ءداستۇرى مەن حالىق فيلوسوفياسىن بالا جاستان بويىنا ءسىڭىرىپ, كەيىن مەدرەسەدە وقىپ, ءتىل ۇيرەنىپ, وزدىگىنشە ىزدەنگەن دانىشپاننىڭ شىعىس پەن باتىستى تەل ەمىپ, ادامزاتتىق ورەگە كوتەرىلۋىنە, ارينە وقىعان كىتاپتارى مەن ءتالىم العان ۇستازدارىنىڭ تيگىزگەن اسەرى وراسان زور بولعانى انىق. ابايعا اسەر ەتكەن سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى تاتار حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى شيحابەددين مارجاني (1818-1889) ەكەنى بەلگىلى.
19 اقپان, 2020
جۇرت كوڭىلى بيلىككە قايتسە تولادى؟
ۇلى ويشىل اباي اتامىزدىڭ ەلگە بارىنشا تانىمال ء«بىرىڭدى قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن وسيەت ءسوزىنىڭ مانىسىنە وي جۇگىرتسەك, ودان ۇلت بولىپ ۇيىسۋدا, حالقىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەستە دوستىق, تاتۋلىق, بىرلىك اۋاداي قاجەت ەكەندىگى ايقىن كورىنەدى. ال ەلىمىزدىڭ بىرلىك پەن ىنتىماقتى تۋ ەتىپ, العا باسۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارۋشى بيلىك وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋى ءتيىس.
18 اقپان, 2020
