رۋحانيات • 20 ناۋرىز، 2020

قالجىڭدا دا قاتەر بار

568 رەت كورسەتىلدى

م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىندا اباي قالاداعى جاقىن دوسى پاۆلوۆقا جولىعىپ، بۇل وبادان ەل قالاي ساقتانۋىن سۇرايدى. سوندا پاۆلوۆ سالت-ءداستۇر بولسا دا، جانازاعا حالىقتى جيناپ، اس بەرۋدى ۋاقىتشا دوعارا تۇرۋدى ءماسليحات ەتەدى. ءدال وسى ءسوزدى جۇما نامازعا جينالعان قاۋىمعا جەتكىزۋىن اباي قالا مەشىتىنىڭ حالفەسى سارموللاعا ايتتىرادى.

 

ءبىز جالپى، قادىم زامانداردان بەرى ءبىر-بىرىمەن قالجىڭى ورىندى جاراسقان، ءجون-جوسىقتى جاقسى بىلەتىن جورالى ەل ەدىك. بۇرىنعىلار «ايتقان جەردە پالە جوق»، «قارا جەر حابار بەرمەسىن» دەپ اۋزىنان شىققان ءار سوزىنە قاراۋىل قويىپ سويلەيتىن. بۇگىندە سول ءداستۇر دالادا قالعانداي. داۋاسىز دەرتتى قالجىڭعا اينالدىرىپ، الەۋمەتتىك جەلىنىڭ بەتىندە جەلپىنگەن جۇرتتى كورىپ جاعامىزدى ۇستاپ، جۇدەپ قالعانىمىز راس. بۇگىندە ادامزاتتى الاڭداتىپ وتىرعان اتى جوق ىندەت قىرىقتان استام قانداسىمىزدى قارماعىنا ءىلىندىرىپ ۇلگەرگەنىن سەزىنەر ءتۇرىمىز كورىنبەيدى. داۋاسىز دەرتكە شالدىققانداردىڭ وتباسىنا، ەڭ ءبىرىنشى وزدەرىنە وڭاي ءتيىپ جاتپاعانىن ويلار پيعىلىمىز بايقالمايدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا ازىلدەيتىن كەزدى تاپقان ەكەنبىز. نە بولسا سونى ايتىپ، ورىنسىز قىلجاعىمىزدى وڭدى-سولدى سىلتەپ، دۇنيە دۇرلىگىپ جاتسا دا مىسقىلداۋىمىزدى قويار مىسقالداي ءتۇرىمىز جوق.

وسىندايدا اۋىلىنا كەلگەن اتى جوق اۋرۋدىڭ زالالى مەن زاردابىن قامسىز قازاق ءالى دە تولىق سەزىنبەي وتىر ما دەگەن ويعا قالاسىڭ. بالكىم حالىقتىڭ كوزى اشىق، كوكىرەگى وياۋ زيالى قاۋىم وكىلدەرى، عالىمدارى  الدىمەن ىندەتتەن تونەتىن قاۋىپ-قاتەردى تۇسىنىكتى تىلمەن جالپاق جۇرتقا تاپسىرلەۋى كەرەك پە ەدى؟ بۇنى ايتىپ وتىرعان سەبەبىمىز، م.اۋەزوۆتىڭ «اباي جولى» رومانىندا اباي قالاداعى جاقىن دوسى پاۆلوۆقا جولىعىپ، بۇل وبادان ەل قالاي ساقتانۋىن سۇرايدى. سوندا پاۆلوۆ سالت-ءداستۇر بولسا دا، جانازاعا حالىقتى جيناپ، اس بەرۋدى ۋاقىتشا دوعارا تۇرۋدى ءماسليحات ەتەدى. ءدال وسى ءسوزدى جۇما نامازعا جينالعان قاۋىمعا جەتكىزۋىن اباي قالا مەشىتىنىڭ حالفەسى سارموللاعا ايتتىرادى. ەل ىشىندەگى ساۋداگەرلەر  ءتىپتى سارموللانى ولتىرۋدەن دە تايىنبايتىن مىنەز كورسەتىپ جاتادى. بۇل جاعدايلاردى اباي دا ەستيدى. ول حالىق كوپ بولاتىن بازارعا بارىپ، ءوزى دە ۇگىت جۇرگىزە باستايدى. جالپى اباي ءومىر سۇرگەن داۋىردەن دامىپ، وركەنيەت كوشىنە وزدىگىمەن قوسىلىپ كەتكەن جەرىمىز جوق سياقتى. سول سوقىر سەنىم، سول اشكوز پيعىل، سول داراقى، داڭعوي مىنەز بويىمىزدا ارتپاسا، ارىلدى دەۋگە كەلمەيدى. اتىن ايتۋعا اۋىز بارمايتىن ىندەت ىرگەسىنە كەلگەنشە قىلجاققا اينالدىرىپ، الەۋمەتتىك جەلىدە جەلىگىن باسا الماي وتىرعانداردىڭ سانى سيرەر ەمەس. رەتى كەلسە كەلەمەجدەپ، ساقتىق شارالارىنان ساياسي استار ىزدەپ، ىرتكى سالۋشىلاردىڭ قاراسى ءتىپتى قالىڭ. باعانى اسپانداتىپ، ارى جىعىل دەسە بەرى جىعىلىپ جاتقاندار تاعى بار. نە ىستەمەك كەرەك. جەر بەتىنە ءبىر ادامنان تاراعان جۇقپالى دەرت جاھاندى  جالماپ كەلەدى. ۇلت بولىپ ۇيىسىپ، ەل بولىپ ەسىمىزدى جينايتىن ءسات باياعىدا كەلدى. باۋىرجان مومىش ۇلى اتامىز «تارتىپكە باعىنعان قۇل بولمايدى» دەپتى. ەندەشە، وتباسىمىزدى وسى قاتەردەن قورعاپ، وتانىمىزعا تيگىزەر پايدامىز قانە؟

ونى قويىپ، داۋاسىز دەرتتى دابىرايتىپ انگە قوسقان اۋمەسەر اۋەسقويلار شەرۋلەپ شىقتى. جۋىردا ەۋروپانىڭ بىرنەشە ەلىنە ساپارلاعانىمىزدا كومپوزيتسياسى بولەك ءبىر-بىرىنە ۇقساس ەسكەرتكىشتەرگە كوزىمىز كوپ ءتۇستى. بۇل ەسكەرتكىشتەر نە ماعىنا بىلدىرەدى دەگەنىمىزدە، ولاردىڭ وبادان قۇربان بولعان ەۋروپالىقتاردىڭ رۋحتارىنا قۇرمەت بەلگىسى رەتىندە بوي كوتەرگەنىن بىلدىك. مادەنيەتى، ادەبيەتى، ونەرى دامىعان ەلدەردىڭ وسىنداي ىزگى قاعيدالارىنان ۇلگى الىپ جاتقان ءبىز جوق. ارزان اتاققا اجالدىڭ ۇستىمەن جۇگىرىپ بارا جاتقانداي بەيباستاق تىرلىككە قاراپ قارىنىڭ اشادى. ءان شىعارىپ، ولەڭ ارناعىلارى كەلىپ بارا جاتسا، بۇگىندە جەر بەتىن جايپاپ، قانشاما ادامدى قۇربان قىلعان ىندەتتىڭ اتىن شاقىرىپ ەمەس، سول دەرتتەن كوز جۇمعانداردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتەر ولمەس تۋىندى دۇنيەگە اكەلسىن... ءتىپتى ءبىز ايتىپ وتىرعان بەيتالانتتار وزدەرىنىڭ ورەسكەل ورەسىزدىگىن بادىك كوشىرۋ دەپ بالسىنەتىنىن بايقادىق. بادىك قايدا، باسقا قايدا؟..

راس، قازاق بالاسى جاپپاي تاراعان ىندەتتى تۋرا اتىمەن اتاماي، ونى داستۇرگە ساي باقسى، بالگەرلەردىڭ تىلسىم يشاراسىمەن الاستاپ وتىرعان. بىراق، جامانات شاقىرىپ اتىن اتاۋدى قۇپتاماعان. ادامدى وپات قىلاتىن اۋرۋ اتتارىن ەسكى نانىم بويىنشا، تىكەلەي اتاسا جۇعادى دەپ سەنگەن. ايتالىق، قازاق دالاسىن جاپىرىپ كەتكەن شەشەك اۋرۋىنىڭ اتىن تۋرا اتاماي، «اۋليە»، «قوراسان»، «مەيمان»، «قوناق» دەپ جۇمسارتقان.

ءبىز قۇساپ:

«كوروناۆيرۋس كەت، كەت، كەت،

كوروناۆيرۋس نەت، نەت، نەت» دەپ ەلگە كۇلكى بولعان جوق.

بۇل – قاتەرلى ىندەت. اتىن دابىرايتىپ ايقايلاپ، جاماندىققا جاقتاۋشى بولۋدان ساق بولعانىمىز ءجون.

ءسوز ەكى ۇشتى دەسەك، قالجىڭ دا – ءسوز. قالجىڭنىڭ دا قالتارىسىندا قاتەر بار. شيپاسى تابىلماعان دەرتكە ۇشىراپ جاتقان شاراسىزداردى قالجىڭمەن ەمەس، قامقور كوڭىلمەن دەلبەي بىلەيىك، ەندەشە.

 

ميراس اسان،

«Egemen Qazaqstan»

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار