قوعام • 18 اقپان، 2020

جۇرت كوڭىلى بيلىككە قايتسە تولادى؟

916 رەت كورسەتىلدى

ۇلى ويشىل اباي اتامىزدىڭ ەلگە با­رىن­شا تانىمال ء«بىرىڭدى قازاق، ءبىرىڭ دوس، كورمەسەڭ – ءىستىڭ ءبارى بوس» دەگەن وسيەت ءسوزى­نىڭ مانىسىنە وي جۇگىرتسەك، ودان ۇلت بولىپ ۇيىسۋدا، حالقىمىزدىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەس­تە دوستىق، تاتۋلىق، بىرلىك اۋاداي قاجەت ەكەندىگى ايقىن كورىنەدى. ال ەلىمىزدىڭ بىر­لىك پەن ىنتىماقتى تۋ ەتىپ، العا باسۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە اتقارۋشى بيلىك وزىنە جۇك­تەل­گەن مىندەتتى ابىرويمەن اتقارۋى ءتيىس.

وسى ورايدا، بيلىكتىڭ حالقىمىزدىڭ الەۋە­تىن ارتتىرۋ، ەلىمىزدى نىعايتۋ جولىنداعى جاۋاپ­­كەرشىلىگىنە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «اباي جانە XحI عاسىرداعى قازاقستان» اتتى ماقالاسىندا كەڭىنەن توقتالىپ وتكەن. مەم­لەكەت باسشىسى اتالعان ماقالاسىندا: ء«بىز ەگەمەن ەل رەتىندە ءوسىپ-وركەندەۋىمىز ءۇشىن مەم­لە­كەت­تىلىگىمىزدى نىعايتۋىمىز كەرەك. زاڭ ۇس­تەم­دىگىن جانە قوعامدىق ءتارتىپتى ساقتاۋ بارشاعا ورتاق مىندەت ەكەنىن ۇعىنعان ءجون. حالىقتىڭ بيلىككە دەگەن قۇرمەتى بولماسا – ەلدىگىمىزگە سىن...

ۇكىمەت مۇشەلەرى، سونىڭ ىشىندە مينيستر­لەر مەن اكىمدەر مەملەكەتتىك جانە قوعامدىق ماڭىزى بار ماسەلەلەرگە قاتىس­تى شەشىم قابىل­داعان كەزدە ازاماتتاردىڭ ۇسىنىس­تارى مەن تىلەكتەرىن ەسكەرۋى كەرەك. مۇنى اباي مەڭ­زەگەن ادىلەتتى قوعام قالىپتاستىرۋدىڭ بىر­دەن-ءبىر شارتى دەپ بىلەمىن. ۇلى اقىن «كەلەلى كەڭەس جوعالدى، ەل سىبىردى قولعا الدى» دەگەندى بە­كەر ايتقان جوق. ەلگە بيلىك جۇرگىزەتىندەرگە جۇرت­تىڭ كوڭىلى تولمايتىنىن دا اڭعارتادى»، دەيدى.

راسىندا، بيلىك حالقىنىڭ جاعدايىن جايلاسا، سول بيلىك تۇرعان جەردەن ارتىق جايلى جەر بولماسى انىق. بىردە كونفۋتسي كەزەكتى ساپارى­نان كەلە جاتقاندا جولدان اۋلاقتا جىلاپ وتىر­عان ءبىر ايەلدى كورەدى. انىقتاپ قاراسا، الگى ايەل بىرەۋلەردىڭ زيراتى الدىندا بۇك ءتۇسىپ ەڭىرەپ، بىردەڭە ايتىپ وتىر ەكەن. بىراق ونىڭ نە ايتىپ وتىرعانىن ۇعا المايدى. سودان قاسىنداعى شاكىرتىن قايعىرىپ وتىرعان ايەلگە جىبەرەدى.

قايعىرىپ وتىرعان ايەلدىڭ قاسىنا كەلگەن شاكىرت:

– جالعىز ءوزىڭىز سونشاما قايعىرىپ جىلاپ وتىرعانىڭىزعا قاراعاندا، ءسىز ناعىز قيماس جاندارىڭىزدىڭ بارىنەن ايىرىلعان سەكىلدىسىز، – دەيدى. سوندا ايەل:

– ءيا، ايتىپ تۇرعانىڭ راس، جاقىندا قايىن اتام­دى جولبارىس تالاپ ءولتىردى. سونداي ءبىر اڭ ەندى كۇيەۋىم مەن ۇلىمدى دا مەرت قىلدى، – دەيدى.

– وندا ءسىز نەگە قاۋىپسىز باسقا جاققا كەت­پەيسىز؟ – دەپ سۇرايدى اڭگىمەگە ارالاسقان كون­فۋ­تسيدىڭ ءوزى. سوندا اۋىر قايعىدان قان جۇتقان ايەل باسىن كوتەرىپ:

– مەن ناق وسى جەردە عانا ءومىر سۇرگىم كەلەدى، ويتكەنى بۇل ايماقتا بيلىك، سالىستىرمالى تۇردە ايتقاندا، قاتال ەمەس، – دەپ جاۋاپ قايتارادى.

ءبىرازدان كەيىن كونفۋتسي شاكىرتىنە بۇرىلىپ:

– ەسىڭدە بولسىن شاكىرتىم، بيلىك – ەڭ ۇرەيلى كۇش، ءتىپتى، ول قاhارلى اڭنىڭ وزىنەن دە ۇرەيلى، – دەگەن ەكەن.

ارينە، الەمدە ۇرەيلى دە، وتە قاتال بيلىك جوق دەپ ەشكىم ايتا الماس. ءارى-بەرىدەن كەيىن بيلىك تە حالىقتىڭ ءوز ء«ونىمى» ەكەنى بەلگىلى. دەگەنمەن، بيلىكتىڭ دە بيلىگى بار...

بۇگىندە كوزى اشىق، ءبىلىمدى دە بىلىكتى جاستارىمىزدىڭ اراسىندا شەتەل اسىپ جاتقاندار از ەمەس. وسىندايدا «ارقادا قىس جايلى بولسا، ارقار اۋىپ نەسى بار» دەگەن ءسوز سانادا جاڭعىرادى دا، «جايلى جەر ىزدەپ كەتكەندەردى» جازعىرعىڭ كەلمەيدى.

جالپى، مەملەكەتتىڭ نەگىزگى مىندەتى – حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن كوتەرۋ، اسىرەسە جاستاردىڭ ءوسىپ-ونۋىنە، ءبىلىم الىپ ەلگە قىزمەت ەتۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ. ارينە، ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىز بۇل باعىتتا ناقتى شارالاردى قولعا الىپ، شاما-شارقىنشا جۇمىس ىستەۋدە. دەسەك تە، كەيبىر كوڭىلدى تومەن تارتار دەرەكتەر مەملەكەتتىڭ، اتقارۋشى بيلىكتىڭ ۋاقىت تالابىنا ساي ناقتى ىستەردى ءوز دەڭگەيىندە جۇزەگە اسىرا الماي وتىرعانىن كورسەتەدى. ماسەلەن، جاستاردىڭ ءارتۇرلى ءدىني اعىمداردىڭ جەتەگىندە ءجۇرۋى، ۇكىمەت پەن اكىمدەردىڭ جاستار ماسەلەسىنە ءتيىستى كوڭىل بولمەۋى، ەلدە جاستار ساياساتىنىڭ جۇيەلى جۇرگىزىلمەۋى، تالانتتى ازاماتتارىمىز بەن ءبىلىمدى ماماندارىمىزدىڭ ەلدەن كوپتەپ كەتۋى، مەكتەپ بىتىرۋشىلەردىڭ، اسىرەسە سولتۇستىك وبلىستارداعى مەكتەپتەردىڭ وزات تۇلەكتەرىنىڭ 75-80 پايىزى رەسەيگە وقۋعا كەتىپ، سوندا قالۋى جانە باسقا دا تۇيتكىلدەر اتقارۋشى بيلىكتى ويلاندىرۋى ءتيىس. جاستاردىڭ كوپشىلىگى ماتەريالدىق جەتىسپەۋشىلىكتەن ۋاقتىلى وتباسىن قۇرا الماي جۇرگەنى، شاڭىراق كوتەرگەندەرىنىڭ 40-50 پايىزعا جۋىعى اجىراسىپ كەتەتىنى، سونىڭ كەسىرىنەن ەلىمىزدىڭ دەموگرافيالىق احۋالى ءماز بولماي تۇرعانى دا بارشامىزدىڭ كوڭىلىمىزدى تۇسىرەتىن جاعداياتتار.

ازاماتتاردىڭ بوستاندىعىن قۇرمەتتەيتىن، قوعامدىق جاراستىققا نەگىزدەلگەن، يگىلىگى مول، ءادىل، ءار ادامعا كومەك قولىن سوزار مەملەكەتتى قالىپتاستىرۋ ءوز قولىمىزدا. ول ءۇشىن ابايدىڭ جوعارىدا ايتىلىپ وتكەن وسيەت سوزىنە قۇلاق اسىپ وتىرعان، تاتۋلىق پەن بىرلىكتى باستى بايلىعى سانايتىن حالقىمىزدىڭ اق نيەتىنە بيلىك تاراپى لايىقتى جاۋاپ بەرۋى ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە بيلىككە جۇرتتىڭ كوڭىلىن تولتىراتىن قادام بولار ەدى.

سوڭعى جاڭالىقتار

تاميلانىڭ تارتۋى

ونەر • كەشە

مۋتاتسيالانعان ۆيرۋس

مەديتسينا • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار