كىتاپحانا سورەلەرىندە عاسىرلار بويى جينالعان كىتاپتار تۇر, قورلارىندا كونەنىڭ كوزىندەي قولجازبالار ساقتالعان. بىراق شىن مانىندە كىتاپحانا وتكەننىڭ ەمەس, بولاشاقتىڭ ينستيتۋتى. ويتكەنى كىتاپحانا ساقتايتىن باستى قۇندىلىق – قاعاز ەمەس, ادامزات تاجىريبەسى. تاجىريبەنى ساقتاي العان قوعام عانا بولاشاعىن سەنىمدى قۇرا الادى.
بۇگىنگى الەمدە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى تابيعي رەسۋرستارمەن ەمەس, ءبىلىم قورىمەن ولشەنەدى. مۇنايدىڭ دا, مەتالدىڭ دا قورى سارقىلادى. ال ءبىلىم قورى كوبەيگەن سايىن ەلدىڭ مۇمكىندىگى ارتا بەرەدى. سول ءبىلىم قورىن جيناقتايتىن, جۇيەلەيتىن جانە قوعام يگىلىگىنە اينالدىراتىن نەگىزگى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى – كىتاپحانا.
XXI عاسىردا كىتاپحانا – جادتى ساقتايتىن ينستيتۋت, ازاماتتىق قوعامدى قالىپتاستىراتىن الاڭ, ءبىلىم تەڭدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن الەۋمەتتىك مەحانيزم جانە مەملەكەتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق الەۋەتىن قالىپتاستىراتىن ستراتەگيالىق نىسانعا اينالدى.
الەمدىك تاجىريبەگە نازار اۋدارساق, دامىعان مەملەكەتتەردىڭ كىتاپحاناعا دەگەن كوزقاراسى تۇبەگەيلى وزگەرگەن. فينليانديا كىتاپحانانى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ اجىراماس بولىگى رەتىندە قاراستىرادى. سينگاپۋر كىتاپحانالاردى ءومىر بويى ءبىلىم الۋ تۇجىرىمداماسىنىڭ ماڭىزدى بۋىنىنا اينالدىردى. وڭتۇستىك كورەيادا كىتاپحانا مادەني ساياساتتىڭ عانا ەمەس, يننوۆاتسيالىق دامۋدىڭ دا قۇرامداس ەلەمەنتى رەتىندە باعالانادى. بۇل ەلدەردىڭ بارلىعىنا ورتاق ۇستانىم بىرەۋ: كىتاپحانا – شىعىن اكەلەتىن مەكەمە ەمەس, ادام كاپيتالىنا سالىنعان ينۆەستيتسيا.
امەريكالىق زەرتتەۋشىلەر كىتاپحانانى «دەموكراتيانىڭ ءۇنسىز ينفراقۇرىلىمى» دەپ اتايدى. بۇل انىقتامانىڭ استارىندا ۇلكەن ءمان جاتىر. ويتكەنى كىتاپحانا ءار ازاماتقا الەۋمەتتىك مارتەبەسىنە, تابىسىنا نەمەسە تۇرعىلىقتى جەرىنە قاراماستان ءبىلىم مەن اقپاراتقا تەڭ قولجەتىمدىلىك بەرەدى. اكادەميك پەن ستۋدەنت, كاسىپكەر مەن مۇعالىم, وقۋشى مەن زەينەتكەر كىتاپحانانىڭ تابالدىرىعىن تەڭ اتتايدى. دەمەك, كىتاپحانا – قوعامداعى مۇمكىندىكتەر تەڭدىگىنىڭ دە ماڭىزدى كەپىلى.
ەلىمىزدە دە كىتاپحانا ىسىنە دەگەن كوزقاراس جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلىپ كەلەدى. سونىڭ ايقىن دالەلى – مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە زەردەلى ۇلت قالىپتاستىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىققا قول قويۋى.
اتالعان جارلىق ەلىمىزدىڭ ينتەللەكتۋالدىق دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭنىڭ مازمۇنىن ايقىنداپ بەردى. وندا كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق ادەبي مۇرانى كەڭىنەن ناسيحاتتاۋ, كىتاپحانالاردىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق الەۋەتىن نىعايتۋ, بىرىڭعاي تسيفرلىق كىتاپحانا پلاتفورماسىن دامىتۋ, كىتاپحانا ءىسىن قۇقىقتىق تۇرعىدان جەتىلدىرۋ مىندەتتەرى بەلگىلەندى.
پرەزيدەنت جارلىعىندا 2027 جىلعا دەيىن «كىتاپحانا جانە كىتاپ شىعارۋ ءىسى تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جونىندەگى تاپسىرمانىڭ بەرىلۋى دە كەزدەيسوق ەمەس. بۇل كىتاپحانا ماسەلەسىنىڭ مادەنيەت سالاسىنىڭ اياسىنان شىعىپ, مەملەكەتتىك ماڭىزى بار ستراتەگيالىق باعىتتاردىڭ قاتارىنا كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى.
شىن مانىندە كىتاپ – مادەنيەت سالاسىنىڭ عانا ماسەلەسى ەمەس. بۇل – ۇلتتىڭ ساپاسىنا قاتىستى ماسەلە. ويتكەنى كىتاپ وقيتىن قوعام عانا ويلايتىن قوعامعا اينالادى. ال ويلايتىن قوعام عانا جاۋاپتى شەشىم قابىلداي الادى, جاڭاشىلدىققا ۇمتىلادى, باسەكەگە قابىلەتتى بولادى.
وسى تۇرعىدان العاندا كىتاپحانا قىزمەتىن جەتىلدىرۋ ماسەلەسى ءبىلىم بەرۋ, عىلىم, مادەنيەت جانە اقپاراتتىق ساياساتتىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا تۇرعان ماڭىزدى مەملەكەتتىك مىندەتتەردىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.
بۇگىندە كىتاپحانا سالاسىندا جۇيەلى شەشىمدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلەلەر بار. قازىرگى قولدانىستاعى زاڭنامالاردا كىتاپحانا قىزمەتىنە قاتىستى نورمالار ءارتۇرلى قۇقىقتىق اكتىلەردە شاشىراڭقى ورنالاسقان. ناتيجەسىندە, كىتاپحانا ءىسى ءبىرتۇتاس جۇيە رەتىندە ەمەس, جەكەلەگەن باعىتتار بويىنشا رەتتەلىپ كەلەدى. سوندىقتان كىتاپحانا مەن كىتاپ باسىپ شىعارۋ ىسىنە قاتىستى جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ جۇمىستارىنىڭ باستالۋى ۋاقىت تالابىنان تۋىنداعان قادام.
بۇل باعىتتاعى جۇمىس بارىسىندا حالىقارالىق تاجىريبە دە مۇقيات زەردەلەنىپ جاتىر. الەمنىڭ ءارتۇرلى ەلدەرىندەگى كىتاپحانا قىزمەتىن ۇيىمداستىرۋ تەتىكتەرى, مەملەكەتتىك كىتاپ قورلارىن باسقارۋ جۇيەلەرى, قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋ تاسىلدەرى, تسيفرلىق ينفراقۇرىلىم قالىپتاستىرۋ ۇلگىلەرى جان-جاقتى قاراستىرىلۋدا. مۇنداي تاجىريبە كىتاپحانا ءىسىن زاماناۋي تالاپتارعا سايكەس دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
جاڭا زاڭنامالىق باستامالاردىڭ ماڭىزى تەك قۇقىقتىق نورمالاردى جەتىلدىرۋمەن شەكتەلمەيدى. ونىڭ استارىندا كىتاپحاناعا دەگەن قوعامدىق كوزقاراستى وزگەرتۋ ماسەلەسى جاتىر. ءبىز كىتاپحانانى ءالى كۇنگە دەيىن كوبىنە كىتاپ ساقتايتىن مەكەمە رەتىندە قابىلدايمىز. الايدا قازىرگى جاعدايدا كىتاپحانا ۇلتتىق دامۋدىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتتەرىنىڭ بىرىنە اينالىپ وتىر.
ۇلتتىق كىتاپ قورىن ساقتاۋ ماسەلەسى ەرەكشە مانگە يە. كىتاپحانالارداعى ميلليونداعان باسىلىمدار تەك ادەبي نەمەسە عىلىمي ەڭبەكتەر جيىنتىعى عانا ەمەس. ولار – مەملەكەتتىڭ ينتەللەكتۋالدىق قورى, ۇلتتىق جادتىڭ ءبىر بولىگى. اسىرەسە سيرەك كىتاپتار مەن قولجازبالار حالقىمىزدىڭ تاريحي تاجىريبەسىن, مادەني ەۆوليۋتسياسىن جانە رۋحاني دۇنيەسىن تانىتاتىن بىرەگەي مۇرا سانالادى.
قازىرگى تاڭدا مۇنداي قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋ, قالپىنا كەلتىرۋ, تسيفرلاندىرۋ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزۋ ماسەلەلەرى كۇن تارتىبىندە تۇر. الەمدىك تاجىريبەدە قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك پەن مادەني ساياساتتىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بولىگى رەتىندە قاراستىرىلادى. بۇل باعىتتا ەلىمىزدىڭ دە جاۋاپكەرشىلىگى زور. ويتكەنى سيرەك قورلاردى ساقتاۋ – وتكەندى قۇرمەتتەۋ عانا ەمەس, كەلەشەك ۇرپاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىك.
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا وسى مىندەتتەردى جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارىپ كەلەدى. كىتاپ قورلارىن ساقتاۋ مەن تولىقتىرۋدان باستاپ, سيرەك قورلاردى تسيفرلاندىرۋعا, عىلىمي-اقپاراتتىق رەسۋرستاردى دامىتۋعا, ۇلتتىق بيبليوگرافيالىق دەرەكتەردى جۇيەلەۋگە دەيىنگى جۇمىستاردىڭ بارلىعى ەلىمىزدىڭ رۋحاني جانە عىلىمي الەۋەتىن نىعايتۋعا باعىتتالعان.
قازىرگى تاڭدا كىتاپحانا قىزمەتىنىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى – تسيفرلاندىرۋ. اقپاراتتىق تەحنولوگيالار دامىعان سايىن وقىرماننىڭ دا سۇرانىسى وزگەرۋدە. بۇگىنگى وقىرمان كىتاپحاناعا تەك كىتاپ الۋ ءۇشىن ەمەس, ساپالى دەرەككوز تابۋ, عىلىمي اقپاراتقا قول جەتكىزۋ, ەلەكتروندىق رەسۋرس-تاردى پايدالانۋ ءۇشىن كەلەدى. سوندىقتان بىرىڭعاي كىتاپحانالىق اقپاراتتىق كەڭىستىك قالىپتاستىرۋ, ۇلتتىق ەلەكتروندىق رەسۋرستاردى دامىتۋ, كىتاپ قورلارىن تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ, قاشىقتان قىزمەت كورسەتۋ جۇيەلەرىن جەتىلدىرۋ ۋاقىت تالابى بولىپ وتىر.
پرەزيدەنتتىڭ اتالعان جارلىعىندا كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ ماسەلەسىنىڭ جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندەگى ءبىلىم ساپاسىمەن, ازاماتتىڭ ويلاۋ مادەنيەتىمەن, زياتكەرلىك الەۋەتىمەن قاتار قاراستىرىلۋى دا كەزدەيسوق ەمەس. اقپارات كولەمى بۇرىن-سوڭدى بولماعان قارقىنمەن ءوسىپ جاتقان زاماندا ادامنىڭ وقۋ مادەنيەتى, تالداۋ قابىلەتى مەن سىني ويلاۋى بۇرىنعىدان دا ماڭىزدى بولا تۇسەدى.
جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە كىتاپحانانىڭ ماڭىزى كەمىمەيدى, قايتا ارتا تۇسەدى. ويتكەنى تسيفرلىق تەحنولوگيالار قانشالىقتى دامىعانىمەن, قوعامنىڭ مادەني جادىسى مەن ءبىلىم ساباقتاستىعىن ساقتايتىن ينستيتۋتتارعا دەگەن قاجەتتىلىك جويىلمايدى.
قوعامنىڭ بولاشاعىنا اسەرى ەڭ ۇلكەن ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى دە ءدال وسى كىتاپحانا. بۇگىندە ەلىمىز كىتاپحانا ءىسىن دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭىنە قادام باستى. پرەزيدەنتتىڭ «كىتاپ وقۋ مادەنيەتىن دامىتۋ جانە زەردەلى ۇلت قالىپتاستىرۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى» جارلىعى, ازىرلەنىپ جاتقان «كىتاپحانا جانە كىتاپ شىعارۋ ءىسى تۋرالى» زاڭ جوباسى, ۇلتتىق تسيفرلىق كىتاپحانا كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ باستامالارى – مۇنىڭ ءبارى ءبىر ماقساتقا قىزمەت ەتەدى. ول – وقيتىن قوعام قالىپتاستىرۋ.
تاريح كورسەتكەندەي, ۇلتتىڭ بولاشاعى, ەڭ الدىمەن, ونىڭ وقىعان كىتاپتارىنان باستالادى. ال سول كىتاپتاردى ۇلت يگىلىگىنە اينالدىراتىن ورىن – كىتاپحانا. سول سەبەپتى كىتاپحانانى دامىتۋ تۋرالى ءسوز – مادەنيەت تۋرالى عانا ەمەس, ەل ەرتەڭى تۋرالى اڭگىمە. ويتكەنى كەز كەلگەن وركەنيەتتىڭ ىرگەسى, ەڭ الدىمەن كىتاپتان باستالادى. ال كىتاپتىڭ ءومىرى كىتاپحانامەن جالعاسادى. ەلىمىزدىڭ ەرتەڭى دە ءدال وسى وقىرمان مادەنيەتىنىڭ دەڭگەيىمەن ولشەنبەك.
كۇمىس سەيىتوۆا,
ۇلتتىق اكادەميالىق كىتاپحانا باسشىسى
