تاڭبالى پەتروگليفتەرىن ونەر مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالار مۇمكىندىكتەرى ارقىلى تانىستىرعان كورمە وتكەن مەن بۇگىندى ساباقتاستىرىپ, كەلەشەككە كوز تىگۋدى دە مەڭزەگەندەي. «تاڭبالى» مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني جانە تابيعي مۋزەي-قورىعىنىڭ ديرەكتورى بيبىگۇل داندىقاراقىزىنىڭ ايتۋىنشا, جوبا اياسىندا تاريحي مۇرانىڭ تۇپنۇسقالىعىن ساقتاۋ مەن ونى كەلەشەك ۇرپاققا جەتكىزۋ ماسەلەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان.
– «تاڭبالى: بابالار كودى» كورمەسىنىڭ اتاۋىنىڭ ءوزى كوپ نارسەنى اڭعارتادى. بۇگىنگى شارا ارقىلى بابالار تاسقا قاشاپ قالدىرعان تاريحتى سويلەتۋدى ماقسات ەتتىك. دايىندىق كەزىندە مۋلتيمەديالىق تەحنولوگيالار مەن جاساندى ينتەللەكت پايدالانىلدى. سونىمەن قاتار كورمەدە ەسكەرتكىشتەردىڭ تۇپنۇسقا سۋرەتتەرىن تاماشالاۋعا بولادى. ءبىز ۇستانعان باستى قاعيدات – تاريحي مۇرانىڭ شىنايىلىعىن ساقتاۋ, – دەدى بيبىگۇل داندىقاراقىزى.
شارانىڭ اشىلۋ سالتاناتىنا يۋنەسكو وكىلدەرى, جارتاس ونەرىن زەرتتەيتىن حالىقارالىق ساراپشىلار, سونداي-اق وتاندىق ارحەولوگتەر, تاريحشىلار, مادەنيەتتانۋشىلار مەن مۋزەي قىزمەتكەرلەرى قاتىستى.
كورمەدە ۇسىنىلعان ون ءبىر فوتوكارتينانىڭ العاشقىسى, تاڭبالى پەتروگليفتەرىنىڭ ەڭ تانىمال ءارى جۇمباق بەينەلەرىنىڭ ءبىرى – «بۇقا ۇستىندەگى كۇنباستى» ادام. كومپوزيتسيادا باسىنان كۇن ساۋلەسى شاشىراپ تۇرعان انتروپومورفتى كەيىپكەر بۇقانىڭ ۇستىندە وتىرعانداي بەينەلەنگەن. «كۇنباستى ادام» كورمەنىڭ نەگىزگى بويتۇمارى رەتىندە تاڭدالعان. ارحەولوگ, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى زەينوللا ساماشەۆ «كۇنباستى ادام» بەينەسىنىڭ ءمانى تۋرالى ايتتى.
«كۇنباستى انتروپومورفتى فيگۋرالاردى تاڭبالىنىڭ ەڭ ماڭىزدى بەلگىسى دەۋگە بولادى. عالىمدار اراسىندا ولاردىڭ ناقتى ءمانى تۋرالى ورتاق پىكىر جوق. مەنىڭشە, بۇل جازبالاردا قولا داۋىرىندەگى ءدىني راسىمدەرگە قاتىسقان ابىزدار نەمەسە باقسىلار بەينەلەنگەن. بۇل سول داۋىردەگى كۇنگە, اسپان دەنەلەرىنە تابىنۋ تۇسىنىگىمەن بايلانىستى بولۋى مۇمكىن» دەيدى عالىم. سونداي-اق ادام بالاسى اللا بەرگەن قابىلەتىن جارىق شاشۋعا, ىزگىلىك تاراتۋعا قولدانسىن دەگەن بابالار اماناتى شىعار.
ەجەلگى كوشپەندىلەر ءۇشىن كۇن جىلۋ مەن جارىقتىڭ, بەرەكە مەن مولشىلىقتىڭ نىشانى سانالعان. عاسىرلار قويناۋىنان جەتكەن وسى تانىم حالىق جادىندا ساقتالىپ, ۇلتتىق رامىزدەرىمىزدە دە كورىنىس تاپتى. مەملەكەتتىك تۋىمىزداعى التىن كۇن بەينەسى – سونىڭ ايقىن دالەلى.
كورمەدەگى تاعى ءبىر تۋىندى «پاليمپسەست» – تاريحي وزگەرىستەر مەن مادەني جادتىڭ ساقتالۋىن جەتكىزەتىن مۇرا. وندا ءاۋ باستا بۇقانىڭ بەينەسى قاشالسا, كەيىننەن وعان جىلقىنىڭ بەلگىلەرى ەنگىزىلگەن. بۇل تاڭبالاردىڭ كوپقاباتتى ماعىناسىن اشىپ, ەجەلگى ادامداردىڭ وتىرىقشىلىقتان كوشپەلى ومىرگە قادام باسقانىن كورسەتەدى. «پاليمپسەست» اتاۋىنىڭ ءوزى بۇرىنعى جازۋلار مەن بەينەلەردىڭ ۇستىنە جاڭاسىنىڭ ءتۇسۋى ارقىلى مادەني جادتىڭ قالىپتاسۋىن بىلدىرەدى. وسى يدەيا ارقىلى كارتينادا ءار ءداۋىردىڭ ءىزى مەن ادامزاتتىڭ دامۋ تاريحى كورىنىس تاپقان.
سونىمەن قاتار تۇركى داۋىرىنەن جەتكەن تۋ كوتەرگەن سالت اتتى جاۋىنگەر بەينەسى دە بار. ەجەلگى سۋرەتتە تۋ تەك اسكەري بەلگى عانا ەمەس, تايپانىڭ بىرلىگى مەن رۋحاني كۇشىنىڭ سيمۆولى سانالعان. ال جاۋىنگەر تۇلعاسى تۋعان جەرگە دەگەن جانقيارلىق قىزمەتتى مەڭزەيدى. بۇل وبراز بارشا تۇركى حاقىنىڭ كوشپەلى وركەنيەتى مەن اسكەري مادەنيەتىنەن سىر شەرتىپ تۇرعانداي («تۋ ۇستاعان جاۋىنگەر» سۋرەتى «Qazaqstan» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ
2002–2006 جىلدارداعى لوگوتيپىندە دە قولدانىلدى). كارتينا وتكەن مەن بۇگىندى جالعاپ, تاڭبالى مۇراسىن زاماناۋي كوركەمدىك كەڭىستىكتە جاڭا قىرىنان كورسەتتى.
تاسقا قاشالعان تاريحتى ۋاقىت وشىرە العان جوق. كەرىسىنشە, «تاڭبالى: بابالار كودى» كورمەسى سول ءۇنسىز مۇرانى سويلەتىپ, وتكەن ءداۋىر مەن بۇگىنگى كۇننىڭ اراسىن جالعاعان ەرەكشە مادەني الاڭعا اينالدى. ءاربىر فوتوكارتينادا بابالاردىڭ ءىزى, ءاربىر تاڭبادا ۇلتتىڭ جادى ساقتالعانداي. سوندىقتان بۇل كورمە تەك ونەر جوباسى ەمەس, وتكەنگە تاعزىم جاساپ, بولاشاققا باعدار بەرەتىن رۋحاني كوپىر ىسپەتتى.
كاليما تەمىر,
ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ ستۋدەنتى
