ەرلى-زايىپتىلار مۇلكى ورتاق بولسا دا...

«نەكە (ەرلى-زايىپتىلىق) جانە وتباسى تۋرالى» كودەكستىڭ 33-بابىنىڭ 1-تارماعىندا: «ەرلi-زايىپتىلار نەكەدە تۇرعان كەزىندە جيناعان مۇلiك ولاردىڭ بiرلەسكەن ورتاق مەنشiگi بولىپ تابىلادى», 3-تارماعىندا: «ەرلi-زايىپتىلاردىڭ ورتاق مۇلكىنە قۇقىق نەكەدە تۇرعان كەزەڭىندە ءۇي شارۋاشىلىعىن جۇرگiزۋدi, بالالاردى باعىپ-كۇتۋدi جۇزەگە اسىرعان نەمەسە باسقا دا دالەلدi سەبەپتەرمەن جەكە تابىسى بولماعان جۇبايعا دا تيەسiلi بولادى», 37-بابىنىڭ 1-تارماعىندا: «ەرلi-زايىپتىلاردىڭ ورتاق مۇلكiن ءبولۋ ەرلi-زايىپتىلاردىڭ كەز كەلگەنiنiڭ تالاپ ەتۋى بويىنشا نەكەدە تۇرعان كەزەڭiندە دە, ول بۇزىلعاننان كەيiن دە جۇرگiزiلۋi مۇمكiن», 3-تار­ماعىندا: «داۋ تۋعان جاعدايدا ەرلi-زايىپتىلاردىڭ ورتاق مۇلكiن ءبولۋ, سونداي-اق ەرلi-زايىپتىلاردىڭ وسى مۇلiكتەگi ۇلەستەرiن ايقىنداۋ مەدياتسيا تارتىبىمەن نەمەسە سوت تارتiبiمەن جۇرگiزiلەدi», 38-بابىنىڭ 1-تارماعىندا: «ەگەر ولاردىڭ اراسىن­داعى شارتتا وزگەشە كوزدەلمەسە, ەرلi-زايىپتىلاردىڭ ورتاق مۇلكiن ءبولۋ جانە وسى مۇلiكتەگi ۇلەستەرiن ايقىنداۋ كەزiندە ەرلi-زايىپتىلاردىڭ ارقايسىسىنىڭ ۇلەسi تەڭ دەپ تانىلادى», دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي ەتىپ كورسەتىلگەن. بۇل نورمالار ەرلى-زايىپتىلاردىڭ قۇقىقتارىن ءادىل قورعاۋعا تولىق مۇمكىندىك بەرەدى.

الايدا ءىس جۇزىندە كەيدە زاڭ تالاپتارى اياقاستى بولىپ جاتاتىنى جاسىرىن ەمەس. ماسەلەن, الماتى قالاسىنىڭ تۇرعىنى ا.ش. مەن ونىڭ جۇبايىنىڭ نەكەسى بوستاندىق اۋداندىق سوتىنىڭ 2023 جىلعى 14 ناۋرىزداعى شەشىمىمەن بۇزىلىپ, كəمەلەتكە تولماعان ءتورت بالا اناسىنىڭ اسىراۋىنا بەرىلگەن. ول نەكە بۇزىلعاننان كەيىن ورتاق م ۇلىكتى ءبولۋ تۋرالى تالاپ قۇجاتىن دايىنداعان كەزدە كۇيەۋىنىڭ ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردەگى جəنە وزگە دە قارجى ۇيىمدارىنداعى قاراجاتى تۋرالى مəلىمەتتەردى الا الماپتى. «Bereke Bank» اق, «قازاقستان حالىق بانكى» اق, «بانك تسەنتركرەديت» اق جəنە «Kaspi Bank» اق بانك قۇپياسىنا سىلتەمە جاساي وتىرىپ, ا.ش.-نىڭ بۇ­رىنعى جۇبايىنىڭ ەسەپ ايىرىسۋ جانە دەپوزيتتىك شوتتارىنىڭ بار-جوعى جانە ولارداعى قاراجات قوزعالىسى تۋرالى اقپاراتتى بەرۋدەن باس تارتقان. ال بوستاندىق اۋداندىق سوتى 2025 جىلعى 17 ماۋسىمداعى شەشىمىمەن ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەرگە ا.ش-نىڭ سۇراعان اقپاراتىن بەرۋ مىندەتىن جۇكتەۋ تۋرالى تالابىن قاناعاتتاندىرماي تاستاعان. سوت ءوز شەشىمىندە ونىڭ جۇبايى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى بانك­تەر جəنە بانك قىزمەتى تۋرالى» زاڭنىڭ 50-بابىنىڭ 4-تارماعىنا سايكەس بانك قۇپياسىن قۇرايتىن مəلىمەتتەردىڭ اشىلۋىنا كەلىسىم بەرمەگەندىكتەن, بانكتەرگە قاجەتتى اقپاراتتى بەرۋ مىندەتىن جۇكتەۋگە قۇقىقتىق نەگىز جوق دەگەن ۋəج كەلتىرگەن. ءبىرىنشى ساتىداعى سوتتىڭ وسى شەشىمىنە اپەللياتسيالىق تəرتىپپەن شاعىم جاسالماي, زاڭدى كۇشىنە ەنگەن. وسىعان وراي ا.ش. بيىل كونستيتۋتسيالىق سوتقا جۇگىنىپ, ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ورتاق مۇلكىنە ءوزىنىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن ىسكە اسىرۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋى اتا زاڭدا كوزدەلگەن كەپىلدىكتەردى بۇزۋعا الىپ كەلەدى دەپ سانايتىنىن ءبىلدىردى. ونىڭ پىكىرىنشە, قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس, ەرلى-زايىپتىلار نەكەدە تۇرعان كەزىندە جيناعان م ۇلىك ولاردىڭ ورتاق بىرلەسكەن مەنشىگى بولىپ سانالاتىنىنا قاراماستان, بانكتەر تۋرالى زاڭنىڭ 50-بابىنىڭ 4-تارماعى ەرلى-زايىپتىلاردىڭ بىرەۋىن بىرلەسىپ جيناعان قاراجات تۋرالى اقپاراتقا قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىپ وتىر. بۇل جۇبايلاردىڭ اراسىندا تەڭ ەمەس جاعداي تۋعىزادى جəنە əركىمنىڭ ورتاق م ۇلىك قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى.

ا.ش-نىڭ ءوتىنىشى بويىنشا اتالعان نورمانىڭ كونستيتۋتسياعا سəيكەستىگى ماسەلەسىن ەگجەي-تەگجەيلى قاراعان كونستيتۋتسيالىق سوت قابىلداعان نورماتيۆتىك قاۋلىسىندا ونى اتا زاڭعا سايكەس كەلەدى دەپ تاني وتىرا, ازاماتتىق پروتسەستىك كودەكستىڭ 73-بابىنىڭ ءتورتىنشى بولىگىنە سəيكەس تاراپتار مەن ىسكە قاتىساتىن باسقا دا تۇلعالار ءۇشىن دəلەلدەمەلەردى بەرۋ قيىن بولعان جاعدايدا, ءبىرىنشى ساتىداعى سوت ولاردىڭ ءوتىنىشحاتى بويىنشا قاجەتتى دəلەلدەمەلەردى تالاپ ەتىپ الدىرۋعا جəردەم كورسەتۋگە تيىستىگىن اتاپ كورسەتتى. بۇعان قوسا بانكتەر تۋرالى زاڭنىڭ 50-بابى 6-تارماعىنىڭ ب) تارماقشاسىنا, 7-تارماعىنىڭ ۆ) تارماقشاسىنا سəيكەس جەكە تۇلعانىڭ بانك شوتتارىنىڭ بار-جوعى جəنە نومىرلەرى تۋرالى, وسى شوتتارداعى اقشا قالدىقتارى مەن قوزعالىسى تۋرالى انىقتامالار, سونداي-اق بانكتەردىڭ سەيف جəشىكتەرىندە, شكافتار مەن ءۇي-جايلارىندا ساقتاۋلى جاتقان مۇلكىنىڭ سيپاتى مەن قۇنى تۋرالى مəلiمەتتەر سوتتارعا ولاردىڭ ءىس جۇرگىزۋىندە جات­قان iستەر بويىنشا بەرىلۋگە ءتيىس. دەمەك, بانكتەر تۋرالى زاڭنىڭ 50-بابىنىڭ 4-تارماعىندا بەلگىلەنگەن بانك قۇپياسىن جاريا ەتۋگە تىيىم سالۋ ءابسوليۋتتى بولىپ سانالمايدى جəنە زاڭدى نەگىزدەر مەن جاعدايلار بولعان كەزدە ەرلى-زايىپتىلاردىڭ ءبىرى ءوزىنىڭ م ۇلىكتىك قۇقىقتارىن سوت تəرتىبىمەن قورعاعان كەزدە ونى ەڭسەرە الادى. وسىعان وراي, كونستيتۋتسيالىق سوت جوعارعى سوتقا جەكە ءومىر جəنە بانكتىك سالىمدار قۇپياسىن قورعاۋ تۋرالى زاڭنامانى قولدانعان كەزدە تۋىندايتىن مəسەلەلەر بويىنشا سوتتارعا سوت پراكتيكاسىن تۇسىندىرگەن كەزدە وسى نورماتيۆتىك قاۋلىنى ەسكەرۋ كەرەكتىگى تۋرالى ۇسىنىم جاساۋدى ۇيعاردى.

سونىمەن ا.ش.-نىڭ ءوتىنىشىن قاراعان الماتى قالاسىنىڭ بوستاندىق اۋداندىق سوتى كونستيتۋتسيالىق سوت جوعارىدا كەلتىرگەن زاڭ نورمالارىن ەسكەرمەي, ءبىر جاقتى شەشىم قابىلداعان بولىپ شىقتى. وسىلايشا, قۇقىعى بۇزىلعان ايەل وعان الماتى قالالىق سوتىنا اپپەلياتسيالىق شاعىم ءتۇسىرىپ, قاجەت بولسا, جوعارعى سوتقا دەيىن ارىزدانىپ, ادىلدىكتەن ءۇمىتىن ۇزبەگەنى ءجون ەدى.