وسى ولكەدە ءومىر سۇرگەن ءبىر عۇلاما باي-قۇلاق, مولدا-يشاندارعا قىرعيداي تيگەن كامپەسكە جىلدارىندا ءبىر قۇشاق قۇران كىتابىن اق ماتاعا وراپ, تاۋعا اپارىپ, جارتاستاردىڭ اراسىنا جاسىرعان بىلەم. جاسىرعاندا دا جاي عانا جالپاق تاستىڭ قول جەتپەيتىن تۇكپىر قۋىسىنا تىعا سالماي, الدەبىر دۇعالار ارقىلى سيقىرلاپ تاستاعان سياقتى. سودان اق ماتاعا ورالعان بۇل جۇمباق تۇيىنشەك كەز كەلگەن ادامنىڭ كوزىنە كورىنە بەرمەيدى ەكەن. «تەك, جۇرەگى اق, يمانى كامىل جاندارعا عانا, وندا دا كۇن جارقىراپ, تاۋدىڭ ۇشىنان بەلگىلى ءبىر بيىككە كوتەرىلگەندە جانە تاۋدىڭ بەلگىلى ءبىر قىرىنان عانا كورىنەدى» دەپ ايتىپ جاتۋشى ەدى ۇلكەندەر. ال بۇل قاسيەتتى كىتاپتارعا قول جەتكىزگەن ادام دۇنيەنىڭ سىرىن ۇعادى, باقىتقا بولەنەدى.
سودان جازدىڭ كۇنى ءبىر قويشى بالا كۇندىز ەتەككە ءتۇسىپ بارا جاتىپ, ويدا-جوقتا الدىن كەسىپ وتكەن تۇلكىنى قيقۋلاتىپ قۋا جونەلىپتى. استىنداعى اتىن قامشىمەن توپەلەپ, ەسى شىعىپ, ەلىرىپ, قىزىلدىڭ سوڭىنان قۇيىن بوپ بارا جاتقاندا, كوزىنىڭ قيىعى جارتاستاردىڭ اراسىنداعى جىلت ەتكەن دۇنيەگە تۇسكەن بىلەم. راس بولسا, ادام شىعا المايتىن بيىكتەگى تاستىڭ قۋىسىندا ءىلۋلى تۇرعان اق تۇيىنشەكتى انىق كورىپتى. بىراق اتىنىڭ باسىن تارتپاستان اعىزىپ وتە جونەلىپ, كەيىننەن قۋ تۇلكىگە جەتە الماي, سان سوعىپ قالعاندا جانۇشىرىپ الگى جارتاستاردى ارالاعان عوي. الايدا, اق تۇيىنشەك سول كۇيى تابىلماپتى. بالكىم بۇل شىنىندا دا سيقىر الەمىنىڭ ءبىز بىلمەيتىن تىلسىم كۇشى بولار. ارينە, تۇيىنشەك تۋرالى وقيعا شىنىندا بولعان با, جوق پا, الدە, جۇرتتىڭ قيال-عاجايىبىنان تۋعان اڭىز با, ول جاعى بەلگىسىز. بىراق بۇل جايت تالاي ادامدى ارمان-قيالعا باتىرىپ, تاڭدايعا جابىسقان ءتاتتى كامپيتتەي ءدامى كەتپەي, تامساندىرعانى انىق.
وسى بەرتىندە عانا ءپاني دۇنيەدەن كوشكەن سادىرباي دەگەن قۇدامىز ىرگەسى ەرتەدە قۇلاپ, ورنى الدەقاشان جوق بولىپ كەتكەن باياعى ەسكى ءۇيى تۋرالى اڭگىمەنى ءجيى ايتاتىن. ۇمىتپاسام, بالا كەزىندە اكەسىنىڭ اعاسى ما, الدە باسقا جاماعايىنى ما, ايتەۋىر, ءجانتاسىلىم ەتەر ساتتە قولىمەن بوساعا جاقتى نۇسقاپ, ء«ۇيدىڭ بۇرىشى, ءۇيدىڭ بۇرىشى...» دەۋمەن ۇزىلگەن كورىنەدى. «ول كىسى وتە باي بولعان. بىراق كامپەسكە كەزىندە زاماننىڭ تىنىسىن الدىن الا سەزىپ, ءۇيىر-ءۇيىر جىلقىلارىنىڭ ءبارىن التىنعا ايىرباستاپتى. الايدا ساندىق تولا التىن تۋرالى ەشكىمگە ءتىس جارماعان. ءتىپتى كەڭەس وكىمەتىنىڭ بەلسەندىلەرى قانشاما قىسپاققا السا دا, تىرس ەتپەپتى. جۇرت «بۇل بايعۇس سونشاما التىندى قايدا جاسىردى ەكەن؟» دەپ, ايران-اسىر بوپ جۇرەتىن. مىنە, سول كىسى كوز الدىمدا ءۇزىلدى عوي... سوڭعى ساتتە ء«ۇيدىڭ بۇرىشى, ءۇيدىڭ بۇرىشى...» دەپ ساندىراقتاۋى سول تىعۋلى قازىنانىڭ ورنىن كورسەتكىسى كەلدى مە ەكەن» دەگەن ويىم بار...» دەۋشى ەدى جارىقتىق سادىرباي قۇدامىز. بىراق كامپەسكە زامانىنان قالعان ۇرەي مە, جوق, الدە عاجايىپقا سەنبەيتىن ءبىر ەنجارلىق, كەرىتارتپالىق پا, ايتەۋىر, ءۇيدىڭ بۇرىشىن قازىپ, التىن ىزدەگەن ادام بولماپتى. ىزدەمەك تۇگىلى بالەسى اۋلاق دەپ, ءۇي ىشىندە ءبىر-بىرىنە ايتۋعا قورىققان عوي. كەيىننەن باسقا جاققا كوشەدى. زامانا جەلى بۇگىندە ءبارىن تىپ-تيپىل ەتىپ, ورنىن تەگىستەپ تاستاعان. «دەگەنمەن دە ەسكى ءۇيىمىزدىڭ ورنىن بىلەمىن, كەيدە سول جەردى كۇرەكپەن قازسام با؟» دەپ قويامىن...» دەۋمەن قۇدەكەڭ دە بۇل دۇنيەدەن اتتانىپ كەتتى.
التىن كومبە, مول قازىنا ىزدەۋ تۋرالى نەبىر تاڭعاجايىپ وقيعالاردى كىتاپتاردان وقىپ, كينولاردان كورىپ ءجۇرمىز عوي. شەتەلدىڭ «نەشنل جاعرافيك» ارناسىندا قانشاما عاسىرلار بۇرىن جاسىرعان, ءتىپتى اتامزامان بۇرىن سۋ استىنا باتىپ كەتكەن كەمەلەردەگى قازىنانى جۇمباق قارتاداعى سىزبا, بەلگىلەر, كونە قۇجاتتار ارقىلى تاۋىپ جاتقانىن ءجيى كورسەتەدى. وسىدان كەيىن التىن ادام تابىلعان قازاقتىڭ كەڭ دالاسى قانشاما قۇپيانى, قانشاما بايلىقتى بۇگىپ, جاسىرىپ جاتىر دەمەسكە امالىڭىز جوق. ويتكەنى «باياعىدا وسى وڭىردە ءومىر سۇرگەن پالەن دەگەن باي اتتىڭ باسىنداي التىنىن پالەن جەرگە جاسىرعان ەكەن, قىتاي اسىپ بارا جاتىپ بۇلاقتىڭ تەرەڭىنە توگىپ كەتكەن ەكەن» دەگەن اڭگىمەلەر ءاربىر وڭىردە, ءتىپتى ءاربىر اۋىلدا ايتىلادى. جانە بارلىعى دەرلىك كۇنى كەشە عانا, قازان توڭكەرىسىنىڭ ار جاق, بەر جاعىندا بولعان جايتتار. ەگەر وسىنداي ءافسانالاردى قاعازعا ءتۇسىرىپ, جۇيەلەپ قويسا, بۇل بولاشاق ۇرپاقتىڭ قولىنا بەرىلگەن سىزبا كارتا مەن انىقتاما بەلگى سياقتى بولار ەدى. كۇن وتكەن سايىن التىن كومبە مەن مول قازىنا تۋرالى كورگەن-بىلگەنىن ايتاتىن اقساقالدار دا ازايىپ بارا جاتىر. ەندەشە التىن تۋرالى اڭىزدار قاشان اقيقاتقا اينالار ەكەن؟ ءسىزدىڭ اۋىلىڭىزدا وسىنداي اڭگىمەلەر ايتىلا ما؟
