جوعارىدا ايتىلعانداي ەڭ ۇلكەن اماناتقا قيانات جاسالۋدا. بۇگىنگىنىڭ تىلىمەن ايتقاندا, سۋيتسيد (وزىنە-ءوزى قول سالۋ) قازاق قوعامىندا ەتەك الىپ بارادى. ءبىر اپتانىڭ الدىندا «Ranking.kz» سايتىندا جاريالانعان دەرەككە جۇگىنسەك, وتكەن جىلى ەلىمىز بويىنشا 3,8 مىڭ ادام سۋيتسيد جاساپ, كوز جۇمعان. بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 7,4 پايىزعا ارتىق. وزىنە قول سالعانداردىڭ 3 مىڭعا جۋىعى ەر ادامدار دا, قالعانى 772 ايەل قاۋىمى.
اتالعان تاقىرىپ بويىنشا جۋرناليستىك زەرتتەۋ جاساعان ءزۇبايرا تىلەگەنقىزى «قازاقستان وزىنە-ءوزى قول جۇمساۋ ارەكەتى بويىنشا الەمدە التىنشى ورىنعا شىقتى» دەگەن دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمىنىڭ مالىمەتىن العا تارتادى. وسىدان كەيىن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ سەپتەسۋىمەن 2016 جىلى ەلىمىزدە دەپرەسسياعا ۇشىراعان جاندارعا پسيحولوگيالىق كومەك قولىن سوزاتىن سەنىم تەلەفونى ىسكە قوسىلعان. ءبىر جىل ىشىندە سەنىم تەلەفونىنا 2 ميلليونداي ادام كومەك سۇراپ قوڭىراۋ شالعان. سارالاپ كەلگەندە ولاردىڭ كوپشىلىگى كرەديت تولەي الماي قينالعاندار ەكەن.
«نەگىزى سۋيتسيدتىك جاعدايدىڭ بولۋىنا قالىپتاسقان احۋالدى ادامداردىڭ ەرىك جىگەرى مەن مىنەز قۇلقىنىڭ قالاي قابىلدايتىندىعى دا اسەر ەتەدى», دەيدى پسيحولوگ ماماندار. بۇرىنعى بابالارىمىز ۇرپاعىن ادال, ادىلەتتى, ەرجۇرەك, قيىندىققا كونبىس ەتىپ تاربيەلەۋگە ايىرىقشا ءمان بەرگەنى تەگىن ەمەس.
بىراق قازىر زامان باسقا. ادام قانشا جەردەن كونبىس, شىدامدى بولسا دا, ءارتۇرلى تۇرمىستاعى قيىندىق دەپرەسسياعا تۇسىرمەي قويمايدى. دەپرەسسياعا تۇسكەن ادامنىڭ اقىلى مەن ويلاۋ قابىلەتى تەجەلىپ, ەموتسياعا بەرىلگىش كەلەدى.
جوعارىداعى ءزۇبايرا تىلەگەنقىزى كەلتىرگەن مالىمەتكە جۇگىنسەك, بۇگىنگى تاڭدا قازاق قوعامىندا ايەلدەردىڭ 2-9 پايىزى, ەرلەردىڭ 1-3 پايىزى دەپرەسسيالىق جاعدايدا ءومىر سۇرەدى ەكەن. دەپرەسسيالىق قاۋىپ ايەلدەردە 40 پايىز, ەرلەردە 25 پايىز كورiنەدi. وسى دەپرەسسيا كوپ جاعدايدا ادامدى سۋيتسيدكە يتەرمەلەيدى.
بۇدان قۇتىلاتىن جول بار ما؟! ارينە بار. يسلام شاريعاتىندا «وزىنە سەنىمى بولماعان ادامدا يمان جوق» دەيتىن حاديس بار. ياكي بۇل وزىنە سەنىمى ءالسىز پەندە قياناتقا بەيىم كەلەدى دەگەن ءسوز. وسى ورايدا, اقلي سۇننەت عۇلامالارى «اماناتقا قيانات جاساعان ادامنىڭ يمانى كامىل ەمەس» دەپ تۇسىندىرگەن. سول سەبەپتى يماني تاربيەنى كۇشەيتكەن دۇرىس.
شىندىعىندا ادامنىڭ بويىنداعى يماني ءھام ادامگەرشىلىك بولمىسى السىرەپ, دەپرەسسياعا ۇرىنعان جاعدايدا پەندە ءوز جانىنا قيانات جاسايدى. اباي اتامىز ايتقانداي, جامانشىلىققا بىردەن بوي ۇسىنعان پەندە ءوزىن-ءوزى جيناپ الماعى قيىن ءىس.
– ادام بالاسى قياناتتان (سۋيتسيد) اۋلاق بولۋ ءۇشىن, – دەيدى سۋفاين ءساۋري اتتى وقىمىستى: ء«وزىنىڭ مۇلكىن اسا سەنىمدى ادامعا امانات ەتەتىنى سەكىلدى, باسىڭا ءىس ءتۇسىپ, قينالعان جاعدايدا سەنىمدى, اقىلدى, ءىلىمى تەرەڭ ادامنان اقىل سۇرا. ونىڭ دۇرىس جول كورسەتەرىنە سەن. اقىل سۇرالعان ادام سىر جاسىراتىن امانات يەسى بولسىن».
ياعني, اقىلداسۋ, كەڭەسۋ ادامدى وكىنۋدەن, وپىق جەۋدەن قورعايتىن قامال سەكىلدى. اقىل سۇرالاتىن كىسى ادامداردىڭ جاعدايىن, زاماننىڭ جانە مەملەكەتتىڭ شارتتارىن ءبىلۋى ءتيىس. سونىمەن قاتار اقىلدى, وزىق پىكىرلى, ىلگەرىنى بولجاي الاتىن, دەنى ساۋ بولۋى شارت.
وسى ورايدا اباي اتامىزدىڭ: ء«وزىڭ ءتىرى بولساڭ دا, كوكىرەگىڭ ءولى بولسا, اقىل تابۋعا ءسوز ۇعا المايسىڭ» دەگەنىندەي اقىل تىڭداۋشى ايتىلعان اقىلدى سىڭىرە بىلمەسە ول دا قاسىرەت. اقىل الۋ ءۇشىن دە پاراسات قاجەت. تاعى دا اباي جارىقتىقتىڭ «اقىل وسسە, ول ءتۇپسىز تەرەڭ جاقسىلىق سۇيمەكتىكپەن وسەر» دەگەنىندەي ادام بالاسى قياناتتان اۋلاق بولۋ ءۇشىن ءتۇپسىز تەرەڭ جاقسىلىقتى سۇيمەك, بىلمەك جانە بويىنا سىڭىرمەك كەرەك-ءدۇر.
