تانىم • 30 قاڭتار, 2026

ءسىز بىلەسىز بە؟

ناعىز باۋكەسپە جالپى, ۇرلىق دەگەننىڭ قاي ءتۇرى بولسا دا سۇيكىمسىز ەكەنى راس. بىرەۋ بىلەر, بىرەۋ بىلمەس, كىتاپقا قۇمار ورتانىڭ اراسىندا «بيبليوكلەپتومانيا» دەگەن ءبىر اۋرۋ بار.

تانىم • 30 قاڭتار, 2026

ۇلت زيالىلارىنىڭ ۇستاحاناسى

بيىل – ۋفاداعى «عاليا» مەدرەسەسىنىڭ 120 جىلدىعى. بۇل مەدرە­سە حح عاسىردىڭ باسىنداعى تۇركى الەمىنىڭ ەڭ وزىق وقۋ ورنى­نىڭ ءبىرى بولدى. وقۋ ورنى جاديتشىلدىك ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن زامان تالابىنا ساي قالىپتاستىردى. بەيىمبەت مايلين, ماعجان جۇماباەۆ, نۇعىمان ماناەۆ, جيەنعالي تىلەپبەرگەن ۇلى, احمەت مامىت ۇلى, ت.ب. قازاقتىڭ 200-گە جۋىق جىگى­تى وسى وقۋ ورنىنان تۇلەپ ۇشتى. «عاليانى» بىتىرگەندەر قازاق قوعا­مى­نا پايداسىن تيگىزىپ, ۇلتتىڭ ۇپايىن تۇگەندەدى.

تانىم • 30 قاڭتار, 2026

ساقىپكەرەي سۇلتاننىڭ سۋرەتى

بەرلين قالاسىندا ورنالاسقان ەۋروپا مادەنيەتتەرى مۋزەيىنىڭ قورىندا قازاق تاريحىنا قاتىستى ءبىرتالاي جادىگەر بار. سونىڭ اراسىندا قازاقتار بەينەلەنگەن بىرنەشە كارتينا ساقتالعان. بۇل كارتينالاردى 1844 جىلى بوكەي ورداسىندا بولعان ۆيلگەلم كيزەۆەتتەر دەگەن نەمىس سۋرەتشىسى سالعان.

تانىم • 23 قاڭتار, 2026

قامقورلىق قاعيداسى نەمەسە ىزگى ءداستۇردى جالعاستىرعاندار

قازاقتا اۋەلدەن ءبىر جاقسى قاسيەت بار. ول – وزىندە از بولسا دا, باسقالارعا كومەكتەسكىسى كەلىپ تۇراتىنى. بۇعان قاتىستى كوپ مىسالدى الاش تۇلعالارى شىعارعان «قازاق» گازەتىنەن بايقاۋعا بولادى. اسىرەسە وقۋعا دەگەن تالابى كۇشتى, الايدا تۇرمىسى تومەن شاكىرتتەردى قولداۋدا گازەتتىڭ قوسقان ۇلەسى زور بولدى. گازەت بەتىنەن «مۇقتاج شاكىرتتەرگە جاردەم» دەگەن ارناۋلى ايدار اشىپ, ءار جەردە ءبىلىم الىپ جاتقان قازاق شاكىرتتەرىنە ەل ىشىنەن قاراجات جينادى. وسىلايشا, ءبىر بالانىڭ بولسا دا وقۋىن ويداعىداي اياقتاۋىنا قولعابىس جاسادى.

تانىم • 23 قاڭتار, 2026

قارامولا جارعىسى

بۇل جادىگەر – 1885 جىلى اباي قۇنانباي ۇلى توبە بي بولعان قارامولا سەزىندە قابىلدانعان جارعى. زاڭ قازان قالا­سىنداعى يمپەراتورلىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باسپاحاناسىنان باسىلىپ شىقتى.

تانىم • 23 قاڭتار, 2026

جازۋ ميدى جاتتىقتىرادى

23 قاڭتاردا بۇكىل الەمدە قولمەن جازۋ كۇنى تويلانادى. بۇل اتاۋلى كۇندى جازۋ قۇرالدارىن وندىرۋشىلەر قا­ۋىمداستىعى ەنگىزگەن. باستا­ماشىلار بۇل كۇنى بار­لىق تەحنولوگيالىق قۇرىل­عىلاردى جيىستىرىپ قويىپ, قولمەن جازۋعا كەلىسكەن. الايدا ازىرگە بۇل مۇمكىن بولماي تۇر.

تانىم • 17 قاڭتار, 2026

قاراپ تۇرسام, دۇنيە... ەسسە

ەسىم كىرە باستاعان كەزدە بايقاعانىم, ءبىزدىڭ ءۇي باسقالارعا قاراعاندا جۇدەۋلەۋ تۇرادى ەكەن. ەڭ الدى­مەن ەسىگىمىزدىڭ الدىندا مال تۇ­گىلى, قورا-قوپسىمىز دا جو­عىن اڭ­عاردىم. ونىڭ سەبەبىن كەيىن ءبىلدىم. سويتسەم, اكەم قۋا­نىشبەك سولتى بولىستىڭ جال­عىز ۇلى, ياعني بايدىڭ بالاسى بولعانى ءارى جارتى الەمدى كەزىپ, مۇسىلمانشا وقىعانى ءۇشىن كەڭەس وكىمەتىنە جاقپاي, وعان وزگە ەلدىڭ تىڭشىسى دەگەن جالا جاۋىپتى.

تانىم • 16 قاڭتار, 2026

جەكە پاروحود يەلەنگەن قازاق

ۋفاعا بارعان ءىسساپارىمىزدا تاتار-باشقۇرت اۋقاتتىلارى اراسىنان بايلىعىمەن اتى شىققان يسمايىلبەك احمەتكەرەي ۇلى ەسىمدى قازاق مەتسەناتىنىڭ ەسىمىن كەزىكتىردىك. كەڭەس وكىمەتى قۇرىلعانعا دەيىن قازاقتىڭ نەبىر بايلارى عۇمىر كەشكەنى بەلگىلى. ولاردىڭ ءبىرى مال, ەندى ءبىرى ەگىن شارۋاشىلىعىمەن اينالىستى. ساۋدا-ساتتىقتى كاسىپ ەتىپ, ءىرى جەر يەلەنۋشى رەتىندە اتى شىققاندارى دا كەزدەستى. سونداي اۋقاتتى قازاقتىڭ ءبىرى ەلابۇعا ۋەزىنىڭ (قازىرگى تاتارستان) ءىرى جەر يەلەنۋشىسى يسمايىلبەك احمەتكەرەي ۇلى ەدى. ول ساۋدا-ساتتىقپەن, جۇك تاسىمالىمەن دە شۇعىلداندى. يسمايىلبەكتىڭ پەرم مەن ۋفا قالالارى ارالىعىندا جۇك تاسيتىن «دينا» دەگەن جەكە پاروحودى دا بولعان ەكەن.

تانىم • 16 قاڭتار, 2026

شانحايداعى پۋشكين ەسكەرتكىشى: ەكى رەت قيراتىلىپ, قايتا تۇرعىزىلعان كەشەن تۋرالى از-كەم اڭگىمە

حالقىمىزدا «جۇرگەنگە جورگەم ىلىگەدى» دەگەن ءسوز بار. بۇل ۋاقىتپەن ساناسپاي, جولساپارلارعا ءجيى شىعاتىن جۋرناليست قاۋىمىنا قاراتىپ ايتىلعان ۇعىم سەكىلدى بولىپ كورىنەدى بىزگە. ءيا, راسىندا دا, ول سولاي. نەگە دەسەڭىز, جىلدىڭ قاي مەزگىلىندە دە سۋىت جۇرىستەن تانباعان ءتىلشى, رەپورتەرلەردىڭ بارمايتىن جەرى, باسپايتىن تاۋى جوق. سونداي كەزدە ارىپتەستەرىمىز كوپتەگەن جايتتى كورەدى. نەشە ءتۇرلى نارسەلەرگە كەزىگىپ, قىزىق وقيعالارعا كۋاگەر بولادى. بىراق ول تاقىرىپتار سول ۋاقىتتاعى ءىسساپارلار بويىنشا رەداكتسيا تالاپ ەتكەن ماقالالاردىڭ ماقسات-مۇددەسىنە سايكەس كەلمەي, قاعابەرىستە قالىپ قويعانىن دا ايتا كەتپەسكە بولمايدى. دەسەك تە, كەيىن ايتەۋىر ءبىر قاجەتكە جارايدى-اۋ دەپ ويلاعانبىز. سول ينتۋيتسيا ءبىزدى الداماپتى. ولاي دەيتىنىمىز, قۇرمەتتى وقىرمان, وزدەرىڭىزدىڭ الدارىڭىزداعى مىنا شاعىن شتريح, فراگمەنت, مينياتيۋرالاردان تۇراتىن جازبالارىمىز. ءجۋرناليستىڭ قويىن داپتەرىندەگى ءار جىلدارعى دەرەك-دايەكتەردەن ءتۇزىلىپ الىنعان بۇلار سىزدەردىڭ تالاپ-تالعامدارىڭىزعا ساي كەلىپ جاتسا, بەك قۋانىشتىمىز. سونىمەن...