تانىم • 13 مامىر, 2026

ياساۋي ىلىمىندەگى رۋحاني ەركىندىك

عالىمدار مەن حاكىمدەر نەگە حالىقتى ۇنەمى جاقسىلىققا ۇندەپ, جاماندىقتان الىس بولۋعا شاقىرادى. دەمەك, ادام شەشىمى مەن قالاۋى جاعىنان ەركىن بولمىس. ال ەگەر ادام اۋەلدەن ەركىن جاراتىلىس بولسا, وندا رۋحاني ەركىندىكتى مۇرات تۇتاتىن ياساۋي ءىلىمىنىڭ سىرى نەدە؟

تانىم • 04 مامىر, 2026

قاي ايدا تۋعاندار ۇزاق ءومىر سۇرەدى؟ عالىمدار سەنساتسيالىق قورىتىندى جاسادى

امەريكالىق عالىمدار كوپجىلدىق زەرتتەۋلەر ناتيجەسىندە ادامنىڭ تۋعان ايى ونىڭ ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى مەن دەنساۋلىعىنا ىقپال ەتۋى مۇمكىن دەگەن قورىتىندىعا كەلدى, دەپ جازادى Egemen.kz.

تانىم • 16 ءساۋىر, 2026

پاتەردى قالاي جالعا بەرۋگە بولادى؟

بالجان باقىتقاليقىزى, سالىق مامانى:

تانىم • 15 ءساۋىر, 2026

تانىمدىق ادىلەت

اكادەميك عاريفوللا ەسىم « ۇلى» دەگەن ءسوزدى ۇقىپتى جۇمساۋ كەرەكتىگىن ايتادى. نە دەگەنمەن, وسى ءبىر ايقىنداۋىشتى اقىنعا دا, باتىرعا دا تەلىپ, « ۇلى» ءسوزىنىڭ قاسيەتىن ءتۇسىرىپ العانىمىز راس. اسىلىندا, ۇلىلىق – جاراتۋشىنىڭ مەتافوراسى ەدى. ال جاراتۋشى – ابسوليۋت ۇعىم. بۇل تاقىرىپتىڭ سونشالىق تەرەڭدىگىن يبن ءارابيدىڭ «فۋسۋس ءال-حيكام» (دانالىق سيپاتتارى) دەگەن كىتابىنان انىق اڭعاردىق.

تانىم • 10 ءساۋىر, 2026

قارا شالدىڭ جان ارياسى

كىسى تاعدىرى تولاسسىز ارپالىستان تۇرسا كەرەك. جارىق كۇندى جىلاپ قارسى العان ءسابي دە جىلدار جىلىستاعاندا, قارتايعان شاقتا, انىعى ساعاتى سوعاتىن ءسات تاياعاندا كوز جاسىن سىعۋعا شاماسى جەتپەيدى. ءار كىسىنىڭ ءوز تاعدىرىنا ءتان دراماسى بار. ال جاس كۇنى كوز ۇشىنان جىراقتاعان قاريانىڭ جان ارياسى كىمدى دە بولسا بەيجاي قالدىرمايدى. ويتكەنى ءفاني جالعاننىڭ كۇرەسى تاۋسىلماق ەمەس.

تانىم • 09 ءساۋىر, 2026

شاعاتاي ادەبيەتى

ابدۋراۋف فيترات (ابدۋراحيمۋعلي) – وزبەك حالقىنىڭ ءبىرتۋار تۇلعاسى. 1886 جىلى بۇحارا قالاسىندا دۇنيەگە كەلگەن. ول اۋەلى مولدادان ساۋات اشىپ, كەيىن اتاقتى ء«مىر اراب» مەدرەسەسىندە ءبىلىمىن جەتىلدىردى. بۇل تۇستا يسمايىل گاسپىرالى رەفورماسى بۇحاراعا دا جەتكەن. ولكە وقىعاندارى جاديتشىلدىكتى مەڭگەرۋ ماقساتىندا باقشاساراي مەن ىستانبۇلعا ادامدارىن ارنايى جىبەرىپ, ءبىلىم جۇيەسىندەگى تاجىريبەسىن ۇيرەندى. ابدۋراۋف 1909–1913 جىلدارى وسمانلى ەلى استاناسىندا وقىدى. ءوز جۇرتىندا «تاربياي اتفول» اتتى جاستار ۇيىمىن قۇردى. جاس دارىن جاديتشىلدىكپەن ەسەيىپ, جەتىلدى. فيتراتتىڭ تۇركىستان رۋحانياتى تاريحىنداعى ماڭىزدى ەڭبەگى – 1918 جىلى «چيعاتوي گۋرۋنگي» (شاعاتاي ءباسى) ۇيىمىن قۇرۋى ەدى. ول 1919–1923 جىلدارى بۇحارا حالىق رەسپۋبليكاسىندا ءتۇرلى باسشىلىق قىزمەت اتقاردى.1924 جىلى ماسكەۋدەگى شىعىس تىلدەرى ينستيتۋتىندا ساباق بەردى. ادەبيەتتىڭ بارلىق جانرىندا جازدى. سونىمەن بىرگە تۇركى ادەبيەتى تاريحى تۋرالى ەلەۋلى زەرتتەۋ­لەر جاريالادى. اعايىن وزبەك ەلى ءۇشىن ابدۋراۋف فيترات ءبىزدىڭ احمەت بايتۇرسىن ۇلىنداي اسا قادىرلى. وسىنداي ءىرى تۇلعا ساياسي قۋعىن-سۇرگىن كەزەڭىندە نكۆد تاراپىنان 1937 جىلى ۇستالىپ, 1938 جىلى 5 قازاندا ناقاق اتىلعان. تومەندە «Egemen Qazaqstan» گازەتى وقىرماندارىنا 1929 جىلى «قىزىل قالام» جيناعىندا جاريالانعان فيتراتتىڭ تۇركى  رۋحانياتى تاريحىندا ماڭىزدى «شاعاتاي ادەبيەتى» اتتى ماقالاسىن ۇسىنىپ وتىرمىز.

تانىم • 07 ءساۋىر, 2026

نەسيە سوت ورىنداۋشىعا وتسە, نە ىستەۋ كەرەك؟

زاڭگەر راۋان ەسبەرگەننىڭ جاۋابى:

تانىم • 02 ءساۋىر, 2026

كۇلتەگىن جازۋىنىڭ كىلتى

بيىلعى ايتۋلى وقيعانىڭ ءبىرى – 1896 جىلى حەلسينكي قالاسىندا «فين-ۋگور» قوعامى رەداكتسيا القاسىنىڭ (Suomalais-ugrilaisen seuran toimituksia) شەشىمىمەن فينليانديا ادەبي قوعام باسپاسىنان (Lmprimerie de la societe de literature finnoise) ۆيلگەلم تومسوننىڭ «ورحون جازبالارى» («Inscriptions de l’Orkhon») اتتى قۇندى كىتابى جارىق كورۋى. بۇل تۋىندىعا بيىل 130 جىل تولىپ وتىر.

تانىم • 02 ءساۋىر, 2026

تورعاي گەوگليفتەرى

ۇلتتىق قۇرىلتايدا قازاقستان ماتەريالدىق ەمەس مادەني مۇرالار تىزىمىنە ءوز نىساندارىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزىپ جاتقان 25 ەلدىڭ قاتارىندا ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكەن مەملەكەت باسشىسى: ء«تول تاريحىمىزدى زەردەلەۋ, ونەرىمىز بەن مادەنيەتىمىزدى وركەندەتۋ ءۇشىن ءالى دە كوپ جۇمىس ىستەلۋگە ءتيىس. بۇل شارالار الداعى ۋاقىتتا دا جالعاسا بەرەدى. ەلىمىزدە تانىمدىق ءارى تاعىلىمدىق ءمانى زور تاريحي ورىندار مەن قۇندى جادىگەرلەر از ەمەس», دەدى.