مىسالى, قازاقتىڭ قابىرعالى ءۇش ءبيىنىڭ ءبىرى قاز داۋىستى قازىبەك 1742 جىلى ويراتتىڭ قولىنا تۇسكەن ابىلاي سۇلتاندى قۇتقارىپ الۋ ءۇشىن ەلشىلىككە بارىپ, قونتايجىنىڭ قوڭىر ورداسىنىڭ قاق تورىنە جايعاسىپ الىپ: ء«بىز قازاق دەگەن مال باققان ەلمىز, ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەلمىز. ەلىمىزدەن قۇت-بەرەكە قاشپاسىن دەپ, جەرىمىزدىڭ شەتىن جاۋ باسپاسىن دەپ, نايزاعا ۇكى تاققان ەلمىز...» دەپ ءسوزىن باستاپ, جاۋ قالماقتى قارپىسۋعا ەمەس, تاتۋلىققا شاقىرادى. ويتكەنى بۇرىنعى بابالارىمىز تاتۋلىق بار جەردە, باياندى تىرلىك بولارىن باياعىدان بىلگەن ءھام ارازدىقتىڭ ەمەس, بەرەكەنىڭ تۋىن بيىك ۇستاعان.
سول سياقتى حالقىمىزدىڭ كەمەڭگەر قالامگەرى ءابىش كەكىلباەۆ, قۇدايدىڭ ءوزى ءبىر-بىرىنە تىلەۋلەس جۇرەتىن, ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا الاتىن, تاتۋ, باۋىرمال, مەيىربان قاۋىمعا ەرەكشە قاراساتىن سەكىلدى, دەپ جازعانىن دا وقىعان ەدىك.
راسىندا قالامگەر اعامىز ايتقانداي, پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س) ءوزىنىڭ ۇمبەتتەرىنە: ء«يا, اللا! سەنەن اياقتا نىق تۇرۋدى جانە تۋرا جولدى ۇستانۋدا باتىلدىق سۇرايمىن» دەيتىن دۇعانى كوپ ايتىپ ءجۇرۋدى بۇيىرعان ەكەن.
وسى دۇعانى تاپسىرلەگەن ۇلكەن عۇلاما يمام ات-تاباراني (873-971) بۇندا تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتىڭ كىلتى جاتىر. قوعامدا بولىپ جاتقان جات نارسەگە نەمقۇرايلى قاراعان ادامداردىڭ باسىنا قيىندىقتار تۇسەدى. كەيبىر ادامدار اسىعىستىق تانىتىپ, كۇماندى باستامالارعا ەرىپ كەتەدى. ءسويتىپ اللا بەرىپ تۇرعان تىنىشتىق پەن تاتۋلىقتان ايىرىلادى. اتالعان اياتتا ايتىلعانداي, اياعىنا نىق تۇرىپ, اسىعىستىق تانىتپاسا جانە كۇمانسىز دۇرىس شەشىمدەر قابىلداسا, سول قوعام, سول ورتا, سول قاۋىم, سول مەملەكەت ناعىز جەتىستىككە جەتەدى دەپ تۇسىندىرگەن ەكەن.
دەمەك تاتۋلىق-تىنىشتىق دەگەنىمىز – بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدىڭ, سول ارقىلى جاقسىلىققا جول سالىپ, وركەندەۋدىڭ ەڭ ءبىر جارقىن ۇلگىسى ىسپەتتەس. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ بىرنەشە جىل بۇرىن «حابار» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇحباتىندا, «قازاقستانىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن قولىمنان كەلگەنشە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىرمىن. ءومىر باقي وسى جۇمىسپەن وتەتىن بولامىن. مەنىڭ باسقا ارمانىم دا, باسقا ويلايتىن ويىم دا جوق. تەك قانا ەلىمىز امان, جۇرتىمىز تىنىش بولسا ەكەن, ءوسىپ-وركەندەۋ توقتاماسا ەكەن دەگەن ماقسات. مەنىڭشە, ەلدىڭ دە ماقساتى وسىلاي بولۋى كەرەك» دەگەنى مىنا زاماندا تاتۋلىق پەن تىنىشتىقتىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن مەڭزەسە كەرەك.
بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولعان مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتارعان اباي اتامىز دا ادامدار اراسىنداعى تاتۋلىق جايلى:
كەمدى كۇن قىزىق داۋرەن تاتۋ وتكىز,
جەتپەسە, بىرىڭدىكىن ءبىرىڭ جەتكىز!
كۇنشىلىكسىز تاتۋ بول شىن كوڭىلمەن,
قياناتشىل بولماقتى ەستەن كەتكىز!
ءبىر جەردە بىرگە جۇرسەڭ باسىڭ قوسىپ,
ءبىرىڭنىڭ ءبىرىڭ سويلە ءسوزىڭ توسىپ.
ءبىرىڭدى ءبىرىڭ عيززات, قۇرمەت ەتىس,
تۇرعانداي بەينە قورقىپ, جانىڭ شوشىپ, دەپ تولعاعان كورىنەدى. عۇلاما اقىننىڭ وسى ءبىر شۋماق ولەڭىنە ءبىر ءسات زەر سالىپ, ءوزى ايتقانداي تەرەڭىنە بويلاپ كورسەك قوي. ءبىرىڭدى ءبىرىڭ سىيلا, – دەيدى دانا: «تۇرعانداي بەينە قورقىپ, جانىڭ شوشىپ». بۇل ۇعىمدى شاريعات تىلىمەن ايتساق, مۇسىلمانشىلىق دەگەنىمىز – تاتۋلىق, ياعني ءسىز كورشىمەن تاتۋ بولمايىنشا, ونى «جانىڭ شوشىپ» سىيلامايىنشا جانە باسقالارعا «كۇنشىلدىكسىز تاتۋلىق» تانىتىپ, وزىڭە تىلەگەن جاقسىلىقتى وعان دا تىلەمەيىنشە ەشقاشان شىن مۇسىلمان بولا المايسىز.
دەمەك, ناۋرىز مەيرامىنىڭ دا نەگىزگى رۋحاني تەتىگىنە بالانىپ وتىرعان «تاتۋلىق» ۇعىمى ونىڭ ەڭ بيىك ماڭىزى بولماق. ويتكەنى ول (تاتۋلىق) ادامدى كوركەيتەدى, كوركەم مىنەز قالىپتاستىرادى, جاقسى مىنەز ادامعا ابىروي اكەلەدى, جاماندىقتان قورعايدى. بۇنىڭ ءبارى تاتۋلىقتىڭ ارقاسىندا ىسكە اسادى.
