رۋحانيات • 21 ناۋرىز، 2020

تاتۋلىق تويى

67 رەتكورسەتىلدى

ناۋرىز مەرەكەسىنىڭ رۋحاني ما­ڭىزىن زورايتاتىن تەتىكتەرىنىڭ ءبىرى – تاتۋلىق مەيرامى ەكەندىگى. ياعني ناۋرىز كۇنى ارازداسقان ادامدار كەشىرىسىپ، تاتۋلاسادى. ويتكەنى تاتۋلىق – بەرەكەنىڭ باسى. «تورتەۋ تۇگەل بولسا – توبەدەگى كەلەدى، التاۋ الا بولسا – اۋىزداعى كەتەدى» دەگەن­دەي تا­تۋلىقتىڭ تۋى جەلبىرەگەن جەر­دە ەلدىڭ ىرىسى وسەدى، باعى ارتادى، بولا­­شاعى باياندى بولادى.

مىسالى، قازاقتىڭ قابىرعالى ءۇش ءبيى­نىڭ ءبىرى قاز داۋىستى قازىبەك 1742 جىلى ويراتتىڭ قولىنا تۇسكەن ابىلاي سۇلتاندى قۇتقارىپ الۋ ءۇشىن ەلشىلىككە بارىپ، قونتايجىنىڭ قوڭىر ورداسىنىڭ قاق تورىنە جايعاسىپ الىپ: ء«بىز قازاق دەگەن مال باققان ەلمىز، ەشكىمگە سوقتىقپاي جاي جاتقان ەلمىز. ەلىمىزدەن قۇت-بەرەكە قاشپاسىن دەپ، جەرىمىزدىڭ شەتىن جاۋ باسپاسىن دەپ، نايزاعا ۇكى تاققان ەل­مىز...» دەپ ءسوزىن باستاپ، جاۋ قالماقتى قارپىسۋعا ەمەس، تاتۋ­لىققا شاقىرادى. ويتكەنى بۇرىنعى بابالارىمىز تاتۋلىق بار جەردە، باياندى تىرلىك بولارىن باياعىدان بىلگەن ءھام ارازدىقتىڭ ەمەس، بەرەكەنىڭ تۋىن بيىك ۇستاعان.

سول سياقتى حالقىمىزدىڭ كەمەڭگەر قالامگەرى ءابىش كەكىلباەۆ، قۇدايدىڭ ءوزى ءبىر-بىرىنە تىلەۋلەس جۇرە­تىن، ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارا الاتىن، تاتۋ، باۋىرمال، مەيىربان قا­ۋىمعا ەرەكشە قاراساتىن سەكىلدى، دەپ جازعانىن دا وقىعان ەدىك.

راسىندا قالامگەر اعامىز ايتقانداي، پايعامبارىمىز مۇحاممەد (س.ع.س) ءوزىنىڭ ۇمبەتتەرىنە: ء«يا، اللا! سەنەن اياقتا نىق تۇ­رۋدى جانە تۋرا جولدى ۇستانۋدا باتىل­دىق سۇرايمىن» دەيتىن دۇعانى كوپ ايتىپ ءجۇرۋدى بۇيىرعان ەكەن.

وسى دۇعانى تاپسىرلەگەن ۇلكەن عۇ­لاما يمام ات-تاباراني (873-971) بۇندا تى­نىشتىق پەن تاتۋلىقتىڭ كىلتى جاتىر. قوعامدا بولىپ جاتقان جات نارسەگە نەمقۇرايلى قاراعان ادامداردىڭ با­سىنا قيىندىقتار تۇسەدى. كەيبىر ادامدار اسىعىستىق تانىتىپ، كۇماندى باستامالارعا ەرىپ كەتەدى. ءسويتىپ اللا بەرىپ تۇرعان تىنىشتىق پەن تاتۋ­لىقتان ايىرىلادى. اتالعان اياتتا ايتىلعانداي، اياعىنا نىق تۇرىپ، اسىعىستىق تانىتپاسا جانە كۇمانسىز دۇرىس شەشىمدەر قابىلداسا، سول قوعام، سول ورتا، سول قاۋىم، سول مەملەكەت ناعىز جەتىستىككە جەتەدى دەپ تۇسىندىرگەن ەكەن.

دەمەك تاتۋلىق-تىنىشتىق دەگەنىمىز – بەيبىت ءومىر ءسۇرۋدىڭ، سول ارقىلى جاق­سىلىققا جول سالىپ، وركەندەۋدىڭ ەڭ ءبىر جارقىن ۇلگىسى ىسپەتتەس. قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ بىرنەشە جىل بۇ­رىن «حابار» تەلەارناسىنا بەرگەن سۇح­باتىندا، «قا­زاقستانىمىزدىڭ تى­نىش­تىعى مەن ءوسىپ-وركەندەۋى ءۇشىن قولىمنان كەلگەنشە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتىرمىن. ءومىر باقي وسى جۇمىسپەن وتەتىن بولامىن. مەنىڭ باسقا ارمانىم دا، باسقا ويلايتىن ويىم دا جوق. تەك قانا ەلىمىز امان، جۇرتىمىز تىنىش بولسا ەكەن، ءوسىپ-وركەندەۋ توقتاماسا ەكەن دەگەن ماقسات. مەنىڭشە، ەلدىڭ دە ماقساتى وسىلاي بولۋى كەرەك» دەگەنى مىنا زاماندا تاتۋلىق پەن تى­نىش­تىق­تىڭ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن مەڭزەسە كەرەك.

بيىل تۋعانىنا 175 جىل تولعان مەرەيتويىن اتاپ وتكەلى وتارعان اباي اتا­مىز دا ادامدار اراسىنداعى تاتۋلىق جايلى:

كەمدى كۇن قىزىق داۋرەن تاتۋ وتكىز،

جەتپەسە، بىرىڭدىكىن ءبىرىڭ جەتكىز!

كۇنشىلىكسىز تاتۋ بول شىن كوڭىلمەن،

قياناتشىل بولماقتى ەستەن كەتكىز!

ءبىر جەردە بىرگە جۇرسەڭ باسىڭ قوسىپ،

ءبىرىڭنىڭ ءبىرىڭ سويلە ءسوزىڭ توسىپ.

ءبىرىڭدى ءبىرىڭ عيززات، قۇرمەت ەتىس،

تۇرعانداي بەينە قورقىپ، جانىڭ شوشىپ، دەپ تولعاعان كورىنەدى. عۇلاما اقىننىڭ وسى ءبىر شۋماق ولەڭىنە ءبىر ءسات زەر سالىپ، ءوزى ايتقانداي تەرەڭىنە بويلاپ كورسەك قوي. ءبىرىڭدى ءبىرىڭ سىيلا، – دەيدى دانا: «تۇرعانداي بەينە قورقىپ، جانىڭ شوشىپ». بۇل ۇعىمدى شاريعات تىلىمەن ايتساق، مۇسىلمانشىلىق دەگە­نى­­مىز – تاتۋلىق، ياعني ءسىز كورشىمەن تاتۋ بولمايىنشا، ونى «جانىڭ شوشىپ» سىيلامايىنشا جانە باسقالارعا «كۇن­شىلدىكسىز تاتۋلىق» تانىتىپ، وزىڭە تىلە­گەن جاقسىلىقتى وعان دا تىلە­مەيىن­شە ەش­قاشان شىن مۇسىلمان بولا المايسىز.

دەمەك، ناۋرىز مەيرامىنىڭ دا نەگىز­گى رۋحاني تەتىگىنە بالانىپ وتىر­عان «تاتۋ­لىق» ۇعىمى ونىڭ ەڭ بيىك ماڭىزى بولماق. ويتكەنى ول (تاتۋلىق) ادام­دى كور­كەيتەدى، كوركەم مىنەز قالىپ­تاستىرادى، جاقسى مىنەز ادامعا ابىروي اكەلەدى، جاماندىقتان قورعايدى. بۇنىڭ ءبارى تاتۋلىقتىڭ ارقا­سىندا ىسكە اسادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

الماتى: جولاۋشىلار اعىنى مەن كولىك سانى ازايدى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 18:10

بەتپەردە كيگەن كوكتەم - 6

قوعام • بۇگىن، 17:09

د دارۋمەنى - ينفەكتسيالاردىڭ «جاۋى»

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 16:47

شىمكەنت: تسيفرلى وتباسىنىڭ ءبىر كۇنى

وڭتۇستىك قازاقستان • بۇگىن، 15:58

ازيانىڭ احۋالى قانداي بولماق

ەكونوميكا • بۇگىن، 15:23

ۇقساس جاڭالىقتار