ەل باسىنا كۇن تۋعاندا اتقا قونىپ, قوڭىراۋلى نايزا قولعا الىپ, جۇرتىن جاۋدان, باۋىرىن داۋدان قورعاعان. توپ جارىپ, ەل باسقارعان. ۇلى دالادا سوناۋ تۇمار حانشادان باستاپ قانشاما حانشايىمدار وتكەنىن بارشامىز بىلەمىز. بۇل ءداستۇر ساباقتاستىعىنىڭ ءجىبى ۇزىلمەي, بەرتىنگە دەيىن جالعاسىپ كەلدى. ماسەلەن, شوقاننىڭ اجەسى ايعانىم انامىزدىڭ دانالىعى اڭىز بولىپ تارادى. دومالاق انا سياقتى ءاز-انالار ەلدىڭ ۇرانىنا اينالدى. تۇتاس رۋ-تايپالار ەسىمىن يەمدەنگەن انالارىمىز دا بار. سوندىقتان قازاق ۇعىمىندا انا – اسىل ادامعا, ايەل – اۋليەگە بالاندى. تاراز توپىراعىندا ايشا-ءبيبى انامىزعا سالىنعان كەسەنە نەمەسە ءبىزدىڭ بابالارىمىز تۇرعىزعان ايگىلى ءتاج-ماحال وسىنىڭ ايقىن ايعاعى. وسىدان-اق انانى ۇلىقتاۋدىڭ وزىق ۇلگىسىن كورۋگە بولادى. تۇپتەپ كەلگەندە, الەم جۇرتشىلىعى قىزدى سىيلاۋدى, انانى ارداقتاۋدى بىزدەن ۇيرەنۋى كەرەك.
ءبىز ۇلتتىڭ ءتىلىن «انا ءتىلى» دەيمىز. شىر ەتىپ دۇنيەگە كەلگەندە ءتىلىمىزدى, اسىلىمىزدى, بار بولمىسىمىز بەن ىزگى قاسيەتىمىزدى انا ءسۇتى ارقىلى بويىمىزعا سىڭىرەمىز. سوندىقتان زاڭعار جازۋشى مۇحتار اۋەزوۆ «ەل بولام دەسەڭ – بەسىگىڭدى تۇزە» دەپ تەككە ايتپاسا كەرەك. ويتكەنى ۇلتتىق تاربيەنىڭ كوزى – وتباسى ەكەنى بەلگىلى. ال وسى وتباسىنداعى تاربيەنىڭ ۇيتقىسى دا – ادەتتە, اجەلەر ەدى. اۋىلدى اقساقال بيلەسە, وتباسىنداعى تاربيەگە اجەلەر جاۋاپتى بولدى. اق جاۋلىقتى اجەلەر بالانى جاستايىنان باۋىرىنا باسىپ, ونىڭ بويىنا تام-تۇمداپ ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى سىڭىرە ءبىلدى. مىنە, وسىدان كەلىپ, قارشادايىنان اجەنىڭ اسەرلى اڭگىمەلەرى مەن ەلتيتىن ەرتەگىلەرىن تىڭداپ, سولار ارقىلى حالىقتىڭ سان عاسىرلىق مۇرالارىن بويىنا ءسىڭىرىپ, ۋىزعا جارىپ وسكەن ازاماتتار قالىپتاستى. مىسالى, اباي, ىبىراي, شوقان, مۇستافا نەمەسە وزگە دە ۇلت ۇيىتقىسى بولعان ۇلى تۇلعالارىمىزدىڭ قاي-قايسىسىن الساق تا, ءبارىنىڭ اجە تاربيەسىن كورىپ وسكەنىن بايقاۋعا بولادى. ءبىز ءوزىمىز دە اجەلەردىڭ ءالديءىمەن ەرتەگىسىن ەستىپ وسكەن ۇرپاقپىز.
ال قازىر جالپى «اجە» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى ءبىزدىڭ ءسوز قولدانىسىمىزدان شىعىپ بارا جاتقان سياقتى. نەمەرە-شوبەرەلەرىنىڭ تىلدەرى كەلمەي «اجەكە» اتانعانداردى دا كورىپ ءجۇرمىز. وسىلايشا, ۇلتتىڭ تاربيە مەكتەبى بولعان «اجەلەر ينستيتۋتى» جويىلىپ بارادى. اق جاۋلىقتى تەك ناۋرىز سياقتى مەرەكە كۇندەرى عانا تارتاتىن نەمەسە ء«ان ايتاتىن» اجەلەردىڭ جاڭا لەگى قالىپتاستى. بۇكىل اۋىلعا باس بولىپ وتىرعان دۋالى اۋىز اقساقالداردىڭ بۇگىندە سيرەك تە بولسا بار ەكەنى سياقتى, وتباسىنىڭ ۇيىتقىسى بولىپ وتىرعان اجەلەر ءالى دە كەزدەسەدى. ونى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. دەگەنمەن, جالپى العاندا, نەمەرەلەرىمەن بىرگە ءتۇرلى سەريالدار قارايتىن, سوعان ەلىكتەيتىن كەيبىر «اجەلەر» بۇگىندە بەسىك جىرىن ايتا بەرمەيدى, ال تاربيەلىك ءمانى زور نەبىر اڭىز-اڭگىمەلەر مەن ەرتەگىلەردىڭ ۇمىتىلعانى قاشان. اجەلەر جاسايتىن قۇرت پەن كوجەنى اڭسايتىنىمىز, باسىلماي قالعان تەكەمەت پەن كىلەمدى ىزدەيتىنىمىز دە سوندىقتان شىعار, ءسىرا. ەندەشە, بۇگىنگى كۇنى ۇلتتىق تاربيەمىزدىڭ جۇتاڭدانۋىن اجەلەر بەينەسىنىڭ كومەسكى تارتۋىمەن دە بايلانىستىرىپ قاراۋعا بولاتىن سياقتى.
راسىندا, بالاباقشادا ءجۇرىپ ەرتەگى ەستىمەگەن, باتىرلار جىرىن تىڭداماعان, وزگە تىلدە شۇلدىرلەپ ءتىلى شىققان بالا قالاي قالىپتاسادى؟ ادام مىنەز-قۇلقىنىڭ, تابيعاتىنىڭ, قابىلەتى مەن قاسيەتىنىڭ سابيلىك شاعىندا, 5-7 جاسىندا قالىپتاساتىنىن ەسكەرەر بولساق – بۇل وتە وزەكتى سۇراق. وسىدان سوڭ بالا ەرجەتە كەلە «ۇرپاق نەگە ازىپ بارادى؟», «وسكەلەڭ جاس ۇرپاق نەگە ۇلتتىق داستۇرلەردەن جۇرداي؟» دەپ جاستاردى ورىنسىز كىنالاۋعا بەيىم تۇرامىز. شىنداپ كەلگەندە, مۇنىڭ ءتۇپ-توركىنىندە وتباسىندا اجە تاربيەسىن, انا ونەگەءسىن اقساتىپ العانىمىز جاتقان جوق پا؟
قوعامدى ءداستۇرلى قۇندىلىقتار ساقتايتىنى بەلگىلى. ال بءىزدە ۇلتتى ۇيىتاتىن وسىنداي قۇندىلىقتاردىڭ سەتىنەپ بارا جاتقانىن مويىنداۋعا مءاجبۇرمىز. بۇل رەتتە, قاستەرلى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە «اجەلەر ينستيتۋتى» زامانعا ساي قايتا جاڭعىرسا دەگەن تىلەگىمىز بار: بالاباقشالاردا اقجاۋلىقتى اجەلەرىمىز بۇلدىرشىندەرگە ەرتەگى ايتىپ وتىرسا, مەملەكەت ۇلتتىق قولونەردى دامىتۋعا جاعداي جاساپ, ىسمەر اجەلەرىمىز تەكەمەت باسىپ, كىلەم توقۋدى, سول سياقتى كوپتەگەن ۇمىتىلعان سالت-جورالعىلاردى جاستارعا ۇيرەتە باستاسا – انا ءتىلىمىز وركەن جايىپ, كوپتەگەن يگى داستۇرلەرىمىزدىڭ دە قايتا جاندانارى انىق. ءيا, بۇگىنگى بەسىكتى تۇزەۋ – ەلدىڭ ەرتەڭىن كۇزەتۋدىڭ باسى ەكەنىن ۇمىتپايىق!
