دارحان قىدىءرالى«Egemen Qazaqstan»
72 ماتەريال تابىلدى

رۋحانيات • 22 ناۋرىز، 2020

تورلەت، تىشقان جىلى!

مىنە، كۇن مەن ءتۇن تەڭەلەتىن، تابيعات گۇلدەنەتىن، بارشا جۇرت ىرىزدىققا كەنەلەتىن ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى – ءاز ناۋرىز كەلىپ جەتتى. باعزى بابالارىمىزدىڭ بۇل كۇنگە ايرىقشا ءمان بەرگەنى تۋرالى كونە جازبالاردا ءجيى ايتىلادى. مىسالى، گرەك تاريحشىسى كۆينت كۋرتسي رۋفتىڭ «ەسكەندىر جورىعى» دەگەن ەڭبەگىندە ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى تاڭ شاپاعى قىلاڭ بەرگەن مەزەتتە قاعان ورداسىنا كۇن بەينەلى تۋ تىگىلىپ، الاڭعا شىمقاي قىزىل كيىم كيگەن 365 بوزبالا شىعىپ، جىل ىشىندەگى ءاربىر تاۋلىكتىڭ شەجىرە-بايانى سياقتى 365 كۇي تارتقانى تۋرالى تامسانا باياندالعان. سودان سوڭ ەلدىڭ باتاگوي ابىزى ورتاعا شىعىپ، ەل تىلەگىن تاڭىرگە جەتكىزەر 9 كۇيىن قوبىزبەن تارتادى ەكەن. ال تان-شۋ جىلناماسىندا تۇركىلەردىڭ كوكتەم مەزگىلىندە تاساتتىق بەرىپ، تاڭىرگە ءتاۋ ەتەتىنى ايتىلعان. جەر-جاھان جاڭارعان، كوڭىلدەر اعارعان، دۇنيە تازارعان بۇل كۇندى اتالارىمىز قاسيەتتى تاۋعا بارىپ تاڭىرگە ءتاۋ ەتىپ، كوككە اق شاشىپ، وتقا ماي تامىزىپ تويلاعان ەكەن. راشيد اد-دين مەن ابىلعازى ءباھادۇر بۇل كۇندى ەرگەنەقوننان شىعۋىمەن بايلانىستىرىپ، ونى ەركىندىككە قول جەتكىزگەن مەرەكە رەتىندە اسپەتتەيدى. ءابۋ رايحان ءال-بيرۋني تۇركى جۇرتىنىڭ ناۋرىزدى «جاڭا كۇن» دەپ تويلايتىنىن جازعان. 

ەلباسى • 19 ناۋرىز، 2020

ەلباسى جانە اتاتۇرىك: 19 سانىنىڭ تىلسىمى

تەرەڭ تاريحتان تاعىلىم ىزدەپ ءتىن تارتساق، ار جاعىنان تۇتاس تۇركىنىڭ تۇعىرى بيىك تولاعاي تۇلعالارىنىڭ سۇلباسى ءسان-سالتاناتىمەن اتويلاپ شىعا كەلەتىنى بەلگىلى. الدە ءبىزدىڭ تاعدىرىمىز اتالارىمىز الىپ-الىپ باسقان وسىناۋ ابات ايماقتان ءبىر ەلى اجىراماي، كىندىگىمىزدىڭ قارا شاڭىراقتا بايلانعانىنان با، كىم ءبىلسىن؟

قوعام • 17 ناۋرىز، 2020

ۇلتتىڭ يممۋنيتەتى سىنالار ءسات

مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ حالىققا ۇندەۋ جاريالاپ، ەلدە العاش رەت ەنگىزىلىپ وتىرعان توتەنشە جاعدايدىڭ ءجونىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرىپ بەردى. قازاقستاندا ءبىر ايعا جۋىق مەرزىمدە سانيتارلىق-ەپيدەميالىق شارالار كۇشەيتىلىپ، قاۋىپسىزدىككە باسىمدىق بەرىلەدى. بۇل – ەڭ اۋەلى حالىقتىڭ اماندىعى ءۇشىن قابىلدانعان شەشىم ەكەنى انىق.

رۋحانيات • 16 ناۋرىز، 2020

ۇلت ۇپايى ۇرانشىلدىقپەن تۇگەندەلمەيدى

تابيعات تولعاتىپ، بۋسانىپ، تىرشىلىك اتاۋلى تۇلەيتىن كەزەڭ دە كەلىپ جەتتى. جىل جىلجىپ، بىرلىك پەن بەرەكەنىڭ باستاۋى – امال مەرەكەسى تورگە وزدى. قىس قۇرىعى اجىراپ، جەر اياعى بوسايتىن، كۇن شۋاعىن توگىپ، شۇعىلاسىن شاشاتىن بۇل مەزەتتە اعايىن ءبىر-بىرىمەن ساعىنىسا كورىسىپ، ساقتاعانىن داستارحانعا سالىپ، ءبىر-بىرىنە اقجارىلقاپ تىلەگىن ايتقان. جاستار جاعى ساۋاپتى ىستەرگە اسىعىپ، ۇلكەندەر مەيىرلەنىپ باتا بەرگەن. وسىلايشا ساحارادا كەلىسىم مەن كەشىرىم، تاتۋلىق پەن تۋىستىق سالتانات قۇرعان. ءبىر قۋانارلىعى، ەلىمىزدىڭ باتىس ايماقتارىندا عانا اتالىپ ءوتىلىپ كەلگەن بۇل يگى مەرەكە قازىر جالپىۇلتتىق مەيرامعا اينالىپ بارادى.

قوعام • 11 ناۋرىز، 2020

اجە - ۇلتتىق تاربيە ۇيىتقىسى

قازاق قاشاندا قىز سىيلاعان حالىق، قىزدارىن تورگە وتىرعىزعان ەل. قىزداردى ەرەكشە ەركەلەتۋگە تىرىسقان اتامىز «قىز وسسە – ەلدىڭ كوركى» دەپ، ولاردىڭ ءسان-سالتاناتىنا ەرەكشە ءمان بەرىپ قاراعان. سوندىقتان قازاق قىزدارى قادىم زاماننان بەرى ەل الدىنا شىعىپ ءان ايتقان، الامان ايتىسقا قاتىسقان.

رۋحانيات • 28 اقپان، 2020

زاكي ءۋاليدي توعان. «ەستەلىكتەر»

(سوڭى. باسى 40-نومىردە)   لەنيننىڭ احلاق (مورال) تۋرالى تۇسىنىگى باشقۇرتستان ماسەلەسىن قا­را­عان كوميس­سيانىڭ جۇمىسىنا كەڭەسۋ ءۇشىن مەنى دە شاقىرىپ تۇ­را­تىن. مامىر ايىندا كوميسسيا بەس باپتان تۇراتىن قارار الدى. بۇل دا لەنين مەن كالينيننىڭ قول­دارى قويىلعاننان كەيىن كەڭەس وكىمەتىنىڭ رەسمي قاۋلىسى رە­تىن­دە كۇشىنە ەندى. قاۋلىدا ولكە­مىز زاڭ، حالىق اعارتۋ ءىسى، اۋىل شارۋاشىلىعى سياقتى ماسە­لە­لەردە تاۋەلسىز، الايدا سىرت­قى ساياسات، ەكونوميكا، قارجى، بايلا­نىس تورابى جانە جول ىستەرى بو­يىنشا رسفر-گە تاۋەلدى بولىپ، اۆتونوميالىق مارتەبە الدى.

تانىم • 27 اقپان، 2020

زاكي ءۋاليدي توعان. «ەستەلىكتەر»

بيىل باشقۇرت حالقىنىڭ داڭقتى پەرزەنتى، باشقۇرت اۆتونومياسىن جاريالاعان جانە باسقارعان قايراتكەر، عالىم زاكي ءۋاليدي توعاننىڭ 130 جىلدىعى. پاتشالىق رەسەيدىڭ قولاستىنداعى تۇرك حالىقتارىنىڭ بوستاندىعى ءۇشىن كۇرەسكەن ز.توعان الاشتىڭ ازاتتىعى، تۇركىستاننىڭ تۇتاستىعى جولىنداعى ۇلت قايراتكەرلەرىمەن تىزە قوسقان بولاتىن. ءبىز بۇگىن ونىڭ «ەستەلىكتەر» كىتابىنان الاشقا قاتىستى تۇستارىنان ءۇزىندى بەرۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.

ەلباسى • 26 اقپان، 2020

نازارباەۆ ليدەرلىگى: ۇلى دالانىڭ ورلەۋى

ۇلى دالانىڭ جىلناما-جادىن جاڭعىرتىپ، ونى سول كۇننىڭ بيىگىنەن بايىپتاپ، بولاشاققا باعدار ەتكەن، ءسويتىپ ۇلتتىق كود، كيەلى ءرامىز، قاسيەتتى ۇرانعا اينالعان تۇلعالار بولعان. تۇعىرلى تۇلعا عۇمىرلى تاريحتى جاساسا، تاريح تا تەگەۋرىندى تۇلعانى تۋدىرادى. مۇنى ءبىز تەرەڭ تاريحىمىزدىڭ تاعىلىمىنان جاقسى بىلەمىز. ءاربىر ءداۋىر تۋدىرعان دارابوز تۇلعا ۇلى دالا تاريحىن جاڭا بەلەسكە كوتەرىپ وتىردى. كوشپەلى قوعام ءوزىنىڭ كوشباسشى جەتەكشىلەرىنىڭ سوڭىنان ەردى. سول سەبەپتى تۇركى تاريحىن ىلگەرى سۇيرەپ، ءداۋىر دوڭعالاعىن العا جىلجىتقان قاداۋ-قاداۋ تۇلعالارسىز تۇتاس تاريحتى، ەلدىك جۇيەنى تانۋ قيىن. عۇلاما اباي «ەدينيتسا كەتكەندە، نە بولادى وڭكەي ءنول؟ بەرەكەڭدى قاشىرما، ەل تىنىش بولسا، جاقسى سول» دەگەندە ۇلى دالا حالىقتارىنىڭ تالايعى تارلان تاريحىنان تاعىلىم ءتۇيىپ سويلەسە كەرەك.

رۋحانيات • 19 اقپان، 2020

اباي جانە مارجاني دۇنيەتانىمى

اباي جانە ونىڭ دۇنيەتانىمى تۋرالى ايتقاندا وي-تانىمىنىڭ، اسىرەسە شىعىستىق-ءدىني تەرەڭ تولعامدارىنىڭ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتكەن تۇلعالار تۋرالى توقتالماي كەتۋ استە مۇمكىن ەمەس. دالا ءداستۇرى مەن حالىق فيلوسوفياسىن بالا جاستان بويىنا ءسىڭىرىپ، كەيىن مەدرەسەدە وقىپ، ءتىل ۇيرەنىپ، وزدىگىنشە ىزدەنگەن دانىشپاننىڭ شىعىس پەن باتىستى تەل ەمىپ، ادامزاتتىق ورەگە كوتەرىلۋىنە، ارينە وقىعان كىتاپتارى مەن ءتالىم العان ۇستازدارىنىڭ تيگىزگەن اسەرى وراسان زور بولعانى انىق. ابايعا اسەر ەتكەن سونداي تۇلعانىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى تاتار حالقىنىڭ ۇلى پەرزەنتى شيحابەددين مارجاني (1818-1889) ەكەنى بەلگىلى.

قوعام • 17 اقپان، 2020

بەتەگە كەتەر، بەل قالار...

قوردايداعى جانجال تەز تۇتانىپ، سوڭى قاقتىعىسقا اينالدى. بەيبىت كۇندە وق اتىلىپ، جازىقسىز جاندار وپات بولدى. ارينە، قايعىلى جاعداي. قايتىس بولعان وتانداستارىمىزدىڭ وتباسىلارىنا كوڭىل ايتامىز. جارالىلاردىڭ دا تەز ساۋىعىپ كەتۋىن تىلەيمىز.