COVID-19 پاندەمياسىمەن بىرگە ينتەرنەتكە دەگەن سۇرانىستىڭ ارتا تۇسكەنى بەلگىلى. «We are social» كومپانياسى 2022 جىلدىڭ قاڭتار ايىندا كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, الەمدە 5,31 ملرد ادام ۇيالى تەلەفون قولدانادى ەكەن. ال ينتەرنەت قولدانۋشىلار سانى 4,95 ملرد-قا جەتكەن. سوڭعى ءبىر جىلدا ينتەرنەت پايدالانۋشىلار سانى 192 ملن-عا وسكەن. 2022 جىلدىڭ قاڭتارىندا الەمدەگى الەۋمەتتىك جەلى پايدالانۋشىلارى سانى 4,62 ملرد بولعان. وسى ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, الەم حالقىنىڭ جارتىسىنان استامى تەلەفونعا تەلمىرىپ, جەلىگە بايلانعان بولىپ شىعادى. ەگەر 2012 جىلى الەمدە الەۋمەتتىك جەلى قولدانۋشىلار سانى 1,5 ملرد-قا تەڭ بولسا, ول ون جىلدا ءۇش ەسەگە ارتقان. ماسەلەن, 2021 جىلى عانا 424 ملن ادام جاڭا اككاۋنت اشىپ, تىركەلگەن. بۇل كۇنىنە ورتا ەسەپپەن 1 ملن-نان استام جاڭا پايدالانۋشىعا تەڭ ەكەن. ارينە, زەرتتەۋ قورىتىندىسىنىڭ قاڭتار ايىندا جاريالانعانىن ەسكەرسەك, ودان بەرى بۇل كورسەتكىشتەردىڭ ەسەلەپ وسە تۇسكەنى انىق.
دەسە دە, تاعى دا وسى زەرتتەۋگە سۇيەنسەك, الەمدە ءجيى قولدانىلاتىن الەۋمەتتىك جەلىلەر كوشىن 3 ملرد-قا جۋىق پايدالانۋشىسى بار Facebook باستاپ تۇر ەكەن. اشىق پىكىرتالاس الاڭى ىسپەتتى Facebook-ءتىڭ قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋدا ماڭىزى زور. ال YouTube قولدانۋشىلار سانى 2,5 ملرد-تان اسادى. ۋكراينا-رەسەي قاقتىعىسى باستالعالى بەرى بۇل سان اناعۇرلىم وسە تۇسكەن سياقتى. ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ 14,8 پايىزى Instagram-دى تاڭدايتىن كورىنەدى. كوپشىلىك حابار الماسۋ قۇرالى رەتىندە پايدالاناتىن WhatsApp قازىر بەلسەندى الەۋمەتتىك جەلى قىزمەتىن اتقارۋدا. ساياساتكەرلەر مەن تانىمال تۇلعالار ءجيى پايدالاناتىن Twitter جەلىسى جۋرناليستەر ءۇشىن دە ىڭعايلى. ال 2021 جىلى ەڭ كوپ جۇكتەلگەن ءموبيلدى قوسىمشا بولعان TikTok-تى ملرد-تان استام ادام قارايدى ەكەن. سوڭعى دەرەكتەر TikTok سوڭعى 3 ايدا كۇن سايىن ورتا ەسەپپەن 650 مىڭنان استام جاڭا پايدالانۋشىنى قوسىپ وتىرعانىن كورسەتەدى, بۇل سەكۋند سايىن شامامەن 8 جاڭا پايدالانۋشىعا تەڭ دەگەن ءسوز. سوندىقتان جاستار ءجيى قارايتىن بۇل جەلى الدىڭعى قاتارعا شىقتى.
ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ سانىمەن بىرگە وعان بولىنەتىن ۋاقىتتىڭ ارتا تۇسكەنى دە بەلگىلى. وسى زەرتتەۋ بويىنشا, ورتاشا ەسەپپەن جەتى ساعاتقا جۋىق ۋاقىتىمىزدى ينتەرنەتكە ارنايدى ەكەنبىز. ماسەلەن, جالپى 16-64 جاس ارالىعىنداعى ينتەرنەت پايدالانۋشىلار ورتا ەسەپپەن ينتەرنەتتە 6 ساعات 58 مينۋت, سونىڭ ىشىندە الەۋمەتتىك جەلىدە 2 ساعات 27 مينۋت, كەز كەلگەن قۇرىلعىدا باق قاراۋ مەن جاڭالىقتاردى وقۋعا 2 ساعاتتان استام ۋاقىت جۇمسايدى ەكەن. 2021 جىلدىڭ دەرەكتەرى بويىنشا 16-64 جاس ارالىعىنداعى ينتەرنەت پايدالانۋشىلاردىڭ 63%-ى ينتەرنەتتى نەگىزىنەن اقپاراتقا جىلدام قول جەتكىزۋ ءۇشىن پايدالانعان. وسىلايشا, ينتەرنەتتەگى جاڭالىقتار مەن ۆيزۋالدى كونتەنت اقپاراتتى قابىلداۋدىڭ نەگىزگى ارناسىنا اينالدى.
مۇنىڭ جاقسى جاقتارى كوپ ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. جىلدام حابار الاسىز, وعان ءوزىڭىزدىڭ پىكىرىڭىزدى دە جازۋعا مۇمكىندىگىڭىز بار. وقىرماننىڭ تالعامىنا, زاماننىڭ تالابىنا باسىمدىق بەرەتىن باسىلىمداردىڭ جەلىگە جۇگىنەتىنى سوندىقتان. دەسەك تە, قولىنا سمارتفون ۇستاعان كەز كەلگەن ادام اقپارات تاراتۋشىعا اينالعان, سوندىقتان جەلى كەيدە جەلوكپەنىڭ سوزىنە, جەلىكتىڭ كوزىنە كورىك باسقان مۇنداي كەزەڭدە تالعامسىز تاراعان حاباردى ەلەيتىن ەلەك بولماعاندىقتان, شىن مەن جالعاننىڭ, راس ءسوز بەن جالانىڭ, وسەك پەن وتىرىكتىڭ ارالاسىپ كەتەتىنى بەلگىلى. كورىنگىسى, ارزان اتاق جيناعىسى كەلگەن الدەكىم جاڭىلىس ەستىگەنىن ياكي جالاسىن جالپاق دۇنيەگە جاريالاپ, الەۋمەتتىك جەلىگە سالادى; جەدەل جەتكەن ول اقپارات نەگىزسىز, سۋرەتى ەسكى بولۋى ابدەن مۇمكىن. تەكسەرىلمەگەن سۋرەت, انىقتالماعان, سالىستىرىلىپ, ساراپقا سالىنباعان, سەنىمگە سەلكەۋ تۇسىرەتىن جالعان اقپارات, دەرەك, دايەگى جوق دابىرا دابىل جۇرتتى شاتاستىرادى. قازاقستان پرەزيدەنتى ۇلتتىق قۇرىلتايدا «جاۋاپسىز بلوگەرلەر» دەپ وسىنى مەڭزەسە كەرەك. راستالماعان, دەرەككوزدەرگە سىلتەمە جاسالماعان, ەموتسياعا تولى جانتۇرشىگەرلىك ۆيدەو-سۋرەتتەرمەن قوسا بەرىلگەن, كەيدە بىرەۋدىڭ ارىنا تيەتىن, جەكە باسقا, ءىرى كومپانياعا, ءتىپتى مەملەكەتكە جالا جابىلعان الدامشى اقپاراتتار ادامدى اداستىرادى. مۇنى ادەيى جاساعان, تاراتقان ياكي بىلمەستىكپەن بولىسكەن جاندار كوبىنە زاڭ بۇزعانىن, ادامنىڭ قۇقىنا قول سۇققانىن سەزىنبەيدى. كەيدە اقپاراتتىق شابۋىلدار مەملەكەتتەر اراسىنداعى گيبريدتىك سوعىسقا ۇلاسىپ كەتەتىنىن دە كورىپ ءجۇرمىز.
اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىكتى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتىڭ ماڭىزدى بولشەگى دەپ قاراستىرساق, بۇل باعىتتا ارنايى زاڭ شىعارۋ قاجەت-اق. اقش-تا, المانيادا, فرانتسيادا, ەۋرووداقتا تسيفرلى قىزمەتتەر تۋرالى ارنايى زاڭ بار ەكەنىن ەسكەرسەك, ەلىمىزدە نەگە قابىلداماسقا؟ ايتپەسە اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ جويقىن تولقىنىمەن بەتپە-بەت قالعان, كيبەربۋللينگكە ۇشىراعان قورعانسىز تۇتىنۋشىنىڭ وبالى كىمگە؟
