بىرىنشىدەن, بۇل جيىن 2015 جىلى ىرگەسى قالانعان «ورتالىق ازيا پليۋس» فورماتىنىڭ وسى ون جىلدا جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايعاقتايدى. حالىقارالىق جاعدايدىڭ تۇراقسىزدىعى ارتقان ءھام جاڭا داعدارىس وشاقتارى پايدا بولعان وسى تۇستا باۋىرلاستىق بايلانىستارىن بەكەمدەي تۇسكەن بەسەۋدىڭ بەدەلى ارتا تۇسكەنىن كورسەتەدى. جالپى كولەمى 3 882 000 شارشى شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان ورتالىق ازيانى ورتاق مادەني تامىرلاستىق, ەكونوميكالىق پراگماتيزم جانە گەوگرافيالىق تۇتاستىق جاقىنداستىرا تۇسەدى دەسەك, ينتەگراتسيالىق ۇدەرىس ناتيجەلى كەزدەسۋ الاڭىنان جاڭا ءوزارا ءتيىمدى ۇيىمدىق سيپاتقا اينالىپ كەلەدى. بۇل فورماتقا مادەنيەتى ۇقساس تاجىكستاننىڭ, بەيتاراپ ساياسات ۇستاناتىن تۇرىكمەنستاننىڭ, كاسپي جاعالاۋىنداعى ازەربايجاننىڭ تارتىلا ءتۇسۋى جاڭعىرعان زاماناۋي جىبەك جولىنداعى ترانسكاسپي ءدالىزى ارقىلى ورتاق كەڭىستىكتىڭ مۇمكىندىگىن ارتتىرا ءتۇستى. وسىلايشا, كوپتەگەن ىرگەلى مەملەكەتتىڭ ناتيجەلى كەزدەسۋ الاڭى بولعان «ورتالىق ازيا پليۋس» فورماتى ۇيىمدىق سيپاتقا اينالا باستادى. مۇنى «حالىقارالىق اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردە ورتاق ۇستانىم بىلدىرسەك, الەمدىك قاۋىمداستىققا كەلىسىم تاپقان ورتاق ءتاسىلىمىزدى كورسەتەر ەدىك. حالىقارالىق الاڭدارداعى باسەكەلەستىك ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزگە قايشى كەلەدى», دەپ بەسەۋدىڭ بىرلىگى بەرەكەلى باۋىرلاستىققا نەگىزدەلۋگە ءتيىس ەكەنىن اتاپ ايتقان ەل پرەزيدەنتى «ورتالىق ازيانىڭ رەنەسسانسى» دەپ باعالادى. بيىلدىڭ وزىندە التى سامميت جانە جوعارى دەڭگەيدە كەزدەسۋ وتكەنى – سونىڭ دالەلى ىسپەتتى. اسىرەسە «ورتالىق ازيا + رف», «ورتالىق ازيا + ەۋروپالىق وداق باسشىلارى», «ورتالىق ازيا + قىتاي» جانە الدىن الا دايىندىق جاسالىپ, ارنايى ۇيىمداستىرىلعان وسى ۆاشينگتون ءسامميتىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. جەكە ءجۇرىپ جەتىستىككە جەتۋى قيىن بەس ەل جۇمىلىپ, سىرتقى ساياساتتاعى پراگماتيزمنىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ وتىر. مۇندا وسى باستاماعا ۇيىتقى بولعان, ونى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرگەن قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ جەتىستىگىن ايتپاي كەتۋگە بولمايدى.
ەكىنشىدەن, ساپار اياسىندا قازاقستاننىڭ يبراھيم كەلىسىمدەرىنە قوسىلۋى ەلىمىزدىڭ جاھاندىق بەيبىتشىلىك جولىنداعى ماڭىزدى قادامى. اق ۇيدەگى كەزدەسۋ بارىسىندا قازاقستان جانە اقش پرەزيدەنتتەرى يزرايل پرەمەر-ءمينيسترى بەنيامين نەتانياحۋمەن تەلەفون ارقىلى سويلەسىپ, وسى ماسەلەنى تالقىلادى. بۇل كەلىسىمدى «كۇش كلۋبى» دەپ اتاعان اقش پرەزيدەنتى دونالد ترامپ «قازاقستان – مەنىڭ ەكىنشى پرەزيدەنتتىك مەرزىمىمدە يبراھيم كەلىسىمدەرىنە قوسىلعان العاشقى ەل. بۇل – الەمدە ءوزارا تۇسىنىستىك كوپىرلەرىن ورناتۋداعى العاشقى قادام», دەپ جازدى. تاياۋ شىعىستا تۇراقتىلىق ورناتىپ, ەكونوميكالىق سەرىكتەستىكتى دامىتۋ ماقساتىندا اقش-تىڭ باستاماسىمەن 2020 جىلى قابىلدانعان بۇل تاريحي جوبانى يزرايل, بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى, باحرەين, ماروككو سياقتى ەلدەر قولداعان. سوندىقتان دا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قوسىلعان بۇل كەلىسىمنىڭ قازاقستانعا ديپلوماتيالىق, ەكونوميكالىق جانە تەحنولوگيالىق مۇمكىندىكتەر بەرەرى انىق. وسى رەتتە تاريحي شەگىنىس جاساپ, «يبراھيم كەلىسىمى» ۇعىمىنىڭ قۇراننان باستاۋ الاتىنىن ايتا كەتۋ كەرەك. قاسيەتتى كىتاپ يبراھيم پايعامباردان تارايتىن كوكتەن تۇسكەن كىتاپ يەلەرىن ءوزارا كەلىسىمگە شاقىرادى. ال بۇل استانادا ءوتىپ جاتقان الەمدىك دىندەر مەن كونفەسسيالار كوشباسشىلارى جيىنىنىڭ رۋحىنا سايكەس كەلەدى. تاياۋدا عانا وتكەن القالى باسقوسۋدا يران-يزرايل قاقتىعىسىنا قاراماستان مۇسىلمان, حريستيان جانە يۋدا ءدىنى وكىلدەرى ەلوردا تورىندە ءبىر ۇستەلدىڭ باسىندا بەيبىتشىلىككە باستار جولدى تالقىلاعانى ءمالىم. وسى ادامزاتتىق اۋقىمداعى ماسەلەنى ءوز داۋىرىندە تەرەڭ تۇسىنگەن داڭقتى فيلوسوف ءال-فارابي مۇسىلمان ويشىلدارىمەن بىرگە حريستيان جانە يۋدا فيلوسوفتارىنا دا ۇستاز بولعان. سول سياقتى الاپات قاۋىپتەن يسلام الەمىمەن بىرگە ارميان, ەۆرەي حالىقتارىن دا قورعاپ قالعان سۇلتان بايبارىس بابامىز دا ءۇش وركەنيەتتىڭ قامقورشىسى بولدى. قازىردىڭ وزىندە يەرۋساليم – قۇدىستان سۇلتان بايبارىستىڭ قولتاڭباسى قالعان كوپتەگەن مادەني, تاريحي جادىگەردى كورۋگە بولادى. تاريحتان بۇگىنگە ورالساق, قازاقستان مەملەكەتى سيرياعا بىتىمگەرشىلىك, ارااعايىندىق جاسادى, تاياۋ شىعىستاعى جاعداي ۋشىققاندا گولان جوتاسىنا بىتىمگەر اسكەر جولدادى, پالەستينا ماسەلەسىندە ءوزىنىڭ «ەكى حالىق ءۇشىن ەكى مەملەكەت» ۇستانىمىن اشىق ايتتى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ بۇل كەلىسىمگە قوسىلۋى – قاسىم-جومارت توقاەۆ جۇرگىزىپ كەلە جاتقان پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتتىڭ ناقتى جەمىسى دەۋگە بولادى.
