دارحان قىدىءرالى«Egemen Qazaqstan»
114 ماتەريال تابىلدى

رۋحانيات • 02 قاراشا، 2020

شايباني حان جانە «مەحمان ناما-ي بۋحارا»

ء«بىراز ءسوز قازاقتىڭ ءتۇبى قايدان شىققانى تۋرالى» اتتى ەڭبەگىندە ۇلى اباي: «بۇلار شاعاتاي ناسىلىنە قاراپ جۇرگەندە، جوشى ءناسىلى وزبەك حالقىن بيلەپ جۇرگەن ەكەن. سول جوشىنىڭ سيبان ياكي شيبان دەگەن بالاسىنىڭ تۇقىمىنان ءبىر بەلگىلى شايباق دەگەن حان شىعىپ، ءامىر تەمىر تۇقىمىنان ھيرات، بۇحار، سامارقان شاھارلارىن تارتىپ الىپ جۇرگەندە... ءبىزدىڭ قازاق ءبىز اۋەلدەن وزبەك جۇرتىمەن اتالاس ەدىك جانە دە شىڭعىس حان ءتىرى كۇنىندە ءبىزدى جوشىعا تاپسىرىپ ەدى، «سارت – ساداعام، وزبەك – ءوز اعام» دەپ، شايباققا قاراپ كەتىپتى»، دەپ جازعانى بەلگىلى. مۇندا دانىشپاننىڭ شايباق حان دەپ وتىرعانى شايباني حان.

رۋحانيات • 28 قازان، 2020

نامىسىن تۋ ەتكەن

ىزگىلىككە بىلتە سۋارعان قازاقتىڭ دارا داناسى اباي اتامىز وتىز توعىزىنشى قاراسوزىندە «بۇرىنعى ءبىزدىڭ اتا-بابالارىمىزدىڭ بۇل زامانداعىلاردان ءبىلىمى، كۇتىمى، سىپايىلىعى، تازالىعى تومەن بولسا دا، ارتىق ەكى مىنەزى بار» دەپ الىستان سەرمەي كەلىپ، «ول ەكى مىنەزى قايسى دەسەڭ، اۋەلى – ول زاماندا ەل باسى، توپ باسى دەگەن كىسىلەر بولعان. كوش قوڭدى بولسا، داۋ جانجالدى بولسا، بيلىك سولاردا بولادى. ەكىنشى مىنەزى – نامىسقورلىق ەكەن. ات اتالىپ، ارۋاق شاقىرىلعان جەردە اعايىنعا وكپە-ارازدىققا قاراماي، جانىن سالىسادى»، دەپ ساۋلەلى ءسوزىنىڭ تۇبىنە شامشىراعىن تۇسىرەدى.

رۋحانيات • 19 قازان، 2020

اق بەسىكتە تەربەتكەن

دالانىڭ جۇپارى سىڭگەن اقجاۋلىعىندا اق باس شىڭدى الاتاۋدىڭ اسقاقتىعى بار. زەرلى القا تاعىنعان، شىمقاي كوك جىبەك جامىلعان، ءدۇريا كويلەك كيىنگەن مەيىرىمنىڭ ەڭ ۇلى مەكەنى. جالعاننىڭ جارىق ساۋلەسى جاۋقازىنداي جانىنا ءۇيىر، جايلاۋى جاسىل جەلەكتى جومارت جۇرەك يەسى. ايتىڭىزشى، بۇل دۇنيەدە ومىراۋىنا كوكتەمنىڭ گۇل دەستەسىن ورانعان انادان ارتىق جان بار ما؟!

رۋحانيات • 14 قازان، 2020

كىندىگىمدى كەسكەن جۇرت

قارلىعاش قادامىمدى باسقاندا دا، توپ-توپ بالامەن ءتۇز توزاڭىن توبەگە كوتەرىپ، اسىر سالعاندا دا، قيا كەتىپ قيىر شەتتە جۇرگەندە دە جۇرەككە ۇلى ەسىمدەي ۇيالاپ، كوڭىلدەن ءبىر ۋاقىت كەتكەن ەمەس. قۋانىشتى سۇيىنشىلەپ، شاتتىقتى ەسەلەپ جەتكىزەتىن، اڭقا ءبىر كەۋىپ الابۇرتقان شاقتا ءشولدى باساتىن سۋسار مەكەن. كەپيەتىن كوكىرەگىمە قۇيىپ، كەسىردەن ساقتاعان، كەڭ الەمگە جول اشىپ، دانالىققا باپتاعان كىندىگىمدى كەسكەن جۇرت. بۇل – بابامنىڭ ءيىسى سىڭگەن توپىراق، كىندىك قانىم تامعان جەر.

تانىم • 06 قازان، 2020

ورىنبور ءھام الاش تاعىلىمى

بۇگىن قازاق مەملەكەتتىگى تاريحىنداعى ەلەۋلى كۇننىڭ ءبىرى. بۇدان تۋرا ءجۇز جىل بۇرىن، دالىرەك ايتقاندا 1920 جىلى 6 قا­زان­دا ورىنبوردا قاكسر كەڭەستەرى­نىڭ قۇرىل­تايى ءوتىپ، العاشقى كونستيتۋ­تسيا­لىق قۇ­جات قابىلدانىپ، كەڭەستىك قازاق رەسپۋب­ليكاسى قۇرىلدى. وسى تاريحي ساتتەن 1925 جىلعا دەيىن ورىنبور قالاسى الاشتىڭ استاناسى بولىپ تۇردى.

رۋحانيات • 05 قازان، 2020

عيبراتتى عيمارات، شەجىرەلى شاڭىراق

وتكەن اپتادا ەلباسى كىتاپحاناسىنىڭ مۋزەيى جاڭا عيماراتقا كوشتى. ەسىلدىڭ سول جاعالاۋىنداعى ەلباسى كىتاپحاناسىمەن جاپسارلاس ورنالاسقان سالتاناتتى عيماراتقا ارنايى بارىپ، ساۋلەت سيمفونياسى ىسپەتتى كەلىستى مۋزەيدى ارالاپ كوردىك. ازات ەلدىڭ ايعاعىنداي ءاربىر قۇندى جادىگەرگە توقتالعان سايىن وتكەنىمىزدى ويشا سارالاپ، تاۋەلسىزدىگىمىزگە تاعى ءبىر تاۋبە دەدىك.

رۋحانيات • 01 قازان، 2020

تاريحتىڭ تامىرشىسى

التايدان اتىراۋعا، الاتاۋدان قاراتاۋعا دەيىنگى ۇلى دالا بەسىگىندە ۇزدىكسىز ۇرپاق ءوربىتىپ ءوسىپ-ونگەن قازاق اتاتەگىنىڭ ەلۋ عاسىرلىق شەجىرەسىن شەرتكەن جىلناماشى، قازاق حالقىنىڭ قولا داۋىردەن بۇگىنگە دەيىن كەڭ-بايتاق كيەلى اتاجۇرتىندا كىندىگى بەرىك بايلانىپ، ءناسىل-جۇراعاتىن ءوسىرىپ ءوربىتىپ، ەل مەن جەرىنىڭ تامىرلاستىعى بىتە قايناسىپ، ءبىرتۇتاس قۇبىلىسقا اينالعانىن الەمدىك عىلىمنىڭ قازىرگى جەتىستىكتەرىمەن ورنەكتەپ ايعاقتاعان تاريحتىڭ تامىرشىسى، ساقتاردىڭ سارقىتى بولعان قازاق جۇرتى سان عاسىر ساپىرىلىسقان حالىقتاردىڭ ۇلى كوشىنە ارالاسىپ، التى الاش اتانىپ، ءوزىنىڭ اتاقونىس مەكەنىندە ەجەلدەن بەرى بىرەگەي پوپۋلياتسيا ءتۇزىپ، تەگى مەن ءتۇر-تۇلعاسى ءبىرتۇتاس ۇلتقا اينالعانىن دايەكتەگەن عۇلاما – بۇگىن توقساننىڭ تورىنە شىعىپ، توپجارىپ وتىرعان تارلانبوز تاريحشى، ۇعا اكادەميگى، بولونيا اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى، تاريح عى­لىم­دارىنىڭ دوكتورى، پروفەسسور، وتاندىق انتروپولوگيا عىلىمىنىڭ اتاسى ورازاق سماعۇلوۆ.

رۋحانيات • 23 قىركۇيەك، 2020

ەلدىكتىڭ جامپوز جىرشىسى

مۇزارت مۇقاعاليدان بوزبالا كەزىندە باتا العان، مۇزبالاق شاعىندا «بوستاندىق جىرىنىڭ بوزجورعاسى» اتانعان كورنەكتى اقىن، قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ شىعارماشىلىق اسىل ارقاۋى ۇلت رۋحىنىڭ بولمىس-بىتىمىمەن قابات ءورىلىپ، بىرەگەي تۇتاستىققا ۇلاسىپ كەتۋى بۇگىندەرى ولەڭدى كيە تۇتقان قارا ورمان حالىقتىڭ بولىنبەس ىرىسى سىندى قاستەرلى قۇبىلىسقا اينالدى. ءار ولەڭى انگە سۇرانىپ تۇرعان، تولعاۋلارى جىراۋلار سارىنىمەن ۇندەس، قارا ولەڭنىڭ ءورىسىن كەڭىتىپ، تۇلپار قانات بىتىرگەن، ەپيكالىق كەڭ تىنىستى پوەمالارى ارقىلى الاش تاريحىنىڭ الىپ پانوراماسىن سومداعان اقىن بۇگىندەرى الدىڭعى بۋىن اعالارىنداي ۇلتىنىڭ ار-نامىسى ءۇشىن ءۇن قاتاتىن قايراتكەر قالامگەرگە اينالدى.

رۋحانيات • 17 قىركۇيەك، 2020

ابىزدار aماناتى

ەستە جوق ىقىلىم زامانداردان، ادام بالاسى قوعام بوپ قالىپتاسا باستاعاننان بەرى ابىزدار مەن پايعامبارلار، ويشىلدار مەن پاتشالار ماڭگىلىك ءومىر مەن باقىتتىڭ، ىزگىلىك پەن قايىرىمدىلىقتىڭ، قۇتتى قونىس پەن ورەلى ولكەنىڭ كىلتىن ىزدەي باستاعان. ماڭگىلىك ءومىر سۇرۋگە ىنتىق گيلگامەش (بىلگە كىسى)، اجالدان قاشقان قورقىت، تىرشىلىك سۋىن تاپقان قىزىر، ماڭگى ەل مۇراتىن ۇسىنعان تونىكوك، وتۇكەندى جەر-جاھاننىڭ ورتاسى دەپ بىلگەن بىلگە قاعان، قايىرىمدى قوعامدى اڭساعان ءال-فارابي، ىزگىلىك ىزدەگەن ءجۇسىپ بالاساعۇن، جەلماياسىمەن جەرۇيىققا جەتپەك بولعان اسان قايعى، ادىلەتتى سۇيگەن اباي – كۇمىس قوڭىراۋلى كەرۋەندەي عاسىرلاردى كوكتەي وتكەن حالقىمىزدىڭ اسىل ارمان-اڭسارىنىڭ ءبىر كورىنىسى عانا. جەر ۇستىندەگى جۇماقتى ىزدەپ، وي ازابىن ارقالاعان وسى ابىزداردىڭ قايىرىمدى قوعام، باقىتتى ەل تۋرالى تولعامدارىنىڭ ءبىر ءتۇيىنى ادىلەت دەگەن ۇعىمعا كەلىپ تىرەلەدى ەكەن. بۇگىنگى ماقالامىزدا سونىڭ ءبىر پاراسىنا توقتالماقپىز.  

قوعام • 24 تامىز، 2020

داڭعازانىڭ دۇرمەگى ءھام اباي تاعىلىمى

پەيىلىنىڭ ىشىنە دالا تۇنەپ، كوڭىل كوزىسىنە كوركەم نيەتىن تولتىرعان قوڭىر توبەل قازاقتىڭ قۋانىشىن الەمگە جار سالىپ، جاريا ەتپەسە استە تىنىش ۇيىقتاي المايتىنى نەسى وسى؟ بەسىك توي، شىلدەحانا، قۇرساق شاشۋ، سۇندەت توي، ءتىلاشار، قىز ۇزاتۋ، ۇيلەنۋ تويى، قۇدالىق كۇتۋ، مەرەيتويدان باستاپ، ءتۇرلى دۇرمەك جيىندارمەن استاسىپ جاتاتىن ءدۇر-دۋماننىڭ ەستىسى مەن ەسەرى ەكى بولەك. استامشىلىققا ات مىنگىزىپ، الىستاعى اعايىنىن اۋرەلەتىپ تۋعان كۇنى مەن قىزمەتكە تۇرعان كۇنىن اتاپ وتەتىن داراقىلىقتى حالىقتىڭ قاي مىنەزىنە جوريمىز.