دارحان قىدىءرالى«Egemen Qazaqstan»
114 ماتەريال تابىلدى

تاريح • 22 مامىر، 2020

باتىر باۋىرجان

تەڭىزدىڭ تامشىدان قۇرالاتىنى سياقتى، كەز-كەلگەن قاۋىم دا، حالىق تا جەكە تۇلعالاردىڭ جيىنتىعىنان تۇرادى. تۇلعالاردىڭ مىنەزى، قاسيەتى، ار-نامىسى مەن ۇياتى – ءبارى-ءبارى جىيىلىپ كەلىپ ۇلتتىڭ رۋحىن قۇرايدى. سوندىقتان، ۇلت رەتىندە ۇيىسقان، حالىق رەتىندە قالىپتاسقان ەلدەردىڭ كوزگە كورىنبەيتىن وزىندىك «رۋحى» بولادى. رۋحى بيىك تۇلعالار تۇرعاندا حالىقتىڭ جاسامپازدىعى دا ارتا بەرمەك.

قوعام • 16 مامىر، 2020

؟!

جۇمىرباستى پەندەنىڭ اۋەلى قۋانىشىن بەينەلەۋگە اسىعاتىن لەپتى سويلەمدەردى ۇناتاتىنى جاسىرىن ەمەس. سىمداي تارتىلعان، ءتىپ-تىك، قاسقايىپ، قايقايىپ تۇراتىن، قويىلعان جەرىنىڭ ءمان-ماڭىزىن ارتتىرىپ، ايبىنىن اسىرىپ كورسەتەتىن بۇل ايبارلى، ماڭعاز تاڭبا ءبىر قاراعاندا كەربەز كىسىدەي كورىنەدى. ەكى-ۇشەۋى قاتار كەلگەندە سويلەمدى ءتىپتى تۇرلەندىرىپ، داۋىسىڭدى ەرەكشە كوتەرىپ ايتۋعا ماجبۇرلەيدى. كەز-كەلگەن جاي سويلەمنىڭ ءوزىن ۇران مەن ۇندەۋگە اينالدىرا الادى. سۇيسىنگەنىڭدى، سۇيىنگەنىڭدى سۇيىنشىلەپ تۇرادى. ءبىر نارسەنىڭ اياقتالعانىن جانە ونىڭ جوعارى دەڭگەيدە ورىندالعانىن دا ايقىنداپ بەرەدى. بوياۋى قانىق، بادەنى بولەك، ابىرويى ارتىق. سودان با ەكەن، كەز-كەلگەن سويلەمنىڭ سوڭىنا لەپ بەلگىسىن قويۋعا اۋەستەنە باستاعاندار بىرتە-بىرتە ماقتانۋعا، ارتىق پافوسقا بەرىلۋگە، ەموتسيانىڭ يىرىمىنە ءتۇسىپ، قيقۋلاپ قولپاشتاۋعا بەيىمدەلە كەتەدى. 

رۋحانيات • 12 مامىر، 2020

قاراتاۋدىڭ قازىنالى قاينارى

ءاربىر قازاق – بوز جۋسانى اڭقىعان، بوز سەلەۋى شالقىعان دالانىڭ ءتولى. سوندىقتان تۋعان جەر – تۇلعانىڭ تابان تىرەر تۇعىرى دەسەك، كىندىك كەسكەن، تۋىپ وسكەن اۋىلىن جىرلاعان، تاعزىم جاساپ تۋ ەتكەن ءسوز زەرگەرلەرىنىڭ اراسىنان مارحابات بايعۇتتىڭ وقىرمان رەتىندە جانىما جاقىن، جۇرەگىمە مەيلىنشە جىلى ەكەنى جاسىرىن ەمەس. ويتكەنى ول جازعان قاراپايىم اۋىل تۇرعىندارى، قاراتاۋدىڭ قالتارىسىندا قالعان وقيعا، وقشاۋ تاۋ-تاس، ءتىپتى وسىمدىكتەرىنە دەيىن بالا كەزدەن ايقىن، ەتەنە تانىس. ءبىر تاۋدىڭ باۋرايىندا، ءبىر بۇلاقتىڭ سۋىن ءىشىپ وسكەندىكتەن بولسا كەرەك، قالامگەردىڭ تۋىندىلارى سىربۇلاقتىڭ سىبدىر-سىرلارىنداي، ءالديباستاۋدىڭ اسەرلى اڭگىمەلەرىندەي، كوكبۇلاقتىڭ شەرلى شەجىرەسىندەي ەستىلەدى.

پرەزيدەنت • 05 مامىر، 2020

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ: ەلىمىز بۇل قيىندىقتان شىڭدالىپ شىعادى

– قۇرمەتتى قاسىم-جومارت كەمەل­ ۇلى، ءسىزدىڭ پرەزيدەنت رەتىندەگى العاش­قى سۇحباتىڭىز بىلتىر «Egemen Qazaqstan» گازەتىندە جاريالانعان ەدى. ەڭ الدى­مەن، قازىرگىدەي كۇردەلى كەزەڭدە وي-تول­عامدارىڭىزدى تاعى دا ءبىزدىڭ گا­­زە­تىمىز ارقىلى وقىرمانعا جەتكى­زۋگە كەلىسىم بەرگەنىڭىز ءۇشىن العىس بىلدى­رەمىز. – «ەگەمەن» – ەلدىڭ ءۇنى، ۇلتتىڭ مىنبەرى. قازاق تاريحىنىڭ ءجۇز جىلدىق جىلناماسى. سوندىقتان باس باسىلىم ارقىلى ەل-جۇرتپەن تىلدەسۋدىڭ ماڭىزى زور.  

رۋحانيات • 04 مامىر، 2020

كاسىپ پەن ءناسىپ

وقشاۋلانۋ كەزىندە ءبىراز كىتاپ وقىپ، ويمەن وڭاشا قالدىق. جينالىپ قالعان، ءبىر كەزدەرى قيىپ العان گازەت تىگىندىلەرىنە كوز جۇگىرتتىك. سولاردىڭ اراسىندا ء«تارجىمان» گازەتىنىڭ كونەرگەن بەتتەرى كوزگە وتتاي باسىلدى. زامانىندا ابايعا دا، الاش ارىستارىنا دا رۋحاني ۇستاز بولعان يسمايل گاسپىرالىنىڭ قازاقتار تۋرالى جازعان ماقالالارى. سونىڭ ىشىندە 1909 جىلى 13 قازاندا جارىق كورگەن ءبىر ماقالا ايرىقشا نازارىمىزدى اۋداردى.

رۋحانيات • 01 مامىر، 2020

مۇستافا شوقاي جانە «تۇركىستان لەگيونى» ماسەلەسى

ءىى دۇنيەجۇزىلىك سوعىس جىلدارىندا جانە ودان كەيىنگى كەڭەستىك كەزەڭدە حالقىمىزدىڭ ءبىرتۋار ۇلى، تۇركىستاننىڭ تۇتاستىعى مەن تاۋەلسىزدىگى جولىندا باسىن بايگەگە تىككەن مۇستافا شوقاي جايىندا كوپتەگەن جالعان اقپارات تاراپ، ۇلى تۇلعاعا كۇيە جاعىلعانى بەلگىلى. بولشەۆيزمنىڭ قاس دۇشپانى رەتىندە بيلىكپەن ىمىراعا كەلمەي شەتەل اسقان الاش ارىسىنا تاڭىلعان ايىپتار بۇل كەزەڭدە نەگىزىنەن تۇركىستان لەگيونى توڭىرەگىندە ءوربيتىن ەدى. بۇل جايىندا ءتىپتى، «سوتسياليستىك رەاليزمنىڭ» اياسىندا كوركەم شىعارمالار جازىلىپ، قارالاۋ ناۋقانىنا ءتۇرلى بايگەلەر بەرىلىپ جاتتى.

قوعام • 28 ءساۋىر، 2020

سالەم – قۇدايدىڭ ءبىر اتى!

اسسالاۋماعالەيكۇم، اعايىن! سەكسەنىنشى جىلداردىڭ باس كەزى. جەتى-سەگىز جاسار ويىن بالاسىمىز. بىردە جولدى كەسىپ وتە بەرگەنىمىز سول ەدى، جەتەكتەپ العان اپام كىلت توقتادى. الىستا اياڭداپ كەلە جاتقان ءبىر قاريانى كوزى شالىپ قالسا كەرەك. نەبارى ەكى مەتر جولدان ءوتۋ ءۇشىن الگى كىسىنى ءبىراز كۇتۋگە تۋرا كەلدى. جاسى ۇلكەن كىسىگە اپامنىڭ سالەم سالعانى، ريزا بولعان قاريانىڭ بىزگە مەيىرلەنىپ باتا بەرگەنى، سودان كەيىن عانا جولدان وتكەنىمىز ەسىمدە قالىپ قويىپتى.

رۋحانيات • 21 ءساۋىر، 2020

كوركەم نيەت – وركەنيەت مايەگى

وركەنيەت كوركەم نيەتتەن باستالادى. ورەلى وركەنيەتكە باستاعان سونداي كوركەم نيەتتىڭ ءبىر كورىنىسى – عۇلاما ءال-فارابي مەن ءجۇسىپ بالاساعۇننىڭ شىعارمالارى ەكەنى انىق. بۇل تۇستا وتىرارلىق عۇلاما يسلام فيلوسوفياسى ارقىلى بىرنەشە مادەنيەتكە ىقپال ەتىپ، ادامزات وركەنيەتىنىڭ ءورىسىن كەڭەيتسە، تازا تۇركى تىلىندە جازعان بالاساعۇندىق بابامىز تۇركى-يسلام وركەنيەتىنىڭ قالىپتاسۋىنا قىزمەت ەتتى. وسى بۇلاقتاردان سۋسىنداعان اباي دا اراعا عاسىرلار سالىپ، قازاق وركەنيەتىنىڭ نەگىزىن قالادى.

قوعام • 14 ءساۋىر، 2020

جاڭعىرۋ «جاڭعىرىققا» اينالماسىن دەسەك

وسىدان تۋرا 3 جىل بۇرىن ەل گازەتى «Egemen Qazaqstanda» جارىق كورگەن ەلباسىنىڭ «بولاشاققا باعدار: رۋحاني جاڭعىرۋ» اتتى ماقالاسى ۇلتتىق رۋحانياتقا ۇلكەن سەرپىلىس اكەلىپ، قوعامعا قوزعاۋ سالعانى بەلگىلى. حالىقتىڭ وتكەنىن ونەگە ەتىپ، بۇگىنىن باعامداپ، بولاشاق باسىم باعىتتارىن ايقىنداپ بەرگەن باعدارلامالىق ماقالا تارلان تاريح پەن جارقىن بولاشاقتىڭ كوكجيەكتەرىن ۇيلەسىمدى ساباقتاستىرعان ۇلتتىق تۇعىرناما رەتىندە قابىلداندى. اسىرەسە ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى ساقتاۋ، پراگماتيزمدى باسشىلىققا الۋ، مادەنيەتتى ۇلىقتاۋ، ءبىلىمدى كۋلتكە اينالدىرۋ، تۋعان جەرگە دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى ارتتىرۋ، لاتىن الىپبيىنە كوشۋ سياقتى ماسەلەلەر قوعامدا قىزۋ قولداۋ تاۋىپ، اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلدى.

قوعام • 31 ناۋرىز، 2020

پاندەميا: تاريح تۇرعىسىنان پايىمداۋ

تارلان تاريحقا جۇگىنسەك، ادامزات بالاسىنا بىرنەشە رەت وبا ىندەتى كەلىپ، ميلليونداعان ادامداردىڭ ءومىرىن جالماعانىن كورەمىز. ماسەلەن، ساق-سكيف داۋىرىندە دە اتالعان ىندەتتىڭ بار بولعاندىعى تۋرالى دەرەكتەر كەزدەسەدى.