سۇحبات • 04 جەلتوقسان، 2021

وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيوەۆ: جارقىن بولاشاقتى بىرگە قۇرامىز

2114 رەت كورسەتىلدى

– قۇرمەتتى شاۆكات مي­رو­مونوۆيچ، ءبىزدىڭ باسىلىمعا سۇحبات بەرۋگە كەلىسكەنىڭىز ءۇشىن العىسىمىز شەكسىز.

بۇگىندە وزبەكستان بارلىق باعىتتار بويىنشا كەرەمەت دامۋ قارقىنىن كورسەتىپ وتىر. بەس جىل بارىسىندا وزبەكستان جاڭا ساياساتتىڭ ارقاسىندا ورتالىق ازيانىڭ بارلىق ەلىمەن ىن­تى­ماقتاستىقتى نىعايتا الدى. يناۋ­گۋراتسيادا سويلەگەن سوزىڭىز­دە بۇل ءوڭىر ءسىزدىڭ ەلىڭىز ءۇشىن با­سىمدىق بولىپ تابىلاتى­نىن تاعى دا ايتتىڭىز. جاڭا وزبەك­ستاننىڭ دامۋ سترا­تەگياسىندا قازاقستان قانداي ورىن الادى؟

– ەڭ الدىمەن وزبەكستاننىڭ جۇر­گىزىلىپ جاتقان قايتا قۇرۋلار ناتيجەسىندەگى قارقىندى دامۋىنا جوعارى باعا بەرگەنىڭىز ءۇشىن العىس ايتقىم كەلەدى.

پرەزيدەنت رەتىندەگى قىزمە­تىم­نىڭ العاشقى كۇندەرىنەن باس­تاپ ءبىز الدىمىزعا ەلدى جاڭعىرتۋ جانە ونىڭ ىلگەرىلەۋىنە قولايلى جاع­دايلاردى قالىپتاستىرۋ مىن­دەتىن قويىپ وتىرمىز. وسى ماق­ساتتا 2017-2021 جىلدارى مەم­لەكەتتىك جانە قوعامدىق قۇرىلىس جۇيەسىن جەتىلدىرۋ، زاڭ ۇستەمدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جانە سوت-قۇ­قىقتىق جۇيەنى ودان ءارى رەفورمالاۋ، ەكونوميكانى دامىتۋ جانە ىرىقتاندىرۋ، الەۋمەتتىك سالا، قاۋىپسىزدىكتى، ۇلتارالىق كەلىسىم مەن ءدىني توزىمدىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ، سونداي-اق تەڭگەرىمدى، ءوزارا ءتيىمدى جانە سىندارلى سىرتقى ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ سياقتى بەس باسىم باعىت بويىنشا ءىس-قيمىل ستراتەگياسىن جۇزەگە اسىردىق.

بۇگىنگى تاڭدا جۇرگىزىلىپ جاتقان اۋقىمدى، دايەكتى جانە جۇيەلى دەموكراتيالىق رەفورمالار ەرەكشە سيپاتقا يە بولدى.

بۇگىن وسى باعىتتىڭ قيسىندى جالعاسى رەتىندە ءبىز جاڭا وزبەك­ستان­دى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىر­لەدىك. ونداعى ورتالىق ورىندارى ۇلتىنا، تىلىنە جانە دىنىنە قارا­ماستان، ءاربىر ازاماتتىڭ زاڭ­دى مۇددەلەرى مەن ءال-اۋقاتىن قام­تاماسىز ەتەتىن حالىقتىق جا­نە ىز­گى­لىكتى مەملەكەت قۇرۋ، ەركىن ازا­ماتتىق قوعامدى دامىتۋ، ءبىر سوزبەن ايتقاندا، «ادام­نىڭ ار-نامىسى مەن قادىر-قا­سيەتى جولىندا» دەگەن باسىم قاعي­داتىمىزدى تولىق جۇزەگە اسىرۋ مىندەتتەرىن الادى. ەندى ءبىز ءوز ءىس-ارە­كەتىمىزدى «ادام – قوعام – مەم­لەكەت» جاڭا پاراديگماسى اياسىندا ۇيىمداستىرىپ جاتىرمىز.

ءبىز ۇلتتىق ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قارقى­نىن ارتتىرۋ، جەكە سەكتوردى ىنتالاندىرۋ جانە ونىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ ارقىلى  ەكونوميكانىڭ قۇرىلىمىندا جان باسىنا شاققانداعى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن قامتاماسىز ەتەمىز، سونداي-اق تىكەلەي شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋ ارقىلى 2030 جىلعا قاراي وزبەكستان جان باسىنا شاققانداعى تابىسى ورتاشا دەڭگەيدەن جوعارى بىرقاتار مەملەكەتتىڭ قاتارىنا كىرە الادى. بۇل رەتتە ەلىمىزدە تىنىشتىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ، زاڭنىڭ ۇستەمدىگى، ءادىل الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق رۋحاني-ءبىلىم سالاسىنداعى رە­فور­مالاردى كۇشەيتۋدەگى جۇمى­سىمىزدىڭ باستى ولشەمى «جاڭا وزبەكستان – اعارتۋشى قوعام» كونتسەپتسياسى بولىپ قالا بەرمەك.

ء«ىس-قيمىل ستراتەگياسىنان – دامۋ ستراتەگياسىنا» يدەياسىن ىسكە اسىرۋ شەڭبەرىندە ء بىز ورتالىق ازيا ايماعىندا ءوزا­را تۇسىنىستىك پەن قۇرمەت، تا­تۋ كور­شىلىك پەن ستراتەگيالىق ارىپ­تەستىك اتموسفەراسىن نىعايتۋ باعىتىن جالعاستىرۋ نيەتىندەمىز. بۇل ماقساتتارعا قول جەتكىزۋ ەڭ جا­قىن كورشىلەرىمىز – ور­تا­لىق ازيا مەملەكەتتەرىمەن ءوزارا ءىس-قي­مىلسىز مۇمكىن ەمەس ەكەنى ءسوزسىز.

قازاقستان بۇل قاتاردا وتە ماڭىزدى ورىن الادى، بايىپتى ساياسي، قارجىلىق، ەكونوميكالىق، دەمو­گرافيالىق الەۋەتكە يە، سونىمەن قاتار ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى مەن حالىقتارىن جاقىنداستىرۋعا مۇددەلى.

وسى تاريحي ۇدەرىستەردە زاما­­نى­­مىزدىڭ ءىرى مەملەكەت جانە ساياسي قايراتكەرى، قازاق­ستان­نىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەل­باسى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازار­باەۆتىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور ەكەنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

ارىپتەسىم، قازاقستان رەسپۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى توقاەۆپەن اڭگى­­مەلەرىمىزدە جانە كەلىس­سوز­دەرىمىزدە مەن ارقاشان ءوز حال­قى­نىڭ عانا ەمەس، سونىمەن بىر­گە بۇكىل ءوڭىرىمىزدىڭ يگىلىگى ءۇشىن بەل­سەندى جانە سىندارلى جۇ­مىس ىستەۋگە دەگەن ۇمتىلىستى سەزىنە­مىن.

قازاقستان ورتالىق ازيا مەم­لە­كەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋل­تاتيۆتىك كەز­دەسۋلەرىن وتكىزۋ­دى ءبىرىنشى بولىپ قول­دادى، بەس­جاقتى كورشىلەستىك تۋرالى كەلى­سىمشارتقا قول قويۋ تۋرالى باستاما كوتەردى جانە ءححى عاسىردا ورتالىق ازيانىڭ تۇ­راقتى دامۋى جولىنداعى ىنتىماقتاستىق وسىعان باعىتتالعان باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى ىقپال ەتتى.

ارينە ءوڭىرىمىزدىڭ بولاشاعى، ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى تەرەڭدەتۋ كەلەشەگى، سونداي-اق بۇكىل ورتا­لىق ازياداعى دامۋ، وركەندەۋ جا­نە تۇراقتىلىق وزبەك-قازاق قاتى­ناس­تارىنىڭ نىعايۋىمەن بايلانىستى.

ءسوزسىز، بۇل ماسەلەدە ءبىزدىڭ ەلدەرى­مىزدىڭ كوشباس­شى­لارىنىڭ ءرولى وتە ما­ڭىز­­دى، ويتكەنى ولار­دىڭ وڭىر­لىك ىنتىماق­تاستىقتىڭ سترا­تە­گيالىق باعىت­تارىن انىق­تاۋ­عا تىكەلەي قاتىسى بار. الدا­عى ساپاردان نە كۇتەسىز؟ جوس­پار­­­لان­عان سەرپىندى شەشىمدەر بار ما؟

– وزبەكستان مەن قازاقستان ورتاق تاريح، مادەنيەت، داستۇرلەر بايلانىستىراتىن جاي عانا تاتۋ كورشىلەر عانا ەمەس، عاسىرلىق دوستىعى بار، سونىمەن بىرگە وتە جاقىن، باۋىرلاس ەلدەر. ءبىزدىڭ حالىقتاردى اجىراماس رۋحاني جانە وتباسىلىق بايلانىستار، ۇمتىلىستار بىرىكتىرەدى، ورتاق ۋايىمدارمەن، ۇمىتتەرمەن ءومىر سۇرەدى.

ءبىز ءسوز ەتىپ وتىرعان وڭىرىمىزدەگى سول تاريحي وڭ وزگەرىستەر وزبەك-قازاق قاتىناستارىندا وتە اي­قىن كورىندى. سوڭعى بەس جىل ىشىن­دە ءبىزدىڭ ستراتەگيالىق ديالوگ پەن ۇدايى دامىپ كەلە جات­قان مەملەكەتارالىق ىنتىماقتاس­تىعىمىز وڭىردەگى بەرىك تاتۋ كورشىلىك ارىپتەستىكتىڭ ۇلگىسىنە اينالدى. ونىڭ ناتيجەلەرى ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز تۇرعىندارىنىڭ بارلىق دەڭگەيدە، اتاپ ايتقاندا، ساۋ­دا جانە بيزنەس، عىلىم مەن ءبىلىم، مادەنيەت جانە سپورت سالالارىندا نەعۇرلىم ەركىن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ مۇمكىندىگىنە يە بولعانىنان دا كورىنەدى.

ءبىزدىڭ ازاماتتار تاشكەنت پەن نۇر-سۇلتاننىڭ ءوزارا قارىم-قاتىناستى جان-جاقتى نىعايتۋ جانە تەرەڭدەتۋ ماق­ساتىندا ۇس­تان­عان باعىتىنا ۇلكەن ىقىلاسپەن قارايدى. بۇل تۋرالى ماعان كوپتەگەن وزبەكستاندىق تاياۋداعى سايلاۋ ناۋقانى كەزىندە ايتتى. حالىق بىزدەن دوستىق پەن تاتۋ كورشىلىك ساياساتىن بەلسەندى جالعاستىرۋدى، قازاقستانمەن جانە ورتالىق ازيانىڭ باسقا دا مەملەكەتتەرىمەن جان-جاقتى بايلانىستاردى ورناتۋدى كۇتەدى.

بۇل پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكەۋمىزگە ۇلكەن جا­ۋاپ­كەرشىلىك جۇكتەيدى. ءبىز ىنتى­ماقتاستىقتىڭ قانداي اسپەكتى­لەرىن، بۇل ەكى ەلدىڭ جانە بۇكىل ايماق حا­لىقتارىنىڭ مۇددەلەرىنە ساي بولۋى ءۇشىن ءبىرىنشى كەزەكتە قانداي جوسپارلاردى جۇزەگە اسىرۋ قاجەت ەكەنىن جاقسى بىلەمىز، ءالى تولىق اشىلماعان قىرىن ارقاشان اشىق تالقىلايمىز.

ارينە بۇل جولى قازاقستان پرەزيدەنتى ەكەۋمىز ەكىجاقتى جانە وڭىرلىك كۇن تارتى­بىندەگى كوپتەگەن وزەكتى ماسەلەنى قاراستىرىپ، وزبەك-قازاق قارىم-قاتىناستارىن جاڭا، بۇدان دا جوعارى دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن پراكتيكالىق قادام­دار جاساۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. ساپاردىڭ كۇن تارتىبىندە ساياسي ديالوگتى ودان ءارى تەرەڭدەتۋ، ىنتىماقتاستىقتى كەڭەيتۋ، ونىڭ ىشىندە ەكى ەلدىڭ وڭىرلەرى اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق، ينۆەستيتسيالىق جانە باسقا دا ءتۇرلى سالالاردا بىرلەسكەن جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ، مادەني-گۋمانيتارلىق سالا­لارداعى ىن­تى­ماقتاستىقتى جانە تۋريستىك باي­لانىستاردى جانداندىرۋ، اسىرەسە پان­دەميا سالدارىن ەڭسەرۋ ماسەلەلەرى قام­تىلعان.

ەكى ەل ازاماتتارىنىڭ ءبىلىم جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ سالا­لار­ىنداعى ىنتى­ماقتاستىعىن ارتتىرۋ، ءوزارا بارىس-كەلىستەرىنە قولايلى جاعداي جاساۋ شارالارى قاراستىرىلۋدا. سونىمەن قاتار ورتاق سىن-قاتەرلەر مەن قا­تەرلەرگە قارسى كۇرەستە ارىپ­تەس­تىكتى نىعايتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلدانادى.

قازاق-وزبەك ەكونوميكالىق ىن­تى­ماقتاستىعىنىڭ جوعارى دامۋ ديناميكاسى بۇگىندە بار­لىق سالادا بايقالادى. مۇن­داي ناتي­جەلەرگە جەتۋگە قانداي مەحانيزمدەر مەن قۇرالدار كومەكتەستى؟

– سوڭعى جىلدارى ەلدەرىمىز ارا­سىنداعى ستراتەگيالىق ارىپ­تەس­تىك ۇل­كەن پراكتيكالىق مازمۇنعا تو­لى بولدى. بىرلەسكەن كۇش-جىگەر ارقىلى سەنىم مەن سىندارلى ىنتى­ماق­تاستىقتىڭ مۇلدەم جاڭا اتموسفەراسى قالىپتاسۋدا. ولار جىل­دار بويى قوردا­لانىپ كەلە جاتقان ماسەلەنىڭ شەشىمىن تابۋدا. وسىنىڭ بارلىعى ەكىجاقتى ەكونو­ميكالىق ىنتىماقتاستىقتى ساپالى جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋعا، ساۋدا-ينۆەستيتسيالىق، كولىك-كوم­مۋنيكاتسيا، كووپەراتسيا جانە وندىرىستىك بايلانىستاردى دايەكتى تۇردە كەڭەيتۋ ءۇشىن قولايلى جاع­دايلار جاسايدى.

پرەمەر-مينيسترلەردىڭ جەتە­ك­­شىلىگىمەن وزبەكستان مەن قا­زاقستان ارا­سىنداعى ىنتى­ماقتاستىق جو­نىن­دەگى ۇكىمەت­ارالىق كوميسسيا ناتيجەلى جۇ­مىس ىستەۋدە. وز­دەرىڭىزگە بەلگىلى، جۋىردا تۇر­كىس­تان قالاسىندا ونىڭ كەزەكتى وتىرىسى، سون­داي-اق ەكى ەل وڭىرلەرىنىڭ فورۋمى ءوتىپ، ناتيجەسىندە كەلەشە­گى زور ىنتىماق­تاس­تىقتى، كووپە­را­تسيالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا كەلىسىمدەر مەن كەلى­سىمشارتتاردىڭ قوماق­تى پاكەتىنە قول قويىلدى.

مينيسترلىكتەر مەن كەڭسەلەر دەڭگەي­ىندەگى كەزدەسۋلەر تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى. شەكارا بايلانىستارى كەڭەيىپ، تەرەڭدەي تۇسۋدە، ەكونوميكالىق قاتىناستاردى ارت­­ت­ى­رۋدىڭ جاڭا تەتىكتەرى قالىپ­تاسۋدا. وسى كۇندەرى نۇر-سۇلتاندا بىر­لەسكەن بيزنەس-فورۋم وتەدى، وزبەك جانە قازاقستاندىق كا­سىپكەر­لەر كەزدەسەدى.

وزبەكستان مەن قازاقستان تابيعي ەكو­نو­ميكالىق سەرىكتەستەر ەكەنىن، ءبىزدىڭ ەكونوميكالارىمىز ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىراتىنىن ەرەكشە اتاپ وتكىم كەلەدى.

ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ الەۋەتى ونىمدەردى ءوزارا جەتكىزۋدىڭ نومەنكلاتۋراسى مەن كولەمىن ايتارلىقتاي كەڭەيتۋ ءۇشىن جەتكىلىكتى سۇرانىسقا يە. ماسەلەن، بيىلعى جىلدىڭ باسىنان بەرى تاۋار اينالىمى 40 پايىزعا دەرلىك ارتىپ، جىل سوڭىنا دەيىن 4 ميلليارد دوللارعا جەتەدى دەپ كۇتىلۋدە – بۇل ءبىزدىڭ ساۋدا قارىم-قاتىناستارىمىز ءۇشىن رەكوردتىق كورسەتكىش. بىراق بۇل شەكتى مەجە ەمەس. ەكونوميكالاردىڭ الەۋەتى بىزگە بولاشاقتا 10 ميللياردتىق ماقساتتى باتىل قويۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

ونەركاسىپتىك كووپەراتسيا سا­لا­سىنداعى جوبالار ءساتتى جۇزەگە اسىرىلۋدا. اتاپ ايت­قاندا، قوستانايدا قازاقستانداعى ساتى­لىم بويىن­شا جەتەكشى ورىندارعا كوتە­رىلگەن اۆتوموبيلدەر، سون­داي-اق اۆتوبۋس­تار مەن اۋىلشا­رۋا­شىلىق ماشينالارىن بىرلە­سىپ شىعارۋ جولعا قويىلعان. تۇر­كىستان مەن شىمكەنتتە زاماناۋي توقى­ما كاسىپورىندارى ىسكە قو­سىلىپ، تۇر­مىس­تىق تەحنيكالار شى­عارىلۋدا. ال مۇنداي مىسالدار وتە كوپ.

بۇگىندە وزبەكستاندا قازاق­ستاندىق كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن ەكونوميكا مەن الەۋمەتتىك سا­لا­نىڭ بارلىق دەرلىك باعىتىن قام­تيتىن 1000-نان استام كاسىپ­ورىن جۇمىس ىستەيدى.

ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىندەگى فيليالدار جەلىسىن كەڭەيتىپ جاتقان وزبەكستاندا قازاقستاندىق «تەڭگە بانكى» ەكى جىلدان استام جۇمىس ىستەپ كەلەدى.

حيميا، فارماتسەۆتيكا ونىم­دەرىن ءوندىرۋ، ينفراقۇرىلىمدى جاڭ­عىر­تۋ، اۋىل شارۋاشىلىعى كلاس­تەر­لەرىن قۇرۋ، اۆتوموبيل ءوندىرىسىن جەر­گىلىكتەندىرۋ سياقتى كوپتەگەن بولاشاعى زور ءىرى جوبا جاسالۋ ۇستىندە.

ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدىڭ گەوسترا­تەگيالىق جاعدايىنا سۇيەنە وتىرىپ، ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ماڭىزدى سالاسى كولىك-لوگيستيكالىق سەكتور بولىپ سانالادى. اڭگىمە ۇش­قۇدىق – قىزىلوردا تەمىر جولىن سالۋ، سونداي-اق تۇركىستان – تاش­كەنت باعىتىنداعى جوعارى جىل­دام­دىقتى قاتىناستى ىسكە قوسۋ سياق­تى ماڭىزدى جوبالار تۋرالى بولىپ وتىر.

سوڭعى جىلدارى تەمىر جول جانە اۆتوموبيل جۇك تاسى­ما­لى­نىڭ كو­لەمى ايتارلىقتاي ءوستى. اۋە قا­تى­­ناسى تولىعىمەن قالپىنا كەل­تى­رىلگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك.

تاۋار اينالىمىنىڭ ۇلعايۋى، ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا باعىت­تارى­نىڭ دامۋى وزبەكستان مەن قا­زاقستان حالىقتارىنىڭ مۇددەلەرىنە قىزمەت ەتەتىنى ءسوزسىز.

– قازاق پەن وزبەك ەجەلدەن دوستىق پەن كەلىسىمدە ءومىر سۇر­گەن. ءبىزدى ورتاق تاريح، مادە­نيەت جانە ءدىن، ۇقساس سالت-داس­تۇر­­لەر بىرىكتىرەدى. مادەني-گۋما­نيتارلىق الماسۋ ەلدەرىمىزدىڭ جۇرتشىلىعى اراسىندا ارقاشان ۇلكەن قىزىعۋشىلىق تۋدىرادى. ەكى حالىقتىڭ وسىنداي رۋحاني تار­تىلىسىن قالاي تۇسىندىرە الا­سىز؟

– مەن سىزبەن تولىقتاي كەلى­سەمىن. وسى جەردە ەجەلدەن قاتار ءومىر سۇرگەن حالىقتارىمىزدىڭ تاريحى ءبىر عانا مىڭجىلدىقپەن شەكتەلمەيدى. ءبىزدى ارقاشان دوستىق، ءوزارا قولداۋ بىرىكتىرەدى. بىزدەگى تاريح پەن وركەنيەت ورتاق­تىعى، تىلدىك تۋىستىق، رۋحاني قۇن­دىلىقتار ارامىزداعى مىزعى­ماس تاتۋلىق پەن كەلىسىمدى، ءوزارا سىي­لاستىقتى، ەلدەرىمىز بەن حالىق­تارىمىزدى ودان ءارى جاقىن­داس­تىرۋدا ماڭىزدى ءرول اتقارادى.

وزبەكتەردە «ۋزوق قارين­دوش­دان ياقين قўشني افزال» («الىستاعى اعايىننان جانىڭ­داعى كورشى ار­تىق»)، قازاقتاردا «تۋىسى جاقىن جا­قىن ەمەس، قونىسى جاقىن – جا­قىن» («تۋىس­تىقتان تاتۋلىق كۇش­تى») دەگەن ماقال بار. وسى تۇرعىدان كەلگەن­دە، اللا تاعالانىڭ ءوزى بىزگە باعا جەت­پەس نىعمەت – تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇ­رۋدى، كورشىلەس، جاقسى دوس، سە­نىمدى سەرىكتەس بولۋدى ءناسىپ ەتتى.

وزبەكستاندا ءبىز قازاقستانمەن دوستىق پەن باۋىرلاستىق بايلانىستاردى جوعارى باعالايمىز جانە ديالوگ پەن ەكىجاقتى ىنتى­ماق­تاستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا كۇش سالامىز. ءبىزدىڭ ەلدەرىمىزدە وزبەك پەن قازاقتىڭ ۇلكەن دياسپورالارى تۇرادى. بۇگىنگى تاڭدا 620 مىڭنان استام ەتنوستىق وزبەك قازاقستان ازاماتى، ولاردىڭ مۇندا انا تىلىندە ءبىلىم الۋىنا، ۇلتتىق سالت-ءداستۇردى ساقتاۋىنا مۇمكىندىك جاسالعان.

ال وزبەكستانداعى ەتنوستىق قازاقتاردىڭ سانى 800 مىڭنان اسادى. قازاق ءتىلى 400-گە جۋىق ور­تا مەكتەپتە، سىرداريا، جىزاق، نو­كىس جانە ناۋاي پەداگوگيكالىق ينس­تيتۋتتارىنىڭ كافەدرالارىندا وقىتىلادى، وزبەكستانداعى ەڭ كونە گازەتتەردىڭ ءبىرى «نۇرلى جول» گازەتى شىعادى، تەلە-راديو حابارلارى بەرىلەدى.

ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز – قازاقتار رەسپۋبليكانىڭ دامۋىنا لايىقتى ۇلەس قوسۋدا. ولاردىڭ 700-گە جۋىعى جوعارى مەملەكەتتىك ناگرادالارعا يە بولعانىن ماقتان تۇتامىز. ولاردىڭ قاتارىندا وزبەكستان قاھارماندارى، سەناتورلار مەن دەپۋتاتتار، مينيسترلەر مەن گەنەرالدار، ءىرى كا­سىپ­ورىنداردىڭ باسشىلارى بار.

رەسپۋبليكانىڭ حالىق سۋرەت­شىسى ورال تاڭسىقباەۆ – قازاق، تاش­كەنت قالاسىنىڭ تۋماسى، قازىر ونىڭ مەموريالدىق مۇراجاي-ءۇيى جۇمىس ىستەيدى، وزبەكستاندا تۇرىپ، جۇمىس ىستەگەن. تالانت­تى ءمۇسىنشى جول­داسبەك قۇتتى­مۇ­راتوۆتىڭ جۇمىسى دا وڭىردە ۇلكەن تانىمالدىلىققا يە.

مادەني-گۋمانيتارلىق باي­لا­نىستاردى كەڭەيتۋ – حالىق­تارى­مىزدىڭ تۋىسقاندىق بايلانىس­تارىن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى فاك­تورى. سونىڭ جارقىن مىسالى 2018 جىلى قازاقستانداعى وزبەك­ستان جىلىنىڭ جانە 2019 جىلى وز­بەك­ستانداعى قازاقستان جىلىنىڭ وتكىزىلۋى بولدى.

عىلىم، ءبىلىم، مادەنيەت جانە ونەر، سپورت سالالارىندا جال­پى باعدارلامالار جۇزەگە اسى­رىلۋدا. بۇل ءبىزدى، ارينە، قۋان­تادى. قو­عامدىق ديپلوماتيانى دامىتۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى رەتىندە بۇل ۇدەرىسكە بار كۇشىمىزدى سالۋى­مىز كەرەك.

 – ورتالىق ازيا مەم­لە­كەتتەرى بۇۇ، تمد، شىۇ، اوسشك، ەقىۇ سياقتى كوپ­تەگەن وڭىرلىك جا­نە حالىق­ارالىق ۇيىمدارعا قاتى­سادى. 2018 جىلدان باستاپ ءسىز­دىڭ باس­تاماڭىزبەن ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەرىنىڭ مۇلدە جاڭا مەحانيزمى ىسكە قو­سىلدى، بۇل رەتتە ءبىرىنشى سامميت قازاقستان استاناسىندا ءوتتى. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇل الاڭ­نىڭ باسقا فورماتتاردان نە­گىزگى ايىرماشىلىعى نەدە جا­نە قانشالىقتى سۇرانىسقا يە؟

– راسىندا دا، سوڭعى جىلدارى ورتالىق ازياداعى مەم­لەكەتارالىق قاتىناستاردى نى­عايتا وتىرىپ، ءبىزدىڭ سامميتتەر زاماناۋي حا­لىق­ارا­لىق قاتىناستاردىڭ نەگىزگى قاتى­سۋشىلارى سانالاتىن كوپتەگەن ەلدىڭ ساياساتكەرلەرى اراسىندا ۇلكەن قىزىعۋشىلىق وياتۋدا.

كونسۋلتاتيۆتىك كەزدە­سۋ­لەردىڭ ماقساتتارى مەن مىندەتتەرى تۋرالى وتە كوپ جانە ەگجەي-تەگ­جەي­لى ايتىلدى. بۇل تۋرالى مەنىڭ ارىپ­تەس­تەرىم، ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ پرەزيدەنتتەرى تالاي رەت ايتقان بولاتىن. باستاما ورتالىق ازيا ەلدەرى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 72-سەسسياسى اياسىنداعى مالىمدەمەسىندە جانە ورتالىق ازيا مەملەكەتتەرى باسشىلارى كونسۋلتاتيۆتىك كەڭە­سىنىڭ 2019 جىلدىڭ قارا­شاسىندا تاشكەنتتە وتكەن كەزدەسۋدىڭ سوڭىندا قول قويىلعان بىرىككەن مالىمدەمەسىندە كورىنىس تاپتى.

ءبىز جاڭا حالىقارالىق ۇيىم نەمەسە ءوز جارعىسى مەن مەم­لە­كەت­ۇستىلىك ورگانى بار قانداي دا ءبىر ينتەگراتسيالىق قۇرىلىم قۇرۋعا ۇمتىلمايتىنىمىزدى تاعى دا اتاپ وتكىم كەلەدى.

بۇل ايماقتىق كەلىسسوزدەر الاڭى­­نىڭ قىزمەتى، قىسقاشا ايت­قاندا، ساۋدا-ەكونوميكالىق، سايا­سي، قۇ­قىقتىق جانە مادەني-گۋما­نيتارلىق ىنتى­ماقتاستىقتان قاۋىپسىزدىك ماسە­لەلەرىنە دەيىنگى كوپقىرلى وڭىرلىك دامۋدىڭ نەگىزگى ماسەلەلەرى بويىنشا «ساعاتتاردى تەڭشەۋگە» باعىتتالعان.

ءبىز ءوزارا مۇددەلەردى ەسكەرۋ، قۇر­مەتتەۋ جانە قولداۋ نەگىزىندە بىر­لەس­كەن كۇش-جىگەر ارقىلى وڭىر­لىك ماسە­لەلەردى ءتيىمدى شەشە الاتىنىمىزدى تۇسىنەمىز.

ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – ورتا­لىق ازيانى تۇراقتى، اشىق جانە قار­قىندى دامىپ كەلە جاتقان ايماق، سەنىمدى جانە بولجامدى حالىقارالىق سەرىكتەس رەتىندە قالىپتاستىرۋ. ورتا­لىق ازياداعى ساياسي ديالوگ پەن مەم­لەكەتارالىق جاقىنداسۋدىڭ وڭ ۇدە­رىستەرى اشىق، سىندارلى ءارى ءۇشىن­شى ەلدەردىڭ مۇددەلەرىنە قارسى باعىت­تالماعان.

كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋلەر ماڭىز­دى فورمات بولىپ ەسەپ­تەلەدى، وندا ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدەرى وكىلدىك ەتەدى. بۇل كەزدەسۋلەردىڭ نەگىزگى پرين­تسيپتەرى كونسەنسۋس پەن تەڭدىك بولىپ سانالادى. ءبىزدىڭ سامميتتەرىمىزدىڭ وزەكتىلىگىنە ولاردىڭ تۇراقتىلىعى، سونداي-اق ءوزارا ارەكەتتەسۋ مەحا­نيزمدەرىنىڭ كەڭەيۋى دالەل.

سونىمەن، تۇرىكمەنستاننىڭ اۆازا قالاسىندا ورتالىق ازيا مەم­لەكەتتەرى باسشىلارىنىڭ سوڭعى كەز­دەسۋى اياسىندا كوشباسشى ايەلدەر ديالوگى، ەكونوميكالىق فورۋم، ۇلتتىق بۇيىمدار كور­مەسى، ۇلتتىق تاعامدار فەستي­ۆالى، ايماق ەلدەرىنىڭ ونەر مايتال­ماندارىنىڭ كونتسەرتى ءوتتى.

ءوزارا ارەكەتتەسۋدى دامىتۋ ءۇشىن قوسىمشا ىنتالاندىرۋلار، مەنىڭ ويىمشا، وڭىرلىك پارلامەنتتىك فورۋم، سونداي-اق ورتالىق ازيا جاستار فورۋمى، ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتى ودان دا تۇراقتى، پروگرەسسيۆتى ەتەدى جانە ديناميكالىق سيپاتقا يە ماڭىزدى قۇرالدارعا اينالادى.

جالپى، ورتالىق ازياداعى جا­قىنداسۋ پروتسەستەرى بۇل ءتيىمدى وڭىر­لىك ىنتىماقتاستىق، سەنىم مەن ءوزارا تۇسىنىستىكتى قالپىنا كەلتىرۋ، سونداي-اق وتە ماڭىزدى، قوردالانعان ماسەلەلەردى جەدەل شەشۋ تۋرالى كوپتەن كۇتكەن سۇرانىسقا جەدەل جاۋاپ. بۇل ءتاسىلدىڭ ناتيجەلەرى اسىرەسە پاندەميا كەزىندە تاڭعالدىردى.

– وسى ورايدا ورتالىق ازيا­نىڭ بولاشاعىنا قالاي قاراي­تىنىڭىزدى بىلگىم كەلەدى؟

– كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ­لەر­دىڭ كۇن تارتىبىنە ەنگىزىلگەن ماسە­لەلەر اۋقىمى، مەنىڭ ارىپتەس­تەرىم – ورتالىق ازيا ەلدەرى پرە­زيدەنتتەرىنىڭ باستامالارى، سونداي-اق وسى سامميتتەر اياسىندا ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شا­رالار ورتالىق ازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىكتى جانە تۇراقتى دامۋدى، بەيبىتشىلىكتى قامتاماسىز ەتۋ نەگىزگى باعىت ەكەنىن كورسەتەدى.

وڭىردەگى جالپى وزگەرىستەر، بى­­تىراڭقىلىقتان بىرىگۋگە ەۆو­ليۋ­­تسيالانۋ وڭ ءۇردىس ەكەنى كۇمان­سىز.

بۇگىن ءبىز ورتالىق ازيا مەم­لە­كەتتەرىنىڭ قارىم-قاتىناسى جاڭا ساپالىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ، اشىق، بولجامدى جانە تۇراقتى سيپاتقا يە بولدى دەپ ايتا الامىز.

ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ جانە ورتاق مىندەتتەرىمىزدى دايەكتى شەشۋ ءوڭىردىڭ بارلىق ەلدەرىمەن جالعاسىن تاباتىنىنا سەنىمدىمىن.

قايتالاپ ايتامىن، ءبىزدىڭ باس­تى مىندەتىمىز – ورتالىق ازيانى گۇل­دەنگەن جانە تۇراقتى دامىپ كەلە جاتقان وڭىرگە، سەنىم مەن دوستىق كە­ڭىستىگىنە اينالدىرۋ.

وڭىرلىك ىنتىماقتاستىق فور­مات­تارىنىڭ تابىستى دامۋى­­نىڭ الەم­دىك تاجىريبەسى ولار­دىڭ وزەگىندە گەو­گرافيالىق جا­قىن­دىق، تاريحي تۇتاستىق، ساۋدا-ەكونوميكالىق، ما­دە­ني جانە ور­كەنيەتتىك بايلانىس­تار عانا ەمەس، سونىمەن قاتار تىعىز سەرىك­تەس­تىكتىڭ ءوسىپ كەلە جاتقان ءوزارا پايداسى سىندى فاكتورلار دا جاتقانىن كورسەتەدى.

مۇنداي شوعىرلانۋ حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن جاقسارتۋعا، باسقا الەممەن قارىم-قاتىناس پەن ءوزارا بايلانىستى جاقسارتۋعا كومەكتەسەتىنى انىق.

– ورتالىق ازياداعى كۇردە­لى ماسەلە – ارال ەكولوگيالىق داع­دارىسى قازاقستانعا جانە وزبەك­ستانعا تىكەلەي اسەر ەتىپ وتىر. ونىڭ سالدارىن ازايتۋ ءۇشىن قان­داي جۇمىستار اتقا­رىلۋدا؟ ءبىز­دىڭ ەلدەر اراسىن­داعى ىنتى­ماق­­­تاس­تىقتا ەكولوگيا مەن كلي­مات­تىڭ وز­گەرۋى قانداي ورىن الادى؟

– ورتالىق ازياداعى تۇ­راق­تى دامۋدى قامتاماسىز ەتۋ ماسە­لەلەرىنە كەلگەندە، ارينە، قازىرگى زامان­نىڭ ەڭ وتكىر ەكولوگيالىق پروب­لەمالارىنىڭ ءبىرى – ارال اپاتىن دا نازاردان تىس قالدىرۋعا بولمايدى.

ءبىر كەزدەرى اسەم سۋ قويما­سى­نىڭ سۋ رەسۋرستارىن ويلانباي پايدالانۋ ونىڭ جويىلىپ كەتۋىنە اكەلىپ سوقتى، مىڭداعان ادامعا باقىتسىزدىق پەن قاسىرەت اكەلدى.

جاعدايدى بۇرىن-سوڭدى بول­ماعان كليماتتىق وزگەرىستەر قيىن­­­داتۋدا. جىلدىق ورتاشا تەم­­­پە­­­راتۋرانىڭ جو­عارىلاۋى باي­قا­­لادى، قۇرعاقشىلىق، شاڭدى داۋ­ىل­دار، سۋ تاسقىندارى مەن سەل ءجۇرۋى جيىلەندى، مۇزدىقتار ەرىپ جاتىر.

ءبىز وزبەكستاندا ەكولوگيالىق ما­سەلەلەرگە بارىنشا ءمان بەرەمىز. سوڭعى ءتورت جىلدا كليمات وزگە­رۋى­نىڭ سالدارىن بەيىمدەۋ جانە جۇم­سارتۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار قا­بىل­داندى.

اتاپ ايتقاندا، 2030 جىلعا دەيىن ەسەپتەلگەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ تۇجىرىمداماسى، وزبەكستاننىڭ «جاسىل» ەكونو­مي­كاعا كوشۋ ستراتەگياسى، سۋ رەسۋرس­تارىن دامىتۋ تۇ­جى­رىمداماسى جانە ەكولوگيالىق جاعدايدى جان-جاقتى جاقسارتۋعا با­عىتتالعان باسقا دا ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداندى.

قورشاعان ورتانى قورعاۋ سالا­­سىن­داعى مەملەكەتتىك باس­قارۋ جۇيە­سىن جەتىلدىرۋ ماق­ساتىندا ينستي­تۋ­تسيونالدىق رەفور­مالار جۇرگى­زىلدى. ەلىمىزدە ەكونو­ميكانىڭ ەنەر­گيا تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ، كومىر­سۋ­تەكتەردى پايدالانۋدى ازايتۋ، جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋ بويىنشا دا شارالار قابىلدانۋدا.

وزبەكستان ارال تەڭىزى قۇر­عاۋىنىڭ زارداپتارىن بارىنشا ازاي­تۋعا ەرەكشە كوڭىل بولۋدە. بۇگىن­دە ونىڭ كەۋىپ قالعان تابانىنا جا­سىل جەلەك وتىرعىزۋ بويىنشا ۇل­كەن باعدارلاما جۇزەگە اسىرىلۋدا. سو­نىمەن قاتار قاراقالپاقستاندى 2020-

2023 جىلداردا كەشەندى الەۋ­­مەت­تىك-ەكونوميكالىق دامىتۋ باع­­دار­لاماسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر.

وزبەكستان وسى ەكولوگيالىق اپاتتىڭ سالدارىمەن ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋ ءۇشىن بەلسەندى قادامدار جاساۋدا. ون جىلدىق ۇزىلىستەن كەيىن 2018 جىلى تۇرىكمەنستاندا ارالدى قۇتقارۋ حالىقارالىق قورىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. سودان كەيىن وزبەكستاننىڭ باستاماسىمەن ارال ءوڭىرى ءۇشىن بۇۇ-نىڭ ادام قاۋىپسىزدىگى جونىندەگى كوپ­سەرىكتەستىك تراست قورى قۇرىلدى.

ايماق ەلدەرىنىڭ، سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ قولداۋىنىڭ ارقاسىندا 2021 جىلدىڭ مامىر ايىندا بۇۇ باس اسسامبلەياسى ارال ءوڭىرىن ەكولوگيالىق يننوۆاتسيالار مەن تەحنولوگيالار ايماعى دەپ جاريالاۋ تۋرالى ارنايى قارار قابىلدادى.

ءبىز وسى ماسەلەلەردىڭ بار­لى­عىنا كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋ­لەر شەڭ­بەرىندە ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. ما­سەلەن، سوڭعى كەزدەسۋى­مىزدە وزبەك­ستان ءوڭىر ەلدەرىنىڭ كلي­ماتتىڭ وزگە­رۋىنە بەيىمدەلۋىنە ىقپال ەتەتىن «ورتالىق ازيا ءۇشىن جاسىل كۇن ءتارتىبى» وڭىرلىك باعدارلاماسىن ازىرلەۋ تۋرالى باستاما كوتەردى.

باۋىرلاس قازاقستان دا ارال تەڭىزىنىڭ قالعان بولىگىن قالپىنا كەلتىرۋ ۇدەرىستەرىنە بەلسەنە ارالاسىپ، سۋ رەسۋرستارىن ۇقىپتى جانە ءتيىمدى پايدالانۋعا، تابيعاتتى قورعاۋعا باعىتتالعان، دەر كەزىندە جاسالعان ماڭىزدى باستامالاردى ىسكە اسىرۋدا.

وزبەكستان مەن قازاقستاننىڭ كۇش-جىگەرىن بۇدان بىلاي دا بىرىكتىرۋ ءوڭىردىڭ كوپتەگەن وزەكتى ماسە­لەلەرىن شەشۋگە وڭ اسەر ەتەتى­نىنە بەك سەنىمدىمىن. تەك بىرلەسىپ قانا ءبىز بارلىق سىناقتى ەڭسەرە الامىز، بالالارىمىزعا جارىق بولاشاقتى قامتاماسىز ەتەمىز.

– وزبەكستان 2019 جىلى قا­زاق­­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزي­دەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆ­تىڭ باستاماسىمەن قۇرىل­عان تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەر ىن­تى­ماق­تاستىعى كەڭەسىنە قوسىلدى. ىستانبۇلداعى سوڭعى سامميتتە ول تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى­نا اي­نالدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ الەۋە­تىن قالاي باعالايسىز؟ ءسىز­­دىڭ ويىڭىزشا، بۇل ۇيىم تۇر­­كى الەمى ەلدەرى اراسىنداعى ىنتى­­ماق­تاستىقتى دامىتۋدا قان­داي پراكتيكالىق ءرول اتقارا الادى؟

– ءبىز تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ۇيى­­­مىنا ءالى ىسكە اسىرىلماعان ۇل­كەن مۇمكىندىكتەرى جانە بىرىكتى­رۋ­شى الەۋەتى بار وڭىرلىك ىنتىماق­تاس­­­تىق­تىڭ ءتيىمدى تەتىگى رەتىندە قارايمىز.

ۇيىمنىڭ ماڭىزدىلىعىن ايتا وتىرىپ، مەن ەڭ الدىمەن، قادىرمەندى اقساقالىمىز نۇرسۇل­تان ءابىش ۇلى نازارباەۆ­تىڭ تۇركى الەمى ەلدەرىن بىرىكتىرۋ يدەياسىن كونتسەپتۋالدى ازىرلەۋ مەن ءىس جۇ­زىندە جۇزەگە اسىرۋداعى، سونداي-اق ىنتىماقتاستىقتى ينستي­تۋت­تان­دىرۋداعى وراسان زور، نەگىز قا­لاۋ­شىلىق ءرولىن اتاپ وتكىم كەلەدى.

بۇل قۇرىلىم ورتاق ءتىل مەن دىنگە، تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ تاريحي جانە مادەني بايلانىستارىنا نەگىزدەلىپ قۇرىلىپ قانا قويماي، ەڭ ماڭىزدىسى،  ولاردىڭ ديالوگ پەن ىنتىماقتاستىقتى ەڭ الدىمەن، ەكونوميكا مەن ورنىقتى دامۋ، زاماناۋي سىن-قاتەرلەرگە بىر­لەسكەن لايىقتى جاۋاپ ازىر­لەۋ سالالارىندا تەرەڭدەتۋگە مۇد­دە­لىلىگىنىڭ ارقاسىندا دامىپ كەلەدى.

سوندىقتان وزبەكستان تولىق­قاندى مۇشە رەتىندە تۇركى كەڭەسىنە قوسىلدى، سونداي-اق بيىلعى 12 قاراشادا ىستانبۇلداعى سەگى­زىن­شى سامميتتە ونىڭ تۇركى مەم­لە­كەتتەرى ۇيىمىنا اينالۋىن قولدادى.

بۇگىنگى تاڭدا ۇيىمنىڭ الدىندا بىرقاتار ماڭىزدى مىن­دەت­تەر تۇر. ءبىزدىڭ ويىمىزشا، بۇل ءبىرىنشى كەزەكتە قاتىسۋشى مەم­لەكەتتەر اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋ جانە نىعايتۋ. وسىعان بايلانىستى ءوزارا تاۋار اينالىمى كولەمىن ۇلعايتۋ بو­يىنشا ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن تۇركى مەملەكەتتەرىنىڭ ساۋدا ىنتىماقتاستىعى ماسەلەلەرىن زەرتتەۋ ورتالىعىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىستى العا تارتتىق. ۇيىم­نىڭ ينتەگراتسيالىق الەۋەتىن ىس­كە اسىرۋدا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ كو­لىكتىك سەكتورداعى ءوزارا بايلانىس باعدارلاماسىنىڭ قابىلدانۋى اسا ماڭىزدى بولادى.

جاڭا، يننوۆاتسيالىق جانە تەحنولوگيالىق دامۋ مودەلىنە وتۋدە، ونىڭ ىشىندە جاسىل، ەكو­لو­گيالىق تازا، ەنەرگيا ۇنەمدەي­تىن جانە قاۋىپسىز تەحنولوگيالار­دى ەنگىزۋ، ەكولوگيالىق داعدا­رىس­تاردىڭ سالدارىن جەڭىلدەتۋ مەن قورشاعان ورتانى قورعاۋ بويىن­شا باستامالاردى جۇزەگە اسىرۋ، سونداي-اق ءتۋريزمدى تۇراق­تى دامۋ فاكتورى رەتىندە پايدالانۋدا ءبىز ءوز كۇشىمىزدى بىرىك­تىرۋىمىز كەرەك. ساراپشىلار مەن IT ماماندارىنىڭ تۇراقتى پلات­فورماسىن، سونداي-اق تۇركى ەلدە­رىنىڭ قورشاعان ورتانى قورعاۋ قۇرىلىمىن قالىپتاستىرۋ بويىن­شا شتاب-پاتەرىن ارال بويىن­دا – ەكولوگيالىق اپاتتان ەڭ كوپ زارداپ شەككەن ايماقتا قۇرۋ باس­تاماسى وسىعان باعىتتالعان.

ەلدەرىمىزدىڭ دامۋىنداعى جاس­تاردىڭ ءرولى ارتىپ كەلە جاتقا­نىن ەسكەرە وتىرىپ، سونداي-اق ولاردىڭ الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءبىز تۇركى الەمىندە 2022 جىلدى جاستار باستامالارىن قولداۋ جىلى دەپ جاريالاۋدى ۇسىندىق.

تۇركى مەملەكەتتەرى وراسان زور رەسۋرستارعا يە –  تاريحي-مادەني جانە رۋحاني مۇراعا ەڭ باي مەملەكەت ەكەنىنە سەنىمدىمىن، وراسان زور ينتەللەكتۋالدىق جانە ەكونوميكالىق الەۋەت، تولە­رانتتىلىق داستۇرلەرى مەن اعارتۋشىلىق – ادامزات الدىندا تۇرعان جاھاندىق ماسەلەلەردى شەشۋدە بارعان سايىن ماڭىزدى ءرول اتقاراتىن بولادى.

اۋعانستانداعى قازىرگى جاعداي ورتالىق ازيانىڭ بار­لىق ەلدەرىن الاڭداتىپ وتىر. اۋعان ماسەلەسى بويىنشا قازاق­ستان مەن وزبەكستاننىڭ ۇستانىم­دا­رى ۇندەس. ءسىزدىڭ ويىڭىزشا، بۇل داعدارىستان شىعۋ ءۇشىن نە­­گىز­گى قادامدار قانداي بولۋى كەرەك؟

– ەگەر ۇيلەستىرىلگەن ءتيىمدى شارالار قابىلدانباسا، اۋعانستان ۇزاق ۋاقىت بويىنا وڭىرلىك قاۋىپسىزدىككە تونگەن جاڭا سىن-قاتەرلەر مەن قاۋىپتىڭ كوزى بولىپ قالا بەرەدى. بۇل ەلدە تىنىشتىق پەن تۇراقتىلىققا تەزىرەك قول جەتكىزۋ ونىڭ دامۋىنا، سونداي-اق وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماڭىزى بار ءىرى ەكونوميكالىق، ەنەرگەتيكالىق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن جاڭا ستراتەگيالىق مۇمكىندىكتەرگە جول اشادى.

اۋعانستاننىڭ گەوگرافيالىق تۇرعىدان ەۋرازيا مەن وڭتۇستىك ازيا، شىعىس جانە باتىس ازيا اراسىنداعى تابيعي قۇرلىقتىق كوپىر رەتىندە ءتيىمدى ورنالاسۋى ونىڭ ترانسوڭىرلىك بايلانىستى ىلگەرىلەتۋدەگى ماڭىزىن ناقتىلايدى.

اۋعانستاننىڭ ەكونوميكاسىن قالپىنا كەلتىرۋ مۇنداعى تۇراقتى جانە ۇزاق مەرزىمدى بەيبىتشىلىكتىڭ مىندەتتى شارتى بولماق. وسى تۇرعىدان العاندا، مەنىڭ ويىمشا، جاعدايدىڭ شيەلەنىسۋىنە جول بەرمەۋ ءۇشىن جاڭا بيلىكپەن ديالوگتى دامىتۋ، اۋعان حالقىنا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدى جالعاستىرۋ قاجەت. بۇل ەلدەگى اۋقىمدى گۋمانيتارلىق داعدا­رىستىڭ جانە ونىڭ حالىقارالىق وقشاۋلانۋىنىڭ الدىن الۋدا وتە ماڭىزدى.

قۇرمەتتى شاۆكات ميرو­مونوۆيچ، ەلىمىز تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى قارساڭىندا قازاقستان­دىقتارعا قانداي تىلەك ايتار ەدىڭىز؟

– مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزۋ – كەز كەلگەن حالىقتىڭ تاريحىنداعى اسا ماڭىزدى، تاعدىرلى وقيعا. ءبىزدىڭ ەلدەر 30 جىل بۇرىن قيىن جاعدايدا ەگە­مەندىگىن الدى. وسى جىلدارى ءبىز بارلىق سىناقتاردان ابىرويمەن قاتار ءجۇرىپ وتتىك جانە جاڭا ءومىر، جاڭا قوعام قۇرۋدا ەلەۋلى ناتيجەلەرگە قول جەتكىزدىك. بۇگىندە مۇنى بۇكىل الەم مويىنداپ وتىر.

ءبىز باۋىرلاس قازاقستاننىڭ سوڭعى ءۇش ونجىلدىقتاعى وراسان تابىستارىنا، ونىڭ زاماناۋي سەرپىندى دامۋىنا شىن جۇرەكتەن قۋانىشتىمىز. ەڭبەك پەن تالانتتىڭ، ماقساتشىلدىق پەن حالىق بىرلىگىنىڭ، قازاقستان باسشىلىعىنىڭ دانا دا كورەگەندى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ەل بارلىق سالادا وراسان زور تابىستارعا جەتتى.

اۋقىمدى جوبالاردى، سو­نىڭ ىشىندە بىزگە جاقسى تانىس، وزىق وتىز ەلدىڭ قاتارىنا كى­رۋدى ماقسات ەتكەن «قازاقستان – 2050» ستراتەگياسىن، «100 ناقتى قادام»، «نۇرلى جول» ۇدەمەلى ين­­­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دا­­مۋ باعدارلاماسىن ءتيىمدى جۇ­زەگە اسىرۋ قازاقستاندىقتارعا قۋاتتى مەملەكەت ءارى حالىقارالىق باسەكەگە قابىلەتتى ەكونوميكا قۇرۋعا مۇمكىندىك بەردى. قا­زىر­گى قازاقستان بۇكىل الەمگە مەملە­كەتتىك جانە قوعامدىق قۇ­رى­لىس­تاعى تاڭعالارلىق جەتىستىكتەردى، حالىقتىڭ ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيى مەن ساپاسىنىڭ تۇراقتى ءوسۋىن كور­سەتۋدە.

وزبەك جانە قازاق حالىقتارى قاشاندا ءبىر-بىرىنە تىرەك بولىپ، سىناقتاردى جۇمىلا ەڭسەر­گەنىن، بۇ­گىندە ورتاق جارقىن بولا­شا­عى­مىزدى بىرگە قۇرىپ جاتقانى­مىزدى تاعى ءبىر رەت اتاپ وتكىم كەلەدى.

ۇلى اقىندار مەن ويشىلدار الىشەر ناۋاي جانە اباي قۇنان­باي ۇلى حالىقتارىمىزدىڭ دوستىعىن ەڭ ۇلكەن بايلىق رەتىندە قورعاپ، نىعايتۋدى بىزگە وسيەت ەتكەن. ال بۇگىن ءبىز باۋىر­لاس ەلدەرىمىز بەن حالىقتارى­مىز­دىڭ، بالالارىمىز بەن نەمەرە­لەرىمىزدىڭ تىنىشتىعى مەن امان­دىعى ءۇشىن قولدان كەلگەننىڭ ءبارىن جاساۋعا دايىنبىز.

قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ حالقىن تاماشا مەرەكە – تاۋەلسىز­دىكتىڭ 30 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن، جاڭا جەتىستىكتەر، وركەندەۋ مەن تابىستار تىلەيمىن.

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇناي باعاسى ارزاندادى

ەكونوميكا • بۇگىن، 13:23

ۇقساس جاڭالىقتار