ەلباسى • 30 قاراشا، 2021

ىرىستى ىنتىماقتىڭ ۇيىتقىسى

7113 رەت كورسەتىلدى

ەلباسىنىڭ جاھاندىق باستامالارى تۋرالى ايتقاندا ءتۇبى ءبىر تۇركى دۇنيەسىنىڭ ىنتى­ماقتاستىعىنا قوسقان ولشەۋسىز ۇلەسى­نە توقتالماي ءوتۋ مۇمكىن ەمەس. سوندىق­تان بۇگىنگى ءسوزىمىز وسى تاقىرىپقا ارنالادى.

الىپ بايتەرەكتەي تەرەڭ تامىرى قۇرلىق­تارعا جايىلعان تۇركى الەمىن عاسىرلار توعى­سىندا تۇرلەندىرىپ تۇلەتكەن، وسىلايشا باۋىر­لاس­تىق­قا جاڭاشا باي مازمۇن بەرگەن، تۇركى ين­تە­­گرا­تسياسىنىڭ ارحيتەكتورى ەلباسى نۇرسۇل­تان نازارباەۆ ەكەنى جالپاق جاھانعا بەلگىلى.

كوپ تۇرىكتىڭ اتاجۇرتىندا جاڭا مەملەكەت­تىڭ ىرگەسىن قالاعان قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى تۇركى الەمىنىڭ ىنتىماقتاستىعى­نا ءاۋ باستان ايرىقشا ءمان بەرىپ، تۋىس جۇرت­تى تۇگەندەپ، ءۇزىلىپ قالعان التىن ارقاۋدى قايتا جالعادى. اۋەلى ىرگەدەگى اعايىن ەلدەرمەن دوستىق بايلانىستاردى ارتتىرۋعا نازار اۋدارىپ، ورتالىق ازيا ىنتىماقتاستىعىن قۇرۋ جونىندە باستاما كوتەردى. ەۋرازيانىڭ كۇرەتامىرى بولعان ۇلى جىبەك جولىن قايتا جانداندىرىپ، التاي مەن انادولىنىڭ اراسىن جالعاعان ءتۇبى ءبىر تۋىس ەلدەردىڭ اسىل مۇراتىنا جول اشتى. سوناۋ توقسانىنشى جىلداردان بەرى تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ القالى باسقوسۋلارىنا ۇيىتقى بولىپ، تۇركى كەڭەسى، تۇركپا، تۇركسوي، تۇركى اقساقالدار كەڭەسى، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسى سىندى ىرگەلى ۇيىمداردىڭ نەگىزىن قالاپ، ماڭىزدى يدەيالارعا باستاماشى بولدى. وسىلايشا، وتكەن عاسىردا مۇستافا كەمال اتاتۇرىك «تۇرىك» اتاۋىن مەملەكەتكە بەرۋ ارقىلى ساقتاپ قالسا، نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءححى عاسىردا بۇل ۇعىمدى حالىقارالىق برەندكە اينالدىردى. بۇگىندە بارشا جۇرتتىڭ تۇركى دۇنيەسى دەگەن اتاۋ-ۇعىمدى جاتسىنباي قابىلداۋى، بوتەنسىنبەي باعالاۋى سونىڭ ايعاعى.

تۇگەل تۇركىنىڭ تۇپقازىعى، ازىرەت قونعان ءاز قالا، كيەلى تۇركىستاندى تۇلەتتى. سوندىقتان تۇركىستاندا تۇركيا پرەزيدەنتى ەلباسىنىڭ يىعىنا اق شاپان جاۋىپ، قولىنا اسا تاياق ۇس­تاتىپ، ونى «تۇركى الەمىنىڭ ليدەرى» دەپ باعا­لادى. سول سياقتى باكۋدە وتكەن تۇركى كەڭە­سى­نىڭ سامميتىندە باۋىرلاس ەلدەردىڭ باس­شى­لارى ءبىراۋىزدان ەلباسىن «تۇركى كەڭەسى­نىڭ قۇر­مەتتى توراعاسى» سايلاپ، ۇيىم­نىڭ مار­تەبەلى وردەنىمەن ماراپاتتاۋى نۇرسۇل­تان نازار­­باەۆتىڭ تۇركى الەمىنە سىڭىر­گەن ەڭبەگى­نىڭ جەمىسى ەكەنى انىق. تاياۋدا ىستان­بۇلدا وتكەن سامميتتە تۇركى كەڭەسىنىڭ «تۇركى مەم­لە­كەت­تەرىنىڭ ۇيىمى» بولىپ قايتا قۇرى­لۋى دا، ال­قالى جيىندا «تۇركى دۇنيەسىنىڭ كەلە­شەگى – 2040» ستراتەگيالىق قۇجاتىنىڭ قابىل­دانۋى دا ەلباسى باستاماسىمەن جۇزەگە اسقانى بەلگىلى. 

ەلباسىنىڭ ءتۇرلى حالىقارالىق ۇيىمدار­دىڭ قۇرىلۋىنا باستاماشى بولۋمەن قاتار تۇركى الەمىن بىرىكتىرۋدە جانە حالىقارالىق بىتىم­گەرلىك ساياساتتا دا ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز. بۇ­گىن­دە تۇركى جۇرتىنىڭ كەز كەلگەن كۇرمەۋى قيىن شيرىققان شيەلەنىستى شەشىمدەردە ەلبا­سى­نىڭ بىتىمگەرلىگىنە ارقا سۇيەيتىنى بەلگىلى. كۇنى كەشە سوعىس ءورتى باسىلعان قاراباق ماسە­لەسىندە دە ەلباسى اۋەلدەن بىتىمگەرلىك ءادىل با­عىت­تى ۇسىنىپ، تۇيتكىلدى جايتتى بۇۇ زاڭ-قارا­رى تالاپتارىنا ساي بەيبىت جولمەن شەشۋگە شا­قىرعان ەدى. تۇركيا مەن رەسەيدىڭ قىرعيقاباق سالقىندىعىنا ارااعايىندىق ەتكەن ەڭبەگىن دە جۇرتشىلىق تۇگەل مويىندايدى.

ەلباسى تامىرلى تاريحىمىزدى تۇگەندەۋگە ەرەكشە ەكپىن بەرىپ، وتكەنىمىز سانامىزدا ساۋلەلەندى. حالقىمىزدىڭ تاريحي جادىسىنا قان جۇگىرىپ، ەل شەجىرەسىنىڭ ەكىنشى تىنىسى اشىلدى. «مادەني مۇرا»، «رۋحاني جاڭعىرۋ»، « ۇلى دالانىڭ جەتى قىرى» سەكىلدى كەشەندى باعدارلامالارى جۇزەگە اسىرىلىپ، شىن مانىندە رۋحاني جاڭعىرۋعا بەرىك نەگىز قالاندى. شىنتۋايتىندا بۇل باستامالار قازاق حالقىنىڭ عانا ەمەس، تامىرى ءبىر، تاريحى ورتاق تۇركى جۇرتىنىڭ ۇلتتىق جادىسىن وياتىپ،  تۇركى الەمىنىڭ ويانۋىنا الىپ كەلدى. بايقال مەن بالقاننىڭ، التاي مەن انادولىنىڭ ارا­سىنداعى ۇلى دالادا بايىرعى بابالاردىڭ ونە­گەلى ءىزى مەن ومىرشەڭ ءسوزى ءبۇتىن بىتىمىمەن جۇ­يەلى قازىناعا اينالدى. وسىلايشا، قالعىپ كەت­كەن تاريحي سانانى وياتۋ، ۇلتتىق كودتارى­مىز­­دى انىقتاۋ ءھام حالقىمىزدى جارقىن بو­لا­شاق­قا ىنتالاندىرۋ باعدارلامالارى تۇتاس تۇركى دۇنيەسى ءۇشىن ماڭىزدى باستاماعا بالاندى.

تۇعىرلى تۇلعا عۇمىرلى تاريحتى جاساسا، كەرىسىنشە، تاريح تا تەگەۋرىندى تۇلعانى تۋدىرادى. زامانا كوشى وركەنيەتكە بەت بۇرعان سايىن كەمەڭگەر تۇلعالاردىڭ كەرۋەن جولى الاسارماي، ۋاقىت وتكەن سايىن اسقاقتاي بەرەرى اقيقات. سەبەبى ادامزات تاريحىندا ارتىنا وشپەس مۇرا قالدىرىپ، وركەنيەت كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە زور ۇلەس قوسقان تۇعىرلى تۇلعالارىمىز بۇگىن مەن كەلەشەك ۇرپاق ءۇشىن رۋحاني ازىق، جول باستار تەمىرقازىق بولارى ايقىن. ءبىز بۇگىن بارىمىزدى قاستەرلەپ، بىرلىكتى بايراق ەتىپ، الاش ارىستارىنا اڭسار-ارمان بولعان باۋىرلاستىعىمىزدى بەكەمدەي تۇسسەك، ول – ەلبا­سىنىڭ ەرەن ەڭبەگى، بولات جىگەرى، اسىل مۇرا­تىنىڭ جۇزەگە اسقانىنىڭ شىنايى دا ايقىن كورىنىسى. سوندىقتان تاريحى ورتاق، تامىرى ءبىر، تاعدىرى ۇقساس، تۋىرلىعى تۇتاس، تۋىستىعى  ءورىستى، ىنتىماعى ىرىستى تۇگەل تۇركىنىڭ تۇعىرلى تۇلعاسى، البەتتە، ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەكەنى انىق.

 

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت پەن شاراپ

ادەبيەت • بۇگىن، 22:13

ديلەتانتتان داۋىرگە دەيىن

ادەبيەت • بۇگىن، 21:57

ەرتەڭ اۋا رايى قانداي بولادى؟

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

اندرادەنى مۋنگيا الماستىرۋى مۇمكىن

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 14:25

ۇقساس جاڭالىقتار