ەلباسىنىڭ سەنىمدى سەرىگى رەتىندە ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسات ستراتەگياسىن قالىپتاستىرعان قازاقستان پرەزيدەنتى 2020 جىلدىڭ ناۋرىزىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ 2020-2030 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسي تۇجىرىمداماسىن» ايقىنداپ, سىرتقى ىستەر ءمينيسترىنىڭ لاۋازىمىن پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى دەڭگەيىنە كوتەرىپ, ارناۋلى سىرتقى ساياسات وكىلىن تاعايىنداپ, سىرتقى ساياساتقا جاۋاپتى كومەكشىسىن اكىمشىلىك باسشىسىنىڭ ورىنباسارى ەتىپ بەكىتۋىمەن ديپلوماتياعا ۇلكەن ءمان بەرەتىنىن بايقاتقان ەدى.
ەل پرەزيدەنتى جۇرگىزىپ وتىرعان سىرتقى ساياساتتىڭ ءبىر ارنالى اعىنى ايماقتىق دەڭگەيدە ورتالىق ازيا ەلدەرىنە جانە جالپى تۇركى الەمىنە ايرىقشا كوڭىل بولۋدە جاتىر. وسى رەتتە پرەزيدەنتتىڭ 2021 جىلى 6 تامىزدا تۇرىكمەنستاندا وتكەن ورتالىق ازيا ەلدەرى باسشىلارىنىڭ كونسۋلتاتيۆتىك كەزدەسۋىنە قاتىسۋى ايماقتىق ينتەگراتسياعا جاڭا سەرپىن بەردى. كەزدەسۋدە ق.ك.توقاەۆتىڭ: «بىرلىگىمىزدى بەكەمدەپ, ءبىر-بىرىمىزبەن بولماشى باسەكەلەستىككە جول بەرمەۋىمىز قاجەت. حالىقارالىق اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردە بارىنشا ورتاق ۇستانىم بىلدىرسەك, الەمدىك قاۋىمداستىققا كەلىسىم تاپقان ورتاق ءتاسىلىمىزدى كورسەتەر ەدىك. حالىقارالىق الاڭدارداعى باسەكەلەستىك ۇلتتىق مۇددەلەرىمىزگە قايشى كەلەدى» دەگەن ۇلاعاتتى سوزدەرىنە وزگە ەلدەردىڭ باسشىلارى دەن قويدى.
پرەزيدەنت ورتالىق ازيانىڭ قازاقستان ءۇشىن باسىمدىققا يە ايماق ەكەنىن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىندا دا ايتىپ ءوتتى. مەملەكەت باسشىسى قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ورنىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتا كەلە, «ورتالىق ازيانىڭ تاعدىرى ءۇشىن قازاقستانعا ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەلەدى», دەگەن بولاتىن. بۇل دەگەنىمىز قازاقستان ايماقتىڭ ىنتىماعى ءۇشىن بەلسەندى ساياسات جۇرگىزەدى دەگەن ءسوز.
وسى رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2021 جىلعى 25 قازانداعى تۇرىكمەنستان ساپارىنىڭ ماڭىزدى ەكەنىن ايتۋ كەرەك. ساپار بارىسىندا, ساۋدادان تاسىمالعا, اۋىل شارۋاشىلىعىنان عىلىمعا ءارتۇرلى سالادا 20 كەلىسىمشارتقا قول قويىلۋى ەكى ەلدىڭ اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن ايعاقتايدى. اسىرەسە, كاسپي تەڭىزىندەگى قازاقستان-تۇرىكمەنستان مەملەكەتتىك شەكاراسىن مەجەلەۋ جانە بالىق اۋلاۋ ايماقتارىنىڭ شەكتەس ۋچاسكەلەرىن ءبولۋ تۋرالى شارت, سونداي-اق شەكارا ءتارتىبى تۋرالى ۇكىمەتارالىق كەلىسىم ەرەكشە ورىن الادى. وسىلايشا, ەكى ەل اراسىنداعى قۇرلىقتاعى جانە تەڭىزدەگى شەكارالاردى زاڭدى تۇردە راسىمدەۋ اياقتالدى. راسىندا, ورتا ازيانىڭ تاياۋ شىعىسقا اشىلعان قاقپاسى بولىپ تابىلاتىن تۇرىكمەنستاننىڭ ايماقتىق ينتەگراتسيالىق جوبالارعا قاتىسۋى قازاقستان ءۇشىن ماڭىزدى. وسى رەتتە تۇرىكمەنستاننىڭ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنا باقىلاۋشى بولۋى دا نۇر-سۇلتان تاراپىنان ىزگى قادام رەتىندە باعالاندى. سوندىقتان توقاەۆتىڭ تۇرىكمەنستان ساپارى ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق قاتىناستاردى نىعايتىپ, ايماقتىق ينتەگراتسياعا دا ۇلكەن ۇلەس قوستى دەپ قورىتىندى جاساي الامىز.
ايماقتىق دەڭگەيدە قازاقستان تۇگەل تۇركى الەمىنە دە كوڭىل ءبولىپ كەلەدى. بۇل باعىتتا ەڭ ماڭىزدى وقيعانىڭ 12 قاراشا كۇنى ىستانبۇل قالاسىندا وتكەن تۇركى كەڭەسىنىڭ 8-ءسامميتى ەكەنى داۋسىز. پرەزيدەنت رەتىندە العاش رەت تۇركياعا بارعان توقاەۆتىڭ بۇل ساپارى ەرەكشە مانگە يە بولدى. پرەزيدەنتتىڭ القالى سامميتتەگى ۇسىنىستارى قازاقستاننىڭ تۇركى الەمى ساياساتىنداعى ساباقتاستىقتى كورسەتۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى ەدى. توقاەۆ تۇركى ينتەگراتسياسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالا وتىرىپ «ۇيىمىمىز, ەكونوميكالىق, گۋمانيتارلىق جانە ەكولوگيالىق ىنتىماقتاستىققا باسا ءمان بەرگەنى ءجون» دەپ ۇيىمنىڭ الداعى باعىتىن ناقتىلاپ بەردى. سامميت بارىسىندا تۇركى كەڭەسىنىڭ تۇركى مەملەكەتتەر ۇيىمى بولىپ وزگەرۋى جانە «تۇركى الەمى كەلەشەگى 2040» ستراتەگيالىق قۇجاتىنىڭ قابىلدانۋى ەلباسىنىڭ وسى ۇدەرىستىڭ نەگىزىن قالاۋشى جانە قۇرمەتتى توراعاسى رەتىندەگى ءرولىن تاعى ءبىر قۋاتتاپ, ەكىنشى جاعىنان قازاقستاننىڭ تۇركى الەمىندەگى ماڭىزدى ورنىن ايشىقتاي ءتۇستى.
سونىمەن قاتار 6 جەلتوقسان كۇنى وزبەكستان پرەزيدەنتى شاۆكات ميرزيەيوۆتىڭ قازاقستانعا ساپارى دا ەكىجاقتى قاتىناستار جانە ايماقتىڭ بولاشاعى تۇرعىسىنان ماڭىزدى بولدى. بۇل ميرزيەيوۆتىڭ وزبەكستان پرەزيدەنتى رەتىندە قايتا سايلانعاننان كەيىنگى العاشقى «مەملەكەتتىك ساپارى» ەكەنىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك. ادەتتە حالىقارالىق ساياساتتا جاڭادان نەمەسە قايتادان سايلانعان مەملەكەت باسشىسىنىڭ العاشقى ساپارى سول ەلدىڭ باسىمدىقتارىن ءبىلدىرۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى سانالادى. دەمەك, ايماقتا جانە حالىقارالىق ساياساتتا وزبەكستان ءۇشىن ەڭ ماڭىزدى ەل – قازاقستان. بۇل – وسى ۋاقىتقا دەيىن نۇر-سۇلتاننىڭ جۇرگىزىپ كەلگەن ساليقالى ساياساتىنىڭ جەمىسى. ميرزيەيوۆتى نۇر-سۇلتاندا توقاەۆتىڭ ءوزى اۋەجايدان قارسى الۋى – ەكى ەل اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ جاي كورشىلىك قاتىناستار ەمەس, باۋىرلاستىققا نەگىزدەلگەن شىنايى تۋىسقاندىق ەكەنىن كورسەتتى. ساپار بارىسىندا 22 قۇجاتقا قول قويىلدى. سولاردىڭ ىشىندە ەڭ ماڭىزدىسى – وداقتاستىق قاتىناستار تۋرالى دەكلاراتسيا. پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ «ەلدەرىمىز اراسىنداعى وداقتاستىق, ستراتەگيالىق قارىم-قاتىناستار – ورتالىق ازيا ايماعىنداعى تۇراقتىلىق پەن قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى» دەگەن مالىمدەمەسى قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق سىرتقى ساياسات كوزقاراسىنىڭ كورىنىسى. ميرزيەيوۆتىڭ وداقتاستىق دەكلاراتسياسىنىڭ تەك ەكى ەل ءۇشىن عانا ەمەس, تۇتاستاي العاندا بۇكىل ايماق ءۇشىن تۇراقتى دامۋدى, تۇراقتىلىق پەن وركەندەۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ۇلكەن ماڭىزعا يە ەكەنىن اتاپ ءوتۋى ەكى كوشباسشىنىڭ كوزقاراستارىنىڭ ۇندەستىگىن كورسەتەدى. ميرزيەيوۆتىڭ قازاقستان ساپارى ەكى ەل قاتىناستارىن جاڭا بەلەسكە شىعارىپ, ايماقتىق ىنتىماقتاستىققا سەرپىن بەردى. ساپاردان بۇرىن ميرزيەيوۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» جانە «كازاحستانسكايا پراۆدا» گازەتتەرىنە ارنايى سۇحبات بەرىپ, وزبەك جانە قازاق حالىقتارىنىڭ قاشاندا ءبىر-بىرىنە تىرەك بولىپ, سىناقتاردى جۇمىلا ەڭسەرگەنىن, بۇگىندە ورتاق جارقىن بولاشاعىن بىرگە قۇرىپ جاتقانىن اتاپ وتكەنىن ەسكە سالا كەتەيىك.
سول سياقتى قازاقستاننىڭ قىرعىزستانمەن قارىم-قاتىناسىندا دا ماڭىزدى شارالاردىڭ وتكەنىن ايتا كەتۋىمىز كەرەك. مەملەكەت باسشىسى 2 جەلتوقسان كۇنى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى وتەۋسىز اسكەري-تەحنيكالىق كومەك كورسەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا قول قويدى. قازاقستان بۇرىن دا قىرعىز ەلىنە استىق جانە ۆاكتسينا تۇرىندە گۋمانيتارلىق كومەك جولداعانى بەلگىلى. ال 6 جەلتوقسان كۇنى قىرعىز ەلىنىڭ پرەزيدەنتى سادىر جاپاروۆتى تۋعان كۇنىمەن قۇتتىقتاعان قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى 8 جەلتوقساندا قىرعىز رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى – مينيسترلەر كابينەتىنىڭ توراعاسى اقىلبەك جاپاروۆتى قابىلدادى. قازاقستان-قىرعىزستان قاتىناستارىن بەكەمدەۋدە قوس ەلدىڭ مەملەكەتتىك حاتشىلارى قاتىسقان 3 جەلتوقسانداعى «قازاق-قىرعىز – الاشتان» اتتى حالىقارالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيانىڭ دا ماڭىزى زور.
قازاقستاننىڭ پراگماتيكالىق سىرتقى ساياساتى ارقىلى باۋىرلاس ەلدەرمەن عانا ەمەس, كورشىلەس ەلدەرمەن دە ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتىپ كەلەدى. بۇل رەتتە توقاەۆ 16-17 قىركۇيەك كۇندەرى تاجىكستاننىڭ استاناسى دۋشانبەدە وتكەن ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسى جانە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى سامميتىنە قاتىستى. ەكى باسقوسۋدىڭ دا كۇن تارتىبىندە اۋعانستان ماسەلەسى بار ەدى.
قازان ايىندا دا مەملەكەت باسشىسى ونلاين فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان وڭىرلىك دەڭگەيدەگى ەكى ىرگەلى جيىنعا قاتىستى. اۋەلى 14 قازاندا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا پرەزيدەنت كۇردەلى ماسەلەلەردى اتاپ كورسەتىپ, پاندەميانىڭ سالدارىمەن كۇرەسۋدە ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزدى ەكەنىنە ەرەكشە ەكپىن بەردى. سودان كەيىن مەملەكەت باسشىسى 15 قازاندا تمد مەملەكەتتەرى باسشىلارى كەڭەسىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى. پرەزيدەنت بۇعان دەيىن اتقارعان جۇمىستار قورىتىندىلانىپ, تمد ەلدەرىنىڭ كوپجاقتى ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا كەزەڭىنە جول اشىلاتىنىن جەتكىزدى. وتىرىس قورىتىندىسى بويىنشا تمد-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنىڭ 30 جىلدىعىنا بايلانىستى مالىمدەمەگە جانە ۇيىمدى ودان ءارى دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار قۇجاتقا قول قويدى.
قازاقستاننىڭ ەۋرازيالىق ينتەگراتسياداعى بەلسەندى ءرولى 10 جەلتوقساندا ونلاين فورماتتا وتكەن جوعارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق كەڭەستىڭ وتىرىسىندا دا اڭعارىلدى. بيىل اتالعان كەڭەسكە قازاقستان توراعالىق ەتتى. سوندىقتان پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ وداقتىڭ توراعالىعىنا كىرىسكەن كەزدەگى بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ بەس باعىتىنا, ونەركاسىپتىك كووپەراتسيانى كۇشەيتۋ, ءوزارا ساۋداداعى كەدەرگىلەردى جويۋ, كولىك-لوگيستيكالىق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ, تسيفرلاندىرۋ, سونداي-اق ءۇشىنشى ەلدەرمەن ساۋدا-ەكونوميكالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋ ماسەلەلەرىنە توقتالىپ, قازاقستاننىڭ توراعالىعى بارىسىندا اتقارىلعان بىرلەسكەن جۇمىستاردىڭ ناتيجەلەرىن ەگجەي-تەگجەيلى ايتىپ بەردى. جيىن قورىتىندىسى بويىنشا وداققا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق كەڭىستىگىندەگى ينتەگراتسيالىق ۇدەرىستەردى ودان ءارى نىعايتۋعا باعىتتالعان 20 قۇجات قابىلدادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ سىرتقى ساياسات جونىندەگى ۇستانىمىندا رەسەيدىڭ الار ورنى ەرەكشە ەكەنى بەلگىلى. رەسەيمەن بايلانىستىڭ ماڭىزىن مىنادان-اق اڭعارۋعا بولادى. كەيىنگى ءۇش ايدا رەسەي پرەزيدەنتى ۆلاديمير پۋتينمەن مەملەكەت باسشىسى ەكى رەت تەلەفون ارقىلى سويلەسىپتى. بۇدان بولەك, پۋتينگە رەسەيدەگى اپاتتارعا بايلانىستى ەكى رەت كوڭىل ايتۋ جەدەلحاتىن جولدادى جانە رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي لاۆروۆتى قابىلدادى. بۇدان بولەك, ءۇش اي ىشىندە قازاقستان مەن رەسەيدىڭ XVII وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىق فورۋمى ءوتتى.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتىنداعى ماڭىزدى تەتىكتىڭ ءبىرى ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس. اتالعان ۇيىمنىڭ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ باستاماسىمەن قۇرىلعانى بەلگىلى. مەملەكەت باسشىسى نۇر-سۇلتان قالاسىندا 12 قازاندا وتكەن ازيا كەڭەسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىنە قاتىسقان دەلەگاتسيا باسشىلارىمەن كەزدەستى. پرەزيدەنت الداعى جىلدارى اوسشك ءمان بەرۋگە ءتيىستى بىرقاتار وزەكتى مىندەتتى اتاپ ءوتتى.
بۇل ورايدا ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياساتتاعى بايىپتى باعىتى ونىڭ حالىقارالىق ۇيىمدارداعى بەلسەندىلىگىنەن دە انىق بايقالادى. كوپتەگەن بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمدى ەل ازاماتتارىنىڭ ابىرويمەن باسقارىپ وتىرۋى – قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ سالماعىن ارتتىرا تۇسۋدە.
حالىقارالىق ساياساتتا سوڭعى كەزدەگى ماڭىزدى وقيعانىڭ ءبىرى اقش اسكەرىن اۋعانستاننان شىعارعاننان كەيىن «تاليبان» ۇيىمىنىڭ ساناۋلى كۇننىڭ ىشىندە بيلىكتى توڭكەرىپ, ءوز قولىنا الۋى بولدى. بۇل داعدارىس كەزىندە قازاقستاننىڭ سىرتقى ساياساتى بەلسەندى بولدى. مىسالى, وسى وقيعاعا بايلانىستى بۇۇ اۋعانستانعا جاردەم كورسەتۋ جونىندەگى ميسسياسىن (UNAMA) جانە وندا اككرەديتتەلگەن بۇۇ-نىڭ باسقا دا اگەنتتىكتەرىن الماتى قالاسىنا ۋاقىتشا ورنالاستىردى. بۇعان دەيىن ەلىمىز اۋعانستانعا قاتىستى احۋالدا ءوز ۇستانىمىن اشىق ءبىلدىرىپ, اۋعان حالقىنىڭ تاعدىرىنا الاڭدايتىنىن ءىس جۇزىندە كورسەتىپ كەلدى. مۇنىڭ ءبارى بۇۇ اۋعانستانعا جاردەم كورسەتۋ جونىندەگى ميسسياسى مەن باسقا دا اگەنتتىكتەرىن الماتىعا ورنالاستىرۋدا ەسكەرىلگەنى انىق.
قازاقستان پرەزيدەنتى ەۋروپا جانە اقش باعىتى بويىنشا دا بەلسەندى كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. پرەزيدەنت 26-30 قاراشا ارالىعىندا ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلىنە ساپارمەن باردى. بريۋسسەلگە رەسمي ساپارى اياسىندا ق.توقاەۆ بەلگيا كورولى فيليپپەن كەزدەستى جانە بەلگيانىڭ پرەمەر-ءمينيسترى الەكساندر دە كروومەن كەلىسسوز جۇرگىزدى. بريۋسسەلدىڭ ەۋروپالىق وداقتىڭ باستى عيماراتتارى ورنالاسقان شاھار ەكەنى, ياعني ەۋروپانىڭ جۇرەگى ەكەنى بەلگىلى. وسى ورايدا, مەملەكەت باسشىسى ەۋروپالىق كەڭەس پرەزيدەنتى شارل ميشەلمەن جانە ەۋروپالىق كوميسسيانىڭ پرەزيدەنتى ۋرسۋلا فون دەر ليايەنمەن كەزدەستى. ەۋرپوپالىق لاۋازىمدى تۇلعالار قازاقستان – ەو قاتىناستارىن, قازاقستاننىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتىن جوعارى باعالادى. مىسالى, ەۋروپالىق وداق پرەزيدەنتى قازاقستاندا جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي جانە ەكونوميكالىق رەفورمالارعا جوعارى باعا بەرىپ, ەۋرووداقتىڭ ەلىمىزبەن ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىقپالداستىقتى ودان ءارى نىعايتۋعا بەيىلدى ەكەنىن ناقتىلادى. ۋرسۋلا فون دەر ليايەن قازاقستاننىڭ اۋعانستانداعى احۋالدى تۇراقتاندىرۋ جانە وسى ەلگە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋ بويىنشا قابىلداپ جاتقان شارالارىنا قولداۋ ءبىلدىردى.
قاسىم-جومارت توقاەۆ شۆەيتساريا كونفەدەراتسياسىنا رەسمي ساپارى بارىسىندا شۆەيتساريانىڭ پرەزيدەنتى گي پارمەلانمەن جولىعىپ, كەلىسسوزدەر جۇرگىزدى. وسى ەلدە ورنالاسقان بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىم باسشىلارىمەن كەزدەستى. مەملەكەت باسشىسى ساپارىن ددۇ باس ديرەكتورى تەدروس ادحانوم گەبرەيەسۋسپەن كەزدەسۋدەن باستادى. سونداي-اق ددۇ-نىڭ دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ اسسامبلەياسىنىڭ ارناۋلى سەسسياسىنا قاتىستى. قاسىم-جومارت توقاەۆ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنىڭ باس ديرەكتورى نگوزي وكوندجو-يۆەالامەن, حالىقارالىق قىزىل كرەست كوميتەتىنىڭ پرەزيدەنتىمەن كەزدەستى.
قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ ەۋروپا ساپارى ءبىر جاعىنان ق.توقاەۆتىڭ حالىقارالىق ارەناداعى سالماعىن كورسەتسە, ەكىنشى جاعىنان بۇل ساپار قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ساياساتتا ماڭىزدى ويىنشىعا اينالعانىن دالەلدەدى. بريۋسسەلدىڭ ەۋروپانىڭ ساياسي استاناسى, ال شۆەيتساريانىڭ الەمدىك قارجى ورتالىعى ەكەنىن ەسكەرسەك, قازاقستاننىڭ ساياسي جانە ەكونوميكالىق باعىتتا بەلسەندى ساياسات جۇرگىزىپ وتىرعانىن اڭعارامىز.
توقاەۆتىڭ سوڭعى 100 كۇندە اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەنمەن دە قاتىناسىنىڭ نازاردا بولعانىن ايتۋعا بولادى. 5 جەلتوقسان كۇنى اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن قازاقستاندى تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويىمەن قۇتتىقتادى. «قازاقستاننىڭ ورتالىق ازيادا بۇكىلالەمدىك بەيبىتشىلىك, تۇراقتىلىق پەن گۇلدەنۋدى ساقتاۋ جولىندا كوش باستاپ كەلە جاتقانىنىڭ 30 جىلدىق مەرەيتويى قارساڭىنداعى قۋانىشىڭىزعا ورتاقپىن», دەگەن بايدەن ىقپالداستىق ەكى ەلدىڭ حالىقتارى ءۇشىن جاڭا جاھاندىق سىن-قاتەرلەردى ەڭسەرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
مەملەكەت باسشىسى قاتىسقان ماڭىزدى ءىس-شارانىڭ ءبىرى رەتىندە 18 قاراشادا وتكەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىن ايرىقشا اتاپ وتۋگە بولادى. التى جىلدان بەرى العاش رەت وتكىزىلىپ وتىرعان وتىرىس قوردالانعان تۇيتكىلدەردى مۇقيات تالداپ, شەشۋگە سەپتىگىن تيگىزدى. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ كەڭەيتىلگەن القا وتىرىسىنا قاتىسقان پرەزيدەنت الەمدە قالىپتاسىپ وتىرعان جاعدايلارعا وراي, سىرتقى ساياسي جۇمىس تاسىلدەرىن قايتا سارالاپ, جۇيەلى شارالار ازىرلەۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەڭ الدىمەن, توقاەۆ سىرتقى ساياساتتىڭ «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسىنا ساي جۇرگىزىلۋى كەرەكتىگىنە نازار اۋداردى. ول دەگەنىمىز حالىقتىڭ قاجەتتىلىگىنە قىزمەت ەتەتىن جانە ۇلتتىق مۇددەگە ءمان بەرەتىن سىرتقى ساياسات دەگەن ءسوز. ەكىنشىدەن, ەكونوميكالىق ديپلوماتيانى «قايتا جانداندىرۋعا» ەكپىن بەرىپ, ينۆەستيتسيا تارتۋعا كۇش سالۋدى تاپسىردى. ۇشىنشىدەن, قازاقستاننىڭ ورتالىق ازياداعى كوشباسشىلىق ورنىن نىعايتۋ اسا ماڭىزدى مىندەت ەكەنىن ايتتى. وسىندايدا «سۋ ديپلوماتياسى» جونىندەگى كەلىسسوزدەردى تەزىرەك اياقتاۋ قاجەت ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى. تورتىنشىدەن, الەمدەگى الپاۋىت ەلدەرمەن جانە وڭىردەگى ىقپالدى مەملەكەتتەرمەن تەڭ دارەجەلى ءارى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق ورناتۋدى, قازاقستان ديپلوماتياسىنىڭ جاڭا كەلبەتىن قالىپتاستىرۋ, وسى سالاعا تىڭ سەرپىلىس جاساۋدى تاپسىردى. ديپلوماتتاردىڭ بىلىكتىگىنە توقتالعان توقاەۆ «ديپلوماتيالىق قىزمەتكە, ەڭ الدىمەن, كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, وتانشىل ماماندار قاجەت. قازاقستان اتىنان شەت مەملەكەتتەردە قىزمەت ىستەپ جۇرگەن ديپلوماتتارىمىز شەتەل تىلدەرىن عانا ەمەس, الدىمەن, مەملەكەتتىك ءتىلدى ءبىلۋى كەرەك», دەدى. بۇل ايتىلعاندار قازاقستان سىرتقى ساياساتىنا جاڭا كەلبەت بەرىپ, بەدەلى مەن بەلسەندىلىگىن ارتتىراتىنى ايقىن.
قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسىنىڭ سوڭعى 100 كۇنى سىرتقى ساياساتتىڭ كۇن ءتارتىبى تۇرعىسىنان وتە بەلسەندى ءارى ناتيجەلى بولعانى انىق. بۇل بەلسەندى, بايىپتى جانە بايسالدى ساياسات ەلىمىزدى ەۋرازياداعى ديپلوماتيالىق ەپيتسەنتردىڭ بىرىنە اينالدىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسقانى انىق. قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ كاسىبي ديپلومات بولمىسىمەن قازاقستاننىڭ ايماقتا جانە حالىقارالىق ساياساتتا تاتۋلىق پەن تۇراقتىلىقتى قولدايتىن ەل رەتىندەگى بەت-بەينەسىن كۇشەيتە ءتۇستى. تاۋەلسىزدىك جىلدارى تەك ايماقتا عانا ەمەس, ەۋروپا مەن ازيادا دا سوزىنە قۇرمەت كورسەتىلەتىن, ۇسىنىسىنىڭ سالماعى بار مەملەكەت بولىپ قالىپتاسقان ەلىمىزگە اسىرەسە, باۋىرلاس ورتالىق ازيا ەلدەرى مەن تامىرلاس تۇركى الەمىنىڭ تارتىلىپ, ىقىلاسىنىڭ ارتا ءتۇسۋى – ەلباسى نەگىزىن قالاعان سىمباتتى سىرتقى ساياساتتىڭ ءساتتى ساباقتاستىعىن ايعاقتايدى.
