دۇيسەنالى الىماقىن«Egemen Qazaqstan»
74 ماتەريال تابىلدى

رۋحانيات • 17 اقپان، 2022

«مۇزبەن شاپتىم جاعالاپ...»

ءبىز قازاقتىڭ وسىعان دەيىن كورگەن قاسىرەتى مەن قياناتىن، تاۋ­قىمەتىن جۇبان اقىننىڭ «مىڭ ءولىپ، مىڭ تىرىلگەن» دەگەن اتالى سوزىمەن سيپاتتاي سالامىز، شىن­دىعىندا، ءبىزدىڭ وسى كۇنگە جەتىپ، ۇلت بولىپ ۇيىسۋىمىزعا، جارىق تاڭعا جەتۋىمىزگە «مىڭ ءولىپ، مىڭ ءتىرىلۋ» دەگەننىڭ ءوزى از­­دىق ەتەردەي. دالامىز بەن پەيى­­لىمىز قانشا كەڭ بولعان سايىن تاعدىردان، زاماننان، ادام­نان، ساياساتتان كورگەن قيتۇرقى­لىعىمىز دا سوعۇرلىم شەكسىز بولدى.

ادەبيەت • 15 اقپان، 2022

قازاقتىڭ «ءحارري پوتتەرى» قاشان جازىلادى؟

ۇلت ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ «ادەبيەتتi ەشكiم ماقتانىش ءۇشiن جازبايدى، ول مiنەزدەن تۋادى، ۇلتىنىڭ قاجەتiن وتەيدi ءسويتiپ» دەگەن جاقسى ءسوزى بار. بۇل ءسوز وسى ۇلى ونەردىڭ ماڭىزدىلىعىن ايقىنداپ بەرەتىن اكسيوما بولماق. قازاق ءسوز ونەرىنىڭ ءبىر ارناسى بالالار ادەبيەتى ەكەنى باياعىدان ءمالىم. ءبىز سول ارقىلى وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەرتەڭىن باعامداپ كەلدىك. اتالعان سالا جىلدان-جىلعا سان جاعىنان دا، ساپا جاعىنان دا دامىپ كەلە جاتقانىنا كوز جۇمۋعا بولمايدى. دەسە دە، كوكەيدە جۇرگەن تۇيتكىلدەر دە از ەمەس. بۇگىنگى دوڭگەلەك ۇستەلگە وسى سالادا قالام تەربەپ جۇرگەن جازۋشىلار مولداحمەت قاناز، تولىمبەك ءابدىرايىم، تۇرسىنبەك ءالي ۇلى، الىبەك بايبول جانە ءادينا ءجۇسىپ قاتىسىپ وتىر.

ادەبيەت • 14 اقپان، 2022

جاركەن اقىن جالعىز با؟

«جالعىزدىق — ۇيىڭدە تەلەفون تۇرىپ، ساعاتتىڭ شىرىلداۋى». اكتريسا فاينا رانەۆسكايانىڭ وسى ءبىر سوزىندە جىلدار بويى، ءتىپتى عاسىرلار بويى ءبىز سارساڭ بولىپ ىزدەپ جۇرگەن ءومىر ءسۇرۋدىڭ ماعىناسى جاتقانداي سەزىلەدى. مىنا عالامدا جالعىزدىق فەنومەنى حاقىندا ويلانباعان اقىل يەسى كەمدە-كەم شىعار. مەنىڭشە، ول تۋرالى ويلانۋدىڭ ءوزى جالعىزدىققا باستايتىن جول سياقتى. جاپان دالادا كوكتەگى بۇلتپەن جارىسىپ، اۋىق-اۋىق الدەبىر اۋەنگە باسىپ، ءبىر ساپارعا كەتىپ بارا جاتقان جالعىز اتتى جولاۋشىنى كورگەن بولارسىز، مىنە، ونىڭ اتى – جالعىزدىق. الىستا، ءمالىم ءبىر قالادا تەڭىزدەي تەرەڭ ويىن تار بولمەگە، اق پاراققا سىيعىزا الماي ارپالىسىپ وتىراتىن اقىندى بىلەرسىز، ەندەشە، ونىڭ دا اتى – جالعىزدىق.

رۋحانيات • 13 اقپان، 2022

دالا سىيلاعان دەگدارلىق

بەلىنە جاۋ سناريادى ءتۇسىپ، اۋىر جارا­لانعان، كەيىن بەيبىتشىلىك ورناعاندا نەمىستىڭ تروفەيلىك جۇك ۇشاعىمەن الماتىعا ەمدەلۋگە بارعان سوعىس اردا­گەرى، العاشقى سۋرەتىن ستالينگراد ماي­دانىندا سالعان سۋرەتشى، رەجيسسەر، قازاق انيماتسياسىنىڭ اتاسى امەن قايداروۆ تۋرالى از جازىلعان جوق. ونىڭ ازاماتتىعىمەن قاتار ەلىنە جاساعان ەڭبەكتەرى بۇل كۇنى ويلى ۇرپاق­تىڭ جادىندا ساقتاۋلى تۇر. سوناۋ قيىن-قىستاۋ كەزدە ءوز ەركىمەن سۇرانىپ قىزىل اسكەر قاتارىندا بول­عان امەن قايداروۆتىڭ تۇلا بويىنداعى باتىلدىق پەن ەر جىگىتكە ءتان دارالىق ونى بيىككە الىپ شىقتى. ونىڭ قازاق رۋحانياتىنا قوسقان ۇلەسى ۇشان-تەڭىز ەكەنىن دالەلدەۋ ءۇشىن ول ىستەگەن يگى ىستەردى تىزبەلەپ ايتىپ وتىرۋدىڭ دا قاجەتى شامالى. امەنگە جىگەر بەرگەن تۋعان ەلىنىڭ ەرتەڭى ەكەنى داۋسىز.

قوعام • 10 اقپان، 2022

گازەت كىم ءۇشىن كەرەك؟

وسى جۇرت ءالسىن-ءالسىن موينىن بۇرىپ ەلەڭدەپ، ءار جاڭالىعىنا تامسانا قارايتىن امەريكانىڭ ەڭ العاشقى تاۋەلسىز گازەتى New England Courant باسىلىمىن 1721 جىلى بەندجامين فرانكليننىڭ اعاسى باسىپ شىعارىپتى. سول كەزدە ءاربىر سانالى جۇرت «ۇلتتىڭ العاشقى كۇندەلىكتى گازەتى» شىعا باستادى» دەپ جار سالىپتى. ال سودان كەيىن 1784 جىلعى 21 قىركۇيەكتە ءوز وقىرمانىمەن جۇزدەسكەن تاعى ءبىر باسىلىم Pennsylvania Packet and Daily Advertiser دەپ اتالاتىن اپتالىق گازەتتىڭ العاشقى وقىرمانى دا كىلەڭ زيا­لىلار بولعانىندا ءشۇبا جوق.

ادەبيەت • 08 اقپان، 2022

بالالارىنا كىتاپتان ەنشى بەرگەن...

ادامنىڭ دا، قوعامنىڭ دا باقىتسىزدىعى – كىتاپ وقىماۋدان.ءۇش جىل بۇرىن اقىن بايبوتا قوشىم-نوعاي اعامەن كورشى بولدىم. ءبىر كۇنى ۇيىنە بارىپ، كىتاپحاناسىن كوردىم،تاڭعالدىم، ءۇيى تولعان كىتاپ، بالكونى دا كىتاپقا لىقسىپ تۇر.

ادەبيەت • 07 اقپان، 2022

حاللەد حوسسەينيدىڭ قوس تىنىسى

اۋعانستاندا تۋىپ، امەريكادا ەسەيگەن جازۋشى حاللەد حوسسەينيدى الەم وقىرماندارى وتە جاقسى بىلەدى. ول ءار شىعارماسىنا ءوزىنىڭ تۋعان ەلىنىڭ، انىعىن ايتقاندا، اۋعانستاننىڭ تاريحىن، حالقىنىڭ مۇڭ-زارىن، قاسىرەتىن، ءۇمىتىن ارقاۋ ەتىپ، ولمەس رومانداردى ادەبيەت تاريحىنا الىپ كەلدى. سول ءۇشىن دە ونىڭ شىعارماشىلىعىنا ءتانتى بولعان ادەبيەتتانۋشىلار «حاللەد حوسسەيني شىعارماشىلىعى – اۋعان قاسىرەتىنىڭ قاعازعا تۇسكەن نۇسقاسى، ونىڭ قالامى – ءبىر ۇلتتىڭ كوز جاسىمەن سۋارىلعان»، دەپ جوعارى باعا بەرگەن بولاتىن.

قوعام • 31 قاڭتار، 2022

بالالار ينستيتۋتى – كەلەشەك كەپىلى

حاكىم ابايدىڭ ءوزى «ادامنىڭ ءبىر قىزىعى بالا دەگەن» دەپ انىقتاپ ايتىپ كەتكەن جاس وركەننىڭ تاعدىرى، بولاشاعى، ءتالىم-تاربيەسى مەن كۇندەلىكتى تۇرمىسى مەيلى قاي مەملەكەت، قاي ۇلت بولسىن باس قاتىرۋعا ءتيىستى ماسەلەنىڭ ءبىرى.

تانىم • 27 قاڭتار، 2022

كىتاپحاناعا تۇسكەن بومبا

كىتاپحانا. وسى ءبىر سوزگە قانشاما تاريح، ۋاقىت، ۇلىلىق پەن وركەنيەت سى­يىپ تۇر. اريستوتەل مەن ءال-ءفارابيدىڭ الەم ۇستازى اتانۋىنا، شەكسپيردەن باس­تاپ ابايعا دەيىنگى دانىشپانداردىڭ ۇلى تۇلعاعا اينالۋىنا مەكتەپ بولعان دا وسى كىتاپحانا ەدى.

ادەبيەت • 24 قاڭتار، 2022

كافكانىڭ سوڭعى ماحابباتى

 «ونىڭ قولى وتە شەبەر ەدى. ال وزىنە قۇپ جاراساتىن شاشى قالىڭ ءارى قاپ-قارا بولاتىن. الاۋلاعان جۇزىنەن ونىڭ تىم مەيىرىمدى، اق كوڭىل جان ەكەنى سەزىلىپ تۇرادى. داۋىسى اكتريسالاردىڭ ۇنىندەي تامىلجىپ شىعاتىن».