دۇيسەنالى الىماقىن«Egemen Qazaqstan»
33 ماتەريال تابىلدى

ادەبيەت • 31 جەلتوقسان، 2021

بيىل اقىن-جازۋشىلار نە جازىپ جاتىر؟

جىلدىڭ اۋىساتىن شاعى كىمدى بولسا دا ويلاندىرماي قويماس. زىمىراپ بارا جاتقان ۋاقىتقا ىلەسۋ قولىنا قالام ۇستاعان شىعارماشىل قاۋىمنىڭ ىزگى ارمانى. ءار جىلدى ءساتتى اياقتاپ، كەلەسى ءبىر جاڭا ۋاقىتتىڭ كەمەسىنە مىنگەندە ەتەك-جەڭىمىزدى جيناپ، جۇيەلى جوسپار جاساۋعا قۇلشىنامىز. تابىستىڭ ءبىر اتى – بەكەم جوسپار. شابىتتىڭ شالقۇيرىعىن قامشىلاعان اقىن-جازۋشىلارىمىزدىڭ وسى جىلى وقىرمانعا قانداي تىڭ تۋىندىلار ۇسىناتىنىن ءبىلۋ ءۇشىن وزدەرىنەن سۇراپ كوردىك.

ادەبيەت • 23 جەلتوقسان، 2021

«ۇستارانىڭ ءجۇزى»: سوعىستان كەيىنگى قالجىراۋ

ارينە، سوعىستى كورگەن جازۋشى سوعىس تۋرالى مولدىرەتىپ رومان جازا الادى. ونى بىزگە سومەرسەت موەم ءتۇسىندىرىپ بەردى. سوعىستا نە ىستەگەنى ءۇشىن ەمەس، ولمەس روماندارى ارقىلى. بالا جاسىنان جەتىم ءوسىپ، قاتىگەز ناعاشىسىنىڭ قاباعى جىگەرىن مۇقالتا الماعان سومەرسەت موەمنىڭ ەسىمىن بۇگىندە كۇللى ەل بىلەدى، ونىڭ شىعارماشىلىعى اعىلشىن جانە الەم ادەبيەتىندە كوپ وقىلاتىن ساناتقا كىرگەلى قاشان؟! قۇددى حەمينگۋەي سياقتى ءبىرىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا قىزىل كرەست قوعامىندا جۇمىس ىستەگەن ول قالامىنان شىققان ءار تۋىندىسىن ومىردەگى شىنايى وقيعالارمەن بايلانىستىرا جازدى. سوعىس بىتكەن سوڭ ۇندىستانعا، ورتالىق ازياعا، تىنىق مۇحيتىنا ساپار شەككەن جازۋشىنىڭ ومىردەن كورگەندەرى دە از ەمەس ەدى.

ادەبيەت • 23 جەلتوقسان، 2021

ساۋلە ساماەۆا:«تاڭعاجايىپ دۇنيەنى» ماعان ارناپ ەدى

قازاق ادەبيەتىندە ورنى بولەك جازۋشى قابدەش ءجۇمادىلوۆتىڭ ارامىزدان اتتانعانىنا دا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت بولدى. ۇلت رۋحانياتىنا ولشەۋسىز ۇلەس قوسىپ، ءومىر بويى قالامىن تاستاماعان جازۋشىنىڭ ارتىنا قالدىرعان مول مۇراسى تۋرالى ادەبيەتتانۋشىلار مەن سىنشىلار كوپ جازدى، ناسيحاتتادى. جازۋشىمەن جارتى عاسىردان استام وتاسقان جارى ساۋلە اۋكەنقىزى ساماەۆا بىزگە قالامگەرمەن قالاي كەزدەسكەنى، ونىڭ مىنەز-قۇلقى، شىعارماشىلىق الەمى، بالا تاربيەسى تۋرالى ايتىپ بەرگەن ەدى.

قوعام • 23 جەلتوقسان، 2021

شام جارىعىنداعى كەزدەسۋ

شىمكەنت قالاسىندا تۇراتىن ادە­بيەتشى جاستار وزدەرى بىرلەسىپ، ۇلتتىق پوەزيانى ناسيحاتتايتىن Şam اتتى شىعارماشىلىق ورتالىق قۇرعان ەدى. اتالعان ورتالىق 2016 جىلدىڭ 19 قا­را­­­شاسىندا شىمكەنت قالاسىندا ءوز جۇ­مى­سىن باستاعان.

ادەبيەت • 05 جەلتوقسان، 2021

ءپاريجدى سۇيگەن حەمينگۋەي

ونىڭ اپپاق ساقالى سانتا كلاۋستىڭ ساقالىنا ۇقسايدى. ول دۇنيەجۇزىلىك  ەكى بىردەي ۇلى سوعىستى كورىپ، قان مايداندا قالام ۇستاعان جازۋشى.  شىعارماسىن كەيدە ساۋ، كەيدە ماس كۇيىندە جازدى. بىراق بىردە-ءبىر تۋىندىسىندا وقىرمانىن جالىقتىرعان ەمەس. قالام مەن قارۋدى سەرىك ەتكەن ول تانزانيادا اڭشىلىققا شىعىپ، مۇيىزتۇمسىقتاردى اۋلادى. بىلعارى قولعاپ كيىپ، بوكس ونەرىمەن اينالىستى. تاعدىر ونى بىرنەشە ۇشاق اپاتىنان امان الىپ قالدى. ەڭ ماڭىزدىسى، ول ولمەس شىعارمالار جازىپ، ادامزات تاريحىنداعى ەڭ كەرەمەت جازۋشىعا اينالدى. ونىڭ اتى – ەرنەست حەمينگۋەي. ونىڭ تارپاڭ تاعدىرى ءارتۇرلى قيىندىقتارعا مويىماي، سونى جەڭۋمەن كۇرەسە الدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ەرنەستتىڭ قالامى ونىڭ ءوزىنىڭ مىنەزى سياقتى تەنتەك، ويى ول كەزگەن ۇلان-عايىر القاپقا ۇقساس ۇشى-قيىرسىز بولدى.

ادەبيەت • 28 قاراشا، 2021

«قارا پيماداعى» قارا بالا

قىس كۇندەرى جاۋعان قالىڭ قاردى كورسەم، اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەتوۆتىڭ «قارا پيماسى» ەسىمە تۇسەدى، جاي تۇسپەيدى، كۇللى وقيعاسىمەن كوز الدىما كەلىپ تىزىلە قالادى. انادايدا «پيمامدى مەنىڭ قايتار» دەپ جىلاپ تۇرعان قارا بالا ەلەستەيدى. مۇمكىن، بۇل ومىرشەڭ شىعارمانىڭ ماڭگىلىك قۋاتى شىعار؟! مەن وسى «قارا پيما» تەرمەسىن العاش رەت تىڭداعاندا، اپپاق كۇرتىك قاردا ەتپەتتەپ جىلاپ جاتقان بالانى جالعىزدىق دەپ پايىمدادىم. ارينە، سول دا. اناسى قايتىس بولدى، اكەسى تەرىس اينالدى، جانىنا جىلۋ بەرەتىن قارا پيماسى اراققا ساتىلدى، ەندى ول جالعىزدىق ەمەي نەمەنە؟

ادەبيەت • 25 قاراشا، 2021

اۋدارما دا اردىڭ ءىسى

ۇلتتىق ادەبيەتتىڭ دامۋىنا ەڭ الدىمەن ءتول شىعارمالار، سوسىن ساپالى اۋدارما تۋىندىلار كومەك­تە­سەتىنى شىندىق. الەمدەگى وقىرمانى كوپ ۇلكەن ادەبيەت­تەردىڭ كوبى وسى ءۇردىستى باسىنان وتكىزدى. الەم ادەبيەتىنىڭ ءبىر بۇتاعى بولعان قازاق ادەبيەتىنىڭ دە دامۋى مەن دەڭگەيى تۋرالى ايتۋدان جالىقپايمىز. ويت­كەنى ادەبيەت – تاريحتىڭ، ءومىردىڭ ايناسى. سول اينا­دان رۋحانياتىمىزدىڭ كەلبەتىن كورە الامىز. بۇگىنگى سوزىمىزدە ءبىز كوركەم اۋدارمانىڭ جاي-كۇيى تۋرالى وي ورتاق­تاس­تىرماقپىز. بۇگىنگى دوڭگەلەك ۇستەلگە اقىن، اۋدار­ماشى جۇكەل حاماي، كوپتەگەن قازاق شىعارماسىن تۇرىك تى­لىنە اۋدارعان ءتارجىمان اشۋر وزدەمىر، اۋدارماشى كەن­جەباي احمەتوۆ، پارسى تىلىنەن تۇپنۇسقادان اۋدارىپ جۇرگەن ايناش قاسىم جانە ابىلاي ماۋدانوۆ قاتىستى.

ادەبيەت • 17 قاراشا، 2021

«باقباق». كاۆاباتانىڭ سوڭعى دەمى

1972 جىلى ءساۋىر ايىنىڭ جەكسەنبى كۇنى تۇستەن كەيىن جاپوننىڭ ادەبيەت اتالىمى بويىنشا تۇڭعىش نوبەل لاۋرەاتى ياسۋناري كاۆاباتا جالعا العان كوپقاباتتى ۇيدە وزىنە قول جۇمسادى. بۇل بەرىسى جاپونيا ادەبيەتى، ءارىسى الەم ادەبيەتى ءۇشىن اۋىر تراگەديا ەدى. قايعىلى وقيعادان سوڭ بىرنەشە ساعاتتان كەيىن ەسىكتەن گازدىڭ ءيىسىن سەزگەن قىزمەتشى ايەل پوليتسياعا حابار بەرەدى. ءاپ-ساتتەگى اۋىر قازا جاپوندىق ادەبي ورتانى عانا ەمەس، سونىمەن بىرگە بۇكىل دۇنيەنى دۇرلىكتىردى.

ادەبيەت • 12 قاراشا، 2021

ءداۋىتالىنىڭ داۋىسى

ولەڭنىڭ اسپانى – ماڭگىلىك اسپان. بۇل ءسوزدى كەسىپ ايتۋىمىزعا ولمەس جىرلار جازعان اقىنداردىڭ ولەڭدەرى سەبەپكەر بولدى. ادەبيەت ايدىنى ءسوز بەن ويدىڭ، تەرەڭ فيلوسوفيانىڭ، تۇڭعيىق سىردىڭ مەكەنى. ولەڭ عۇمىرلى بولماسا، ۇلى شەكسپيردىڭ، بايروننىڭ، گەتەنىڭ جىرلارىن عاسىرلار ۇزىگى بىزگە جەتكىزبەس تە ەدى. دەمەك، ويدىڭ ەلشىسى بولعان ولەڭنىڭ جۇگى ارقاشان اۋىر ءھام سالماقتى بولعانى.

رۋحانيات • 11 قاراشا، 2021

تاريحي قيسىنسىز شىندىق تا بولمايدى

ءومىردىڭ ءوزىن، قوعامداعى بولىپ جاتقان قۇبىلىستاردى اق قاعاز بەتىندە سويلەتىپ،  وقىرمانعا وي ايتاتىن جازۋشىلار قاۋىمى ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن التىن كوپىر ءرولىن اتقارىپ كەلەدى. ولاردىڭ ءار شىعارماسى ءومىردىڭ جولىن، كەشەگىسى مەن بۇگىنىن سيپاتتاپ بەرە الادى. جاقىندا عانا «بوپاي حانىم» اتتى تاريحي رومانى جارىق كورگەن جازۋشى ءمادي ايىمبەتوۆ بىزگە بەرگەن سۇحباتىندا ادەبيەت تۋرالى كوزقاراسىن، شىعارمالارىنداعى كەيىپكەرلەر وبرازىن كەڭىنەن ءسوز ەتتى.