دۇيسەنالى الىماقىن«Egemen Qazaqstan»
74 ماتەريال تابىلدى

ادەبيەت • 11 ءساۋىر، 2022

ءۇي حۋا: ماڭگىلىك شىندىقتى ادەبيەت قانا ايتا الادى

ءۇي حۋا قازىرگى ەڭ تانىمال قىتاي جازۋشىسى. ونىڭ ءار رومانى كىتاپ بولىپ شىعىسىمەن-اق تەز تارالىپ كەتەدى. بۇندا نە سي­­قىر بار دەپ ويلارسىز، بۇل ونىڭ تەك ۇلت تاعدىرىنا سايا­تىن وقيعالاردى ارقاۋ ەتۋى، سول ۇلت­تىڭ ىشىندەگى مۇڭ مەن زار­دى اق قاعاز بەتىنە تۇسىرۋىندە ەدى. جا­زۋشى العاش رەت قازاق جۋر­ناليسىنە سۇحبات بەرگەنىن ايتىپ، ءوز شىعارماشىلىعى، روماندارى تۋرالى، قازىرگى ادەبي ورتا، نوبەل سىيلىعى حاقىنداعى ويلارىمەن ءبولىستى. ءتىپتى ول وزىنە اباي قۇنانباەۆتىڭ ولەڭدەرى اسەر ەتكەنىن جاسىرمادى.

قوعام • 08 ءساۋىر، 2022

تورعىندى ەشكىم ىزدەگەن جوق

ءبىزدىڭ اۋىلداعىلار تەلەفوندى ەڭ العاش رەت تورعىن دەيتىن قىزدىڭ قولىنان كوردى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا ءبىزدىڭ شاعىن اۋىلدىڭ تۇرعىندارى تەلەفون ۇستاعان ادامدى مارتەبەسى بيىك نەمەسە الدەبىر شەندىنىڭ ءبىرى دەپ ويلايتىن. سول جازدا اۋىلدىڭ اڭگىمەسىنىڭ تۇزدىعى تورعىن جانە ونىڭ تەلەفونى بولدى. ويتكەنى تورعىن وگىزبەن سۋعا بارا جاتسا دا، مال قايىرىپ جۇرگەن اكەسىنە ىلەسىپ ورىستە جۇرسە دە، قولىنان «جاڭا زاتىن» تاستامايتىن. ءتىپتى كەيدە توبەنىڭ باسىنا شىعىپ الىپ، الدەكىمدەرمەن ۇزاق-ۇزاق سويلەسەتىن. جاي سويلەسىپ قانا قويماي، تۇرعان ورنىندا اينالا بەرەتىن، اينالا بەرەتىن. مۇنى كورگەن ۇلكەندەر جاعى «قۇرسىن، تەلەفون دەگەن ادامنىڭ باسىن اينالدىرىپ جىبەرەتىن زات ەكەن» دەگەن قاۋەسەت تاراتىپ تا جىبەردى. ورتالىقتاعى قالادا وقيتىن تورعىننىڭ تەلەفونىنا قىزىققان جاستار وعان كەلەسىدە اۋىلعا ورالعاندا ءبىر-ءبىر تەلەفون اكەلىپ بەرسەڭىز دەگەن وتىنىشتەرىن ايتىپ، اقىسىنا ءبىر قويدان بەرەتىن بولىپ كەلىسەدى. مىڭعىرتىپ قوي ايداپ جۇرگەندەر ءۇشىن ءبىر قوي دەگەن نە ءتايىرى؟ ولارعا قىزىعى ءبىر-ءبىر تەلەفون الىپ، ءار توبەنىڭ باسىندا اينالسوقتاپ ءجۇرۋ. سوندا عانا ەلدىڭ نازارى وزدەرىنە اۋادى دەپ ويلاسا كەرەك.

ادەبيەت • 06 ءساۋىر، 2022

البەر كاميۋدىڭ وتانى قايدا؟

وسىعان دەيىن «وبا»، «جات» اتتى كەرەمەت شىعارمالارىمەن بىزگە تانىس البەر كاميۋدىڭ ەسىمى ادەبيەتتە ءجيى اتالادى. شىنىن ايتقاندا، ونىڭ تانىمالدىعى وعان نوبەل ادەبيەت سىيلىعى بەرىلۋدەن بۇرىن بولعان جاعداي.

ونەر • 05 ءساۋىر، 2022

دالي مۋزەيى: وندا نە بار؟

وزىندىك دارا ستيلىمەن الەمگە ايگىلى سۋرەتشى اتانعان سالۆادور ءداليدىڭ مۋزەيى الەمنىڭ ۇلكەن قالالارىنداعى جۇرت كوپ باراتىن مادەنيەت ورتالىقتارىندا ورنالاسقان. مونمارتردەگى دالي مۇراجايى بۇل كۇندەرى پاريجگە ساياحاتتاپ بارۋشىلاردىڭ ات باسىن بۇراتىن ساناۋلى ورىننىڭ ءبىرى. ارينە، پاريجدە نە كوپ، مۇراجاي كوپ. ال سولاردىڭ ىشىندە سۋرەتشى ءداليدىڭ مۋزەيى نەسىمەن ەرەكشەلەنەدى دەگەن ۇلكەن سۇراق تۋىندايدى. بۇعان جاۋاپ تا دايىن.

ونەر • 05 ءساۋىر، 2022

«كوشە اقىنى» اقش-تا توپ جاردى

بيىل ون جىلدىق مەرەيتويى ءوتىپ جاتقان اقش-تاعى Annapolis كينو فەستيۆالىندە الەمنىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن ءار جانرداعى فيلمدەر باق سىنادى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

ادەبيەت • 03 ءساۋىر، 2022

كوڭىلدەگى كورىكتى ءسوز

تالانتتاردى زامان تۋدىرادى دەگەن تۇجىرىمنىڭ ومىرگە كەلگەنىنە دە بىرنەشە عاسىر بولدى، ارينە، وسى ءسوزدىڭ ءتۇپ توركىنى تىم ارىدا جاتقانى شىندىق. ماعجانشا ايتقاندا «تولقىننان تولقىن تۋىپ» قازىرگى ادەبيەت سانسىز تالانتتاردىڭ شىعارماشىلىعىمەن تولىقتى. ولاردىڭ سەلدەي شابىتى زاماننىڭ اعىسىنا، ۋاقىتتىڭ سىنىنا ءدوپ كەلدى. قاي زامان ءۇشىن تالانتتىڭ قادىرىن تالانتتى ادامدار عانا مويىنداعان. سول ءۇشىن دە ولار ءبىر-بىرىنە جۋىق ءجۇردى، ۇندەس، سىرلاس بولا ءبىلدى. ءبىز اڭىز قىلىپ ايتىپ جۇرگەن كەشەگى «جوعالعان ۇرپاق» وكىلدەرى، مىنە، وسى ءسوزىمىزدىڭ ايعاعى. ال بۇگىن ءبىز قازاق ادەبيەتىندەگى تالانتتىلاردىڭ ءبىر-ءبىرىن باعالاۋ، انىعىراق ايتقاندا، اعا بۋىننىڭ سوڭىنان ەرگەن بۋىنعا كوز قىرىن سالۋى تۋرالى سويلەمەكپىز.

تاريح • 03 ءساۋىر، 2022

«قارا جورعا»: اڭىز بەن اقيقات

سان عاسىرلىق تاريحىن تاڭبالى تاستارعا قاشاپ، ۇشان-تەڭىز رۋحاني بايلىعىمەن ساحارا مادەنيەتىن قالىپتاستىرعان بابالارىمىز سول داۋىردە ۇرپاقتارىنا اماناتتاعان مادەني قۇندىلىقتارىنىڭ باسىم بولىگىن جىلقىعا قاتىستى ەتىپ شىعارعان. بۇل سوزىمىزگە «الا كوز اتتىڭ ءجۇرىسى»، «اقتابان»، «اقتاڭگەر»، «ماڭماڭگەر»، «سالكۇرەڭ»، «قوس كۇرەڭ» سياقتى ءان-كۇيلەر دالەل بولا الادى. بۇل تۋىندىلاردىڭ قاي-قايسىسى دا وزىندىك ۇلتتىق ەرەكشەلىككە يە، قازاقتىڭ تۇرمىس-سالتىمەن ەتەنە بايلانىسىپ، ىستىق ىقىلاسپەن ومىرگە كەلگەن شىعارمالار. بۇل تىزىمگە قازىر ەل اراسىندا داۋعا ىلىگىپ جۇرگەن «قارا جورعا» ءبيىن دە قوسۋعا بولادى.

قوعام • 01 ءساۋىر، 2022

كىتاپحانانى جازالاۋ

قالالارداعى الدە ءبىر تا­نىستىڭ، كوڭىلى جاقىن اعانىڭ نەمەسە ءمالىم شەن­دىنىڭ ۇيىنە بارا قالساڭىز، مۇمكىن ونىڭ ءۇيىنىڭ تورى­نەن، جەكە كابينەتىنەن لىق­سىعان كىتاپ تولى سورەنى بايقايسىز. ەگەر ول كىتاپ وقيتىن نەمەسە سوعان بەيىمى بار بىرەۋ بولسا. وقۋ مەن وقىماۋ تۋرالى قاراما-قاي­شىلىق مىنە وسى ارادان باستالادى.

ادەبيەت • 31 ناۋرىز، 2022

مو ياننىڭ بەس اسۋى

شىنى كەرەك، قازاق وقىرماندارى قىتاي جازۋشىسى مو ياندى كوپ بىلە بەرمەيدى. بىراق ونىڭ ەسىمى ەۋروپا مەن باتىسقا جاقسى تانىس. ادەبيەتكە ون ءبىر رومان، التى اڭگىمەلەر جيناعىن بەرگەن ول – قازىرگى قىتاي ادەبيەتى مەن الەم ادەبيەتىندە ەسىمى ءجيى اتالاتىن جازۋشىلاردىڭ ءبىرى. اتاعىن شىعارۋعا ق ۇلىقسىزدىق تانىتىپ، ءۇن-ءتۇنسىز ەڭبەكتەنگەن وسى ءبىر قالام يەسىنىڭ اتىن نوبەل سىيلىعى ءبىر كۇندە عانا كۇللى الەمگە تانىمال ەتتى. 2012 جىلى وعان نوبەل اكادەمياسى شىعارماشىلىعىندا رەاليزم مەن حالىق ەرتەگىلەرىن، تاريحتى جانە قازىرگى زاماندى تىعىز بايلانىستىرا العانى ءۇشىن اتالعان الپاۋىت سىيلىقتى ۇستاتتى. باتىس وقىرمانى ونى سوناۋ 1987-جىلداردان باستاپ «قىزىل گاۋلياڭ» اتتى رومانى ارقىلى جاقسى بىلەتىن.

ادەبيەت • 29 ناۋرىز، 2022

جازۋشىنىڭ جازۋ ۇستەلى

جۋىقتا سەمەيدەگى اباي مۋزەيىنە بارعانىمدا، ول جەردەن حاكىمنىڭ جازۋ ۇستەلىن كوردىم، كەشەگى كۇننىڭ كوزىندەي بولعان قوڭىر ۇستەل ء«بارىن مەن بىلەمىن» دەگەندەي كوزگە وتتاي باسىلادى. كورگەن ادامنىڭ ويىنا وي قوسىپ، وتكەن داۋىرگە جەتەلەيدى. كلاسسيك جازۋشىمىز عابيت مۇسىرەپوۆتىڭ «سوقىر كورەتىندەي، ساڭىراۋ ەستيتىندەي ەتىپ جاز» دەگەن ءسوزى وسىندايدا ەسكە ورالادى. شىعارماشىل ادامدار ءۇشىن قاعاز بەن قالام قانداي قاجەتتى بولسا، جازۋ ۇستەلى دە سونداي كەرەكتى.