ونىڭ حالىقارالىق اكادەميالىق جولى نيۋكاسل ۋنيۆەرسيتەتىندەگى اكادەميالىق اعىلشىن ءتىلى كۋرستارىنان باستالىپ, 2016–2017 جىلدارى مانچەستەر ۋنيۆەرسيتەتىندە ماگيستراتۋرادا جالعاستى. الەمنىڭ ۇزدىك 30 ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قاتارىنا كىرەتىن بۇل وقۋ ورنىن باۋىرجان قايىرباي ۇلى ۇزدىك ديپلوممەن ءتامامدادى. كەيىن «بولاشاق» باعدارلاماسى ارقىلى نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتىندە دوكتورانتۋراعا ءتۇسىپ, ءبىلىم سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋىن جۇرگىزدى. «بۇل اكادەميالىق دوكتور دارەجەسىن الۋدا «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ بەرگەن مۇمكىندىگىن ايتىپ ءوتۋ كەرەك. سەبەبى وسى مۇمكىندىك ارقىلى الەمنىڭ ۇزدىك ۋنيۆەرسيتەتىندە عىلىمي زەرتتەۋ جۇرگىزىپ, الەمدەگى اتاقتى پروفەسسورلاردان ساباق الىپ, سولاردىڭ جەتەكشىلىگىمەن جۇمىس جۇرگىزدىم. نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتى QS رەيتينگى بويىنشا الەمدەگى ۇزدىك 100 ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قاتارىنا كىرەدى. ءبىلىم سالاسىن باسقارۋ بويىنشا اتاقتى پروفەسسورلار توني بۋش, كريستوفەر دەي, ءپات تومپسون, توبي گريني, كەي فۋللەر سىندى مامانداردان ساباق الىپ, ولارمەن بىرگە جۇمىس جاساۋعا مۇمكىندىك الدىم. مەنىڭ دوكتورلىق عىلىمي جەتەكشىلەرىم پروفەسسور توبي گريني (Toby Greany) مەن پروفەسسور ءپات تومپسون (Pat Thomson) بولدى. بۇل كىسىلەر ءبىلىم سالاسىنداعى كوشباسشىلىق بويىنشا مىقتى ماماندار. سولاردىڭ ارقاسىندا دوكتورلىق زەرتتەۋىمدى ءساتتى قورعادىم. زەرتتەۋ جۇمىسىم تۋرالى ايتسام, مەنىڭ دوكتورلىق زەرتتەۋىمنىڭ تاقىرىبى «قازاقستانداعى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى كوشباسشىلىق ۇعىمى مەن تاجىريبەسى» دەپ اتالادى. بۇل ديسسەرتاتسيالىق جۇمىس ەلىمىزدەگى جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتەردەگى ءبىلىم بەرۋ كوشباسشىلىعىنىڭ تۇجىرىمداماسى مەن تاجىريبەسىن قاراستىرادى. ءبىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق زەرتتەۋلەر ايتارلىقتاي كوپ بولعانىمەن, پوستكەڭەستىك جانە ورتالىق ازيا ايماقتارىنداعى ءبىلىم سالاسىنداعى كوشباسشىلىققا باعىتتالعان زەرتتەۋلەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى بايقالادى», دەيدى ول.
ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل فەنومەنولوگيالىق زەرتتەۋ ەلىمىز مەكتەپتەرىندە كوشباسشىلىقتىڭ قالاي تۇجىرىمدالىپ, ۇيىمداستىرىلاتىنىن, سونداي-اق ونى قالاي جۇزەگە اسىرىپ, ينستيتۋتسيونالدىق ەرەجەلەر مەن نورمالاردىڭ بىلىمدەگى كوشباسشىلىق تاجىريبەسىن قالاي قالىپتاستىراتىنىن زەرتتەيدى. سول ءۇشىن دە اتالعان زەرتتەۋ ءارتۇرلى كونتەكستە ورنالاسقان ءۇش مەكتەپكە: اۋىلدىق, قالالىق, اۋداندىق مەكتەپتەرگە باعىتتالعان جانە دە ساپالىق زەرتتەۋ ديزاينىن قولدانادى. دەرەكتەر مەكتەپتەردەگى جوعارى باسقارۋشى قۇراممەن, اتا-انالارمەن جارتىلاي قۇرىلىمدالعان سۇحباتتار جانە مۇعالىمدەرمەن فوكۋس-توپتىق تالقىلاۋلار ارقىلى جينالادى.
«بۇل فەنومەنولوگيالىق زەرتتەۋ ءبىلىم سالاسىنداعى تاجىريبەدە يەرارحيالىق, بيۋروكراتيالىق داستۇرلەر مەن دەموكراتيالىق, كونتەكسكە بەيىمدەلگەن كوشباسشىلىق تاجىريبەلەرى اراسىنداعى ءوزارا بايلانىستى كورسەتەدى. بۇل دوكتورلىق ديسسەرتاتسيا ءبىلىم سالاسىنا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسادى. بىرىنشىدەن, بۇل زەرتتەۋ قازاقستانداعى ءبىلىم كوشباسشىلىعى تۋرالى ەمپيريكالىق نەگىزدەلگەن اقپارات بەرەدى, وسىلايشا باتىستىق ەمەس كونتەكستەردەگى ءبىلىم كوشباسشىلىعىن تۇسىنۋگە ۇلەس قوسادى. ەكىنشىدەن, بۇل زەرتتەۋ مەملەكەتتىك ساياسات پەن مەكتەپ دەڭگەيىندەگى تاجىريبەلەر اراسىنداعى ءوزارا ارەكەتتەسۋدى تالداۋ ءۇشىن جاڭا ينستيتۋتسيوناليزم تەورياسىن پايدالانادى. ۇشىنشىدەن, بۇل زەرتتەۋ ورتالىق ازياداعى قازاقستان كونتەكسىندەگى ءبىلىم كوشباسشىلىعىنا قىزىعۋشىلىق تانىتقان ساياساتكەرلەر مەن ماماندارعا تۇسىنىك بەرەدى», دەيدى باۋىرجان قايىرباي ۇلى.
ول زەرتتەۋ جۇمىسىن جاساي ءجۇرىپ, انگليادا ءتۇرلى سالادا جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك الدى. ەڭ العاشقى جۇمىسى بىلىمدەگى كوشباسشىلىق جانە مەنەدجمەنت ماماندىعى بويىنشا ماگيستراتۋرادا وقيتىن ستۋدەنتتەردىڭ كۋرستىق جۇمىستارىن تەكسەرۋدەن باستالدى. سودان سوڭ كەيىپكەرىمىزدى اتاقتى پروفەسسور كريستوفەر دەي (Christopher Day) ءوزىنىڭ ء«بىلىم سالاسىنداعى ءتيىمدى كوشباسشىلىق جانە وزگەرىس» مودۋلىنەن (پانىنەن) ساباق بەرۋگە شاقىردى. ول – دۇنيەجۇزى بويىنشا بىلىمدەگى كوشباسشىلىق جانە مەنەدجمەنت بويىنشا جازىلاتىن اكادەميالىق جاريالانىمداردا ەڭ كوپ سىلتەمە جاسالىناتىن ۇزدىك ءۇش اۆتوردىڭ ءبىرى. سوندىقتان مۇنداي مىقتى ماماننان شاقىرتۋ الۋ قازاق بالاسىنا ۇلكەن ماقتانىش بولسا, ءبىر جاعىنان سىن-تەگەۋرىن بولدى. سول ءساتتى ول: «مەن العاشىندا اعىلشىنشا دەڭگەيىم جەتە مە دەپ قورىقتىم. بىراق پروفەسسور سەنىڭ وتە مىقتى تاجىريبەڭ بار, ماگيسترلەرگە ساباق بەرۋگە لايىقسىڭ دەگەندە قۋانىپ, وزىمە دەگەن سەنىمىم ارتتى. ءوزىمنىڭ مىقتى تۇستارىمدى بىلىمدەگى بىلىكتى ساراپشىلار باعالاپ جاتقان كەزدە عانا ۇعىندىم. سوندىقتان دا ءبىزدىڭ ەلدەگى مۇعالىمدەردىڭ تاجىريبەلەرى, وقىتۋ ادىستەرى وتە جوعارى ەكەنىنە كوزىم جەتتى», دەگەن ماقتانىش سەزىممەن بايانداپ بەردى.
بۇنىمەن قويماي, باۋىرجان قايىرباي ۇلى انگليانىڭ باستاۋىش جانە نەگىزگى مەكتەپتەرىندە دە ساباق بەرىپ, وزىنە جانە ماماندىعىنا كوپتەگەن تاجىريبە جينادى. ونىڭ ماقساتى – اعىلشىن ەلىنىڭ ءبىلىم جۇيەسىن تەرەڭىرەك ءبىلۋ. وسىلايشا, ول جۇمىس بارىسىندا كوپتەگەن ايىرماشىلىق, ۇقساستىق, ارتىقشىلىق پەن كەمشىلىكتى بايقايدى. اعىلشىنداردىڭ بالالاردى 4 جاستان باستاپ كىتاپ وقىتىپ, ەسەپ شىعارتىپ, جازۋ جازدىرتاتىنىن كوڭىلىنە تۇيەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, انگليا مەكتەپتەرىندەگى وقىتۋ جۇيەسىندە كەمشىلىكتەرى دە جەتەرلىك. مىسالى, ولاردا فيزيكا, حيميا, بيولوگيا ساباقتارى بىرىكتىرىلگەن. الايدا بۇل ءپان بويىنشا وقۋشىلاردىڭ ءبىلىم دەڭگەيلەرى وتە تومەن, سەبەبى وقۋشىلار وزدەرى نە وقىپ جاتقاندارىن تۇسىنە بەرمەيدى. «ەڭ قىزىعى, سول عىلىم ساباعىن دەنەشىنىقتىرۋ مۇعالىمى دە بەرىپ ءجۇر. بۇل جاعىنان كەلگەندە ءبىزدىڭ ەلدەگى بۇل پاندەردى بولەك وقىتۋ جۇيەسى دۇرىس دەپ تۇسىنەمىن. قازىرگى تاڭدا انگليا ۇكىمەتى وسى جۇيەنىڭ دۇرىس ەمەس ەكەنىن ءتۇسىنىپ, پاندەردى بولەك وقىتۋعا كوشۋ ماسەلەسىن قاراستىرىپ جاتىر», دەيدى ول.
قازىر ول نوتتينگەم ۋنيۆەرسيتەتى حالىقارالىق كوللەدجىندە ساباق بەرىپ ءجۇر. ونىڭ جەتەكشىلىگىمەن ستۋدەنتتەر اعىلشىن ءتىلىن جەتىلدىرىپ, ماگيستراتۋراعا دايىندالىپ جۇرگەن ستۋدەنتتەرگە زەرتتەۋ جوباسى ءمودۋلىن وقىتادى.
