تاياۋدا «Amanat» پارتياسىنىڭ حاتشىسى بولىپ تاعايىندالعان شولپان كارينوۆا ەڭبەك جولىنىڭ 18 جىلىن ءبىلىم سالاسىنا ارناعان. مەملەكەتتىك قىزمەتتىڭ ەڭ تومەنگى ساتىسىنان باستاپ, وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى لاۋازىمىنا دەيىن جوعارىلاعان بىلىكتى مامان كەيىنگى ءتورت جىل جاۋاپتى ساياسي لاۋازىمدا قىزمەت اتقاردى. «ەلىمىزدەگى جەتەكشى پارتيانىڭ لاۋازىمدى قىزمەتىنە ۇسىنىلعاننان باستاپ, «Amanat» جۇمىسىنا قانداي ۇلەس قوسا الامىن, حالىقپەن جۇمىس ىستەۋدە ماعان قانداي سەنىم ارتىلىپ وتىر, ونى قالاي اتقارا الامىن دەگەن ماسەلە مازالاعانى راس. پارتيالىق قىزمەتكە كەلەردە وزىمە ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىك پەن سەنىمنىڭ سالماعى جوعارى ەكەنىن ءتۇسىندىم», دەگەن پارتيا حاتشىسىنا جولىعىپ, سۇراق قويۋدىڭ ءساتى ءتۇستى.
– شولپان تاڭاتقىزى, پارتيا جۇمىسىنا ەندى عانا كىرىسىپ جاتىرسىز. جالپى, ساياسي جۇمىسقا قاي كەزدەن باستاپ ارالاسا باستادىڭىز؟
– پارتياعا جوعارى وقۋ ورنىن ءبىتىرىپ, اۋىل مەكتەبىندە مۇعالىم بولىپ جۇمىسىمدى باستاعان كەزدە مۇشەلىككە كىرگەنمىن. مەكتەپتەگى باستاۋىش پارتيا ۇيىمىنىڭ بەلسەندى مۇشەسى بولىپ, ساياسي پارتيالىق قۇرىلىمنىڭ دامۋىنا ۇلەسىمدى سول كەزدەن باستاپ قوسىپ كەلەمىن. وسى تۇستا پارتيالىق جارنا تولەۋ تۋرالى دا بىرەر ءسوز ايتا كەتەيىن. جارنا تولەۋ ەڭ الدىمەن ادامدى جاۋاپكەرشىلىككە تاربيەلەيدى, ونىمەن قوسا ءوزىڭدى ەلدىك ءىستىڭ بولشەگى رەتىندە سەزىنۋگە, ورتاق كۇش بولىپ بىرىگۋگە, ۇلكەن ساياسي ۇردىسكە قاتىسىڭ بار ەكەنىن ۇعىنۋعا اسەر ەتەدى. مەن ونى پارتياعا مۇشە بولعان العاشقى جىلداردان باستاپ-اق ۇقتىم.
سودان بەرى شيرەك عاسىرعا جۋىق ۋاقىت ءوتتى. ارينە, ءوزىم ءسۇيىپ تاڭداعان مۇعالىم ماماندىعى بويىنشا باستى ماقساتىم – بالاعا ءبىلىم مەن تاربيە بەرۋ. الايدا مۇنىمەن شەكتەلمەي, سول كەزدەن-اق قوعامدىق-ساياسي جۇمىسقا ارالاسا باستادىم. اۋىل ىشىندە, اۋدان مەن وبلىس كولەمىندەگى ءتۇرلى جينالىستا, مەملەكەتتىك ۇستانىم بويىنشا پىكىر ايتىپ, قوعامدىق پىكىر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن ەڭبەكتەندىم. ەلدىك ىسكە نەمقۇرايدى قاراماي, بەلسەندى, جاۋاپتى بولۋ سالا قىزمەتكەرى رەتىندە كاسىبي وسۋگە دە سەبەپشى بولعانى انىق. سوندىقتان مۇعالىمدەر پارتياعا مۇشەلىككە كىرۋ قاجەت پە دەپ كەڭەس سۇراسا, كىدىرمەستەن ء«يا» دەپ جاۋاپ بەرەر ەدىم. بۇل – ادامنىڭ ءوزى ءۇشىن, قوعام مەن مەملەكەت ءۇشىن يگى ءىس.
– قازىر قوعام ترانسفورماتسيا كەزەڭىندە تۇر. جاڭا قىزمەتتە سىزگە قانداي مىندەتتەر جۇكتەلىپ وتىر؟ پارتيانىڭ باعىت-باعدارىنا دا توقتالا كەتسەڭىز.
– پارتيا باسشىلىعىندا ماعان تاپسىرىلعان باعىتتار – ساياسي مەنەدجمەنت اكادەمياسىن, رەسپۋبليكالىق قوعامدىق قابىلداۋلار جۇمىسىن, ءۇش رەسپۋبليكالىق كەڭەس جۇمىسىن ۇيلەستىرۋ. سونىمەن قاتار بيىل العاش رەت قۇرىلعان پارتيانىڭ ايەلدەر قاناتىن دامىتۋ. اتالعان باعىتتاردا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستىڭ ءبارىن بىردەي ايتۋ كوپ ۋاقىت الادى, سوندىقتان كەيبىرىنە توقتالايىن.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تۇبەگەيلى بەتبۇرىسقا جول اشقان اۋقىمدى مەملەكەتتىك رەفورمالاردى ىسكە اسىرىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسى بىلتىر جاريالاعان قوعامدىق-ساياسي ترانسفورماتسيا اياقتالدى. سايلاۋ جۇيەسىنە پارتيالىق تىزىممەن عانا ەمەس, ءبىر مانداتتى وكرۋگتەردەن سايلانۋ ەنگىزىلدى. اۋىلدىق وكرۋگ, اۋدان, قالا اكىمدەرىنىڭ سايلاۋى ءوتتى. كونستيتۋتسيالىق سوت قايتا قۇرىلىپ, جوعارعى اۋديتورلىق پالاتا جاڭا مارتەبە مەن قۇزىرەتتەرگە يە بولدى. وسىلايشا, دەموكراتيالىق ينستيتۋتتاردى نىعايتۋعا جانە ەلىمىزدى دامىتۋعا باعىتتالعان ەلەۋلى وزگەرىستەر جاسالدى. ال «Amanat» ەڭ ءىرى ساياسي قوزعاۋشى كۇش رەتىندە پرەزيدەنتتىڭ رەفورمالىق باعىتىن جۇزەگە اسىرۋدا ماڭىزدى فۋنكتسيا اتقاردى جانە پارتيا دا ءوز جۇمىسىن جان-جاقتى جاڭعىرتتى.
سونىڭ ءبىر دالەلى رەتىندە پارتيا توراعاسى ەرلان قوشانوۆتىڭ پارتيانىڭ ايەلدەر قاناتىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى قولداعانىن ايتۋعا بولادى. سەبەبى بۇل – ەڭ الدىمەن قوعامنىڭ سۇرانىسى. تاريحي ۇستانىمدا ايەل زاتى ادىلدىك, تازالىق, تارتىپپەن بايلانىستىرىلادى. سوندىقتان قوعامدا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق, بالالارعا قاتىستى قاتىگەزدىك بەلەڭ الىپ تۇرعان شاقتا پارتيانىڭ بۇل قادامى يدەولوگيا تۇرعىسىنان دۇرىس شەشىم بولدى. بۇل شەشىمدى قوعام وڭ قابىلدادى. وسى ارقىلى پارتيا ەلىمىزدە ايەلگە الىمجەتتىك جاساۋعا جول بەرىلمەيتىنىن جاريا ەتتى. سونىمەن قوسا ايەلدەر قاناتى قىز-كەلىنشەكتەردى تولعاندىراتىن وتكىر دە, وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جولىن ىزدەۋدى جوسپارلادى. بۇل – پارتيا يدەولوگياسىنىڭ حالىق يگىلىگىنە باعىتتالعان باسىم باعىتىنىڭ ءبىرى.
– پارتيا يدەولوگياسى دەپ قالدىڭىز, ونىڭ وزەگى نە؟
– ءبىزدىڭ پارتيا – قوعامدىق پىكىر مەن ازاماتتاردىڭ ساياسي مادەنيەتىن قالىپتاستىراتىن الاڭ. حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى التىن كوپىر. مەملەكەت باسشىسى تۇركىستاندا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدا ۇرپاق تاربيەسىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, يدەولوگيا جۇمىسىنداعى باستى باعىتتىڭ ءبىرى – كىتاپ باسىپ شىعارۋ ءىسىن ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن. وسى ورايدا پارتيا «كىتاپ-Amanat» جوباسىن قولعا الىپ, ماڭىزدى يدەولوگيالىق ءمانى بار ءىس باستادى. سەبەبى پرەزيدەنت ايتقانداي, ەلىمىزدىڭ كىتاپ نارىعىندا شەتەل ونىمدەرى باسىم, ادەبي كىتاپتاردىڭ 90 پايىزعا جۋىعى سىرتتان كەلەدى. بۇل رەتتە مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق مۇددەگە ساي كەلەتىن كىتاپتاردى كوپتەپ باسىپ شىعارۋ وتە ماڭىزدى دەگەن تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا پارتيا وسى جوبانى قولعا الدى. مۇنىمەن قوسا, بۇل رۋحاني ماڭىزدى باستاما قوعامنىڭ دا سۇرانىسى ەكەنى انىق. كىتاپ – اقىل-ويدىڭ سارقىلماس كەنى. ءبىز جاساندى ينتەللەكت داۋىرىندە ءومىر سۇرگەنىمىزبەن, كىتاپتان ءبىر ءسات قول ۇزبەۋدى مەملەكەتتىك يدەولوگياعا اينالدىرۋىمىز كەرەك. وقۋ ساۋاتتىلىعى ادامنىڭ جالپى بارلىق باعىتتا ساۋاتتى بولۋىنىڭ نەگىزى, ونىڭ دالەلىن حالىقارالىق سالىستىرمالى زەرتتەۋلەردىڭ قورىتىندىلارى كورسەتىپ كەلەدى. ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرىپ, زياتكەر ەكو-قوعام قۇرامىز دەسەك, توردە كىتاپ تۇرۋعا ءتيىس.
جوبانىڭ نەگىزگى ماقساتى – وتاندىق ادەبيەتكە دەگەن قىزىعۋشىلىقتى ارتتىرۋ, وتاندىق اۆتورلار مەن كىتاپ شىعارۋشىلاردى قولداۋ. ءبىز جوبا ارقىلى قانداي ناتيجەگە قول جەتكىزەمىز؟ بىرىنشىدەن, بۇل رۋحانياتىمىزدىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. وسىلايشا, قازاق تىلىندەگى كىتاپ شىعارۋ مەن كىتاپ اينالىمىنىڭ ۇلەسىن ۇلعايتۋعا جول اشامىز. ەكىنشىدەن, قالامگەرلەردىڭ ءوز كىتاپتارىن نارىققا شىعارۋىنا, شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەمىز. باسپاحانالار دۇكەندەردى قولجەتىمدى باعاداعى كىتاپتارمەن قامتاماسىز ەتىپ, وقىرمانعا كەدەرگىسىز جەتۋىن قامتاماسىز ەتەمىز. سونداي-اق ەڭ ماڭىزدىسى, ءبىز وسى باستاما ارقىلى جاس ۇرپاقتىڭ كىتاپقا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرىپ, كوپ وقيتىن, ءبىلىمدى ۇلت قالىپتاستىرۋدى كوزدەيمىز.
– حالىق اراسىندا دا, باق-تا دا بىزدە مەملەكەتتىك يدەولوگيا جوق دەپ ءجيى ايتىلادى. پارتيا يدەولوگياسى مەن مەملەكەتتىك يدەولوگيانى بايلانىستىرا وتىرىپ ءتۇسىندىرىپ بەرە الاسىز با؟
– پارتيا باسشىلىعىنداعى جاڭا تۇلعا رەتىندە اتقارىلىپ جاتقان قىرۋار جۇمىسقا سىرت كوزبەن قارايتىن بولسام, پارتيامىزدىڭ «اۋىل اماناتى», «جەر اماناتى», «قارىزسىز قوعام» جوبالارى كوپتەگەن ازاماتتىڭ وتباسىلىق ماسەلەلەرىنە قاتىستى شارۋالار دەر ەدىم. وسى جوبالار اياسىندا بىرنەشە الاڭدا كوتەرىلىپ, شەشىمىن تاپپاي كەلە جاتقان وزەكتى ماسەلەلەر پارتيالىق الاڭدا بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ جاتىر. حالىق وعان كۋا.
ماسەلەن, پارتيانىڭ قوعامدىق قابىلداۋ بولمەلەرىنە وسى جىلدىڭ 11 ايىندا 87,4 مىڭ ادام جۇگىندى. قابىلداۋعا كەلگەن ازاماتتاردى تولعاندىرعان ماسەلەلەردىڭ 55 پايىزى وڭ شەشىمىن تاپسا, وتىنىشتەردىڭ 39 پايىزى بويىنشا ءتۇسىندىرۋ جۇمىسى جۇرگىزىلدى, 6 پايىزى قازىر باقىلاۋدا تۇر. بارلىق ماسەلە بىردەن شەشىلە سالمايتىنى دا تۇسىنىكتى. كەي پروبلەمانى شەشۋگە ۋاقىت كەرەك, بىرنەشە مەكەمەنىڭ كۇشىن بىرىكتىرۋ قاجەت. ماسەلە شەشىلىپ جاتسا, ادامدار ريزا بولىپ, العىسىن ايتىپ جاتادى. شەشىلمەي جاتسا, ارينە, نارازىلىق تانىتادى.
پارتيانىڭ كۇندەلىكتى جۇمىسىنىڭ ءوزى جەڭىل ەمەس, ول جىلدار بويى قوردالانعان ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالىپ وتىر. تەك سايلاۋ ناۋقانىندا عانا بەلسەندى بولماي, مەملەكەتتىك اپپاراتپەن قاتار حالىقتىڭ مۇڭ-مۇقتاجىنا قۇلاق ءتۇرىپ, ماسەلەسىن شەشۋ ءۇشىن قىزمەت جاساپ كەلەدى. «Amanat» ەلىمىزدەگى جەتەكشى پارتيا رەتىندە جاۋاپكەرشىلىگى جوعارى, ەڭبەكتەگەن بالادان باستاپ, ەڭكەيگەن قاريانىڭ دا مۇددەسىن قامتيتىن, ەل ەرتەڭى ءۇشىن ماڭىزدى جوبالاردىڭ جۇگىن موينىنا الىپ وتىر. سوندىقتان وسى ىستەردى جۇزەگە اسىرۋدا قيىندىقتىڭ بولاتىنى, سىن ايتىلاتىنى, ارينە, زاڭدى. كۇردەلى ماسەلەلەردى كۇرمەۋى قيىن دەپ قاراماي, حالىقتىڭ كوتەرگەن پروبلەماسىن سوڭىنا دەيىن جەتكىزۋگە جۇمىستار ىستەلىپ كەلەدى. پارتيانىڭ باستى كوزدەگەنى, نەگىزگى يدەولوگياسى دا وسى. پارتيانى ادام قاي كەزدە قولدايدى؟ پارتياعا سەنىم قاي كەزدە بولادى؟ ارينە, ادامنىڭ وزىنە قاتىستى ماسەلەسى شەشىلسە, سول جەردە سەنىم پايدا بولادى. ءبىز – سول سىندى كوتەرىپ, قيىندىققا توتەپ بەرە الاتىن پارتيامىز.
– قازاقستان حالقىن بىرىكتىرەتىن يدەولوگيا – مەملەكەت قۇرۋشى ۇلتتىڭ قۇندىلىقتارى مەن مەملەكەتتىك ءتىلدىڭ قولدانۋ اياسىنىڭ كەڭەيۋىنە تىكەلەي بايلانىستى. ەلىمىزدى مەكەن ەتەتىن باسقا ەتنوستار دا مەملەكەتتىك ءتىل مەن قازاقتىڭ مادەنيەتىنە, داستۇرىنە قۇرمەتپەن قارايتىنى بەلگىلى. اتاپ ايتساق, مىسالدار وتە كوپ. وسى باعىتتا پارتيانىڭ قانداي جوسپارلارى بار؟
– قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن دارىپتەۋ مەن مەملەكەتتىك ءتىلدى دامىتۋ – باسىم باعىتتار. كوپ جاعدايدا وسى ۇعىمدار وتانسۇيگىشتىك, تاربيەلىك, جوعارعى ازاماتتىق ۇستانىممەن قاتارلاس كەلەدى. بۇل – ءار ادامنىڭ ءوز ارەكەتىمەن, ءوز ۇلگىسى ارقىلى دالەلدەيتىن ءىسى. دەگەنمەن دە, پارتيامىزدا ىسكە اسىرىلىپ جاتقان جوبالاردىڭ ىشىندە «سويلە» جوباسى ناتيجەلى ىستەردىڭ ءبىرى ەكەنىن, ارىپتەستەرىمنىڭ « ۇلى دالا» رەسپۋبليكالىق شىعارماشىلىق بايقاۋىن, «التىن دومبىرا» رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسىن جۇيەلى تۇردە وتكىزىپ كەلە جاتقانىن ايتۋ قاجەت. بۇل الاڭداردا جاڭا ەسىمدەر انىقتالىپ, ونەر مەن مادەنيەتتە ءوز شەبەرلىكتەرىن شىڭداپ كەلە جاتقانداردىڭ قاراسى كوبەيىپ كەلەدى. ارينە, مۇنداي جۇمىستار جالعاسىن تابادى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
جادىرا ءمۇسىلىم,
«Egemen Qazaqstan»