سالىق تولەۋدى كەيىنگە قالدىرعاندار ۇتتى...

بۇعان دەيىن بىرىڭعاي جيناقتاۋ­شى زەينەتاقى قورىنان الىناتىن تو­لەمدەر تابىس رەتىندە ەسەپتەلىپ, وعان 10 پايىز كولەمىندە جەكە تابىس سالىعى سالىناتىن. بۇل تالاپ مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى, مىندەتتى كاسىپتىك زەينەتاقى جارنالارى  مەن ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارى ەسەبىنەن قالىپتاسقان بارلىق تولەمگە ورتاق بولدى. قول­دانىستاعى جۇيەدە ازاماتتارعا ەكى ءتۇرلى تاڭداۋ بەرىلگەن-ءتىن. ءبىرى – سالىقتى اقشا تۇسكەن ساتتەن بىردەن تولەۋ. ەكىنشىسى – سالىقتى كەيىنگە قالدىرىپ, زەينەتكە شىققان كەزدە ءبولىپ وتەۋ.

زەينەتاقى قورىنداعى جيناق­تى پايدالانعان كەزدە كەي ازاماتتار جەكە تابىس سالىعىن كەيىن تولەۋ ءتاسىلىن تاڭداسا, ەندى ءبىرى سالىعىن سول مەزەتتە بىردەن تولەپ تاستاعان ەدى. قازىر زاڭ وزگەرىپ, كەي نورمالار كۇشىن جويعان سوڭ كوپشىلىك سالعان اقشاسى قايتادى دەپ ۇمىتتەنىپ ءجۇر. بىراق سالىق مامانى بالجان باقىتقاليقىزىنىڭ سوزىنشە, زاڭ­نىڭ كەرى كۇشى بولمايدى.

«جاڭا سالىق كودەكسى اياسىن­دا زەينەتاقى قورىنان اقشا ال­عان كەزدە جەكە تابىس سالىعى ۇستال­مايدى. بىراق بۇرىن تولەنگەن سالىق كەرى قايتارىلمايدى. سەبەبى زاڭ بۇگىن قابىلدانسا, ول ەرتەڭنەن باستاپ كۇشىنە ەنەدى, بىراق بۇ­رىنعى كەزەڭگە قولدانىلمايدى. كەي جاعدايدا عانا ەرەكشە رەتروس­پەكتيۆتى نورما­لار بولۋى مۇمكىن. بىراق تۋرا وسى ساناتقا ونداي تەتىك قاراستى­رىلماعان. سوندىقتان بۇرىن بيۋدجەتكە اۋدارىلىپ كەتكەن سالىق قايتا­دان زەينەتاقى قورىنا قايتا­رىلمايدى», دەيدى مامان.

ال ەگەر ازامات «سالىقتى زەي­نەتكە شىققاندا ۇستاسىن» دە­گەن بەلگىنى قويعان بولسا شە؟ «بجزق» اكتسيونەرلىك قوعامى فيليالىنىڭ باسقارۋشى ديرەكتورى مۇرات ءشا­رىپوۆ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەر­دى. «تۇرعىن ۇيگە نەمەسە ەمدەلۋ­گە پاي­­دالانىلعان زەي­نەتاقى جيناقتارىنا قاتىستى كەيىنگە قالدىرىلعان جەكە تابىس سالىعى مىندەتتەمەلەرى تولىقتاي جويىلدى. ياعني زەينەتاقى قورىن­داعى ارتىق اقشاسىن پايدا­لانىپ, سالىق تولەۋدى كەيىن­گە قالدىرعاندار ەندى بۇل سالىق­تى تولەمەيدى. جاڭا سالىق كو­دەك­سىنە بايلانىستى مۇنداي مىن­­دەت­تەمە جوق ەندى. الايدا كو­دەكس­تە بۇرىن ۇستالعان نەمەسە تو­لەن­گەن جەكە تابىس سالىعىن كەرى قايتارۋ قاراستىرىلماعان», دەدى م.ءشارىپوۆ.

وزگەرىستەر ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىنا دا قاتىستى. جاڭا كودەكس بويىنشا 2026 جىلدان باس-تاپ ەرىكتى زەينەتاقى جارنالارىنا بەرىلەتىن سالىقتىق شەگەرىمدەر جويىلادى. ەرىكتى جارنالار ەسە­بىنەن تولە­نە­تىن قاراجات تا جەكە تابىس سالى­عىنان بوساتىلادى. سو­نى­مەن قاتار جۇمىس بەرۋشىنىڭ مىن­دەتتى زەينەتاقى جارنالارى دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن ءوسىپ كەلەدى. بيىل ونىڭ مولشەرى قىزمەتكەر جالا­قىسىنىڭ 3,5 پايىزىنا دەيىن كوتە­رىلدى. بۇل جۇيە نەگىزىنەن 1975 جىل­دان كەيىن تۋعان ازاماتتارعا ارنال­عان. سەبەبى ولاردىڭ 1998 جىلعا دەيىنگى ەڭبەك ءوتىلى از نەمەسە مۇلدە جوق.

ناتيجەسىندە, بولاشاقتا مۇن­داي ازاماتتاردىڭ زەينەتاقىسى ءۇش بولىكتەن قۇرالادى. ءبىرىنشىسى – مەملەكەت تولەيتىن بازالىق زەينەتاقى, ەكىنشىسى – ازاماتتىڭ ءوز جيناعى, ءۇشىنشىسى – جۇمىس بەرۋشى اۋداراتىن مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى. بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىر قور اكتيۆتەرى 25,9 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. كەيىنگى بەس جىلدا وتانداستارىمىز تۇرعىن ءۇي, ەمدەلۋ جانە وزگە دە ماقساتتارعا شامامەن 5,7 ترلن تەڭگە پايدالانعان. ونىڭ ەداۋىر بولىگى يپوتەكا مەن كرەديت جابۋعا جۇمسالعان.