بولعان انا شاپانى

قۇندى ولجا ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى بولعان انا كەسەنەسىنە جۇر­گىزىلگەن ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىسى كەزىندە تابىلعان. ارحەولوگ ايبار قاسەنالى تاپقان جادىگەر وسى كۇنگە دەيىن الكەي مارعۇلان اتىنداعى پاۆلودار پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەت قورىندا ساقتالىپ كەلگەن.

بولعان انا – XIII عاسىردا ءومىر سۇرگەن داناگوي ايەل. تاريحي دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ول – شىڭعىس حاننىڭ نەمەرەسى, جوشى حاننىڭ قىزى. قاڭلى ەلىنىڭ حانى سىعاناق-تەگىننىڭ جارى بولىپ, جۇبايى دۇنيەدەن وتكەن سوڭ, ەل تىزگىنىن قولىنا العان پاراساتتى ءامىرشى بولعان دەسەدى. ەل ىشىندەگى اڭىزدار توقسان جاسقا كەلگەن ۇلاعاتتى انا ارتىنا ءوسىپ-ونگەن قالىڭ ۇرپاق قالدىرعانىن ايتادى. بۇگىندە جەزقازعان قالاسىنان وڭتۇستىككە قاراي 45 شاقىرىم جەردە, سارىسۋ وزەنىنىڭ جاعاسىندا عاسىرلار كوشىنەن قيراماي جەتكەن بولعان انا كەسەنەسى تۇر.

مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بۇل شاپان جوشى ۇلىسى داۋىرىندەگى اقسۇيەك ايەلدەر مادەنيەتىنىڭ جارقىن ۇلگىسى سانالادى. زەرتتەۋ بارىسىندا ونىڭ جاسالۋ تەحنولوگياسى, ماتاسى مەن ساندىك ەلەمەنتتەرى ەگجەي-تەگجەي ساراپتالدى. ارحەولوگ-رەستاۆراتور تاتيانا كرۋپانىڭ جەتەكشىلىگىمەن تاريحي مۇرانىڭ عىلىمي رەكونسترۋكتسياسى جاسالىپ, تۇپنۇسقانى ساقتاۋ بويىنشا كەشەندى جۇمىستار اتقارىلدى.

«شاپاندى تىگۋگە 40 مەتردەي ماتا جۇمسالعان. ونىڭ الدىڭعى جانە ارتقى بولىكتەرىندەگى ۇزىن سۇيرەتپە ەتەكتەر كيىمنىڭ سالتاناتتى راسىمدەرگە ارنالعانىن اڭعارتادى. بۇدان ءبىز بولعان انانىڭ بويى 1,67 مەتر بولعان دەپ توپشىلايمىز. جادىگەردىڭ كوركەمدىك ەرەكشەلىگى دە نازارىمىزدى اۋداردى. شاپان بەتىندە پيون گ ۇلىنىڭ ورنەكتەرى بەينەلەنگەن. ادەتتە بۇل بەلگىلەر ۇيلەنۋ جانە نەكە سالتتارىمەن بايلانىستىرىلادى. وسىعان سۇيەنسەك, شاپان بولعان انانىڭ تۇرمىسقا شىعۋ راسىمىندە كيىلگەن بولۋى مۇمكىن», دەيدى ت. كرۋپا.

شاپاننىڭ نەگىزگى بولىگى قامقادان تىگىلگەن, ال ءوڭىرى مەن جەڭ ۇشتارى التىن جىپتەرمەن توقىلعان پارشامەن كومكەرىلگەن. التىن جىپتەر ءداستۇرلى قىتاي تەحنولوگياسى بويىنشا دايىندالعان. بۇل ءوز كەزەگىندە التىن وردا داۋىرىندەگى قولونەردىڭ جوعارى دەڭگەيىن جانە حالىقارالىق مادەني بايلانىستاردىڭ دامىعانىن كورسەتەدى.

زارينا تايلاق,

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ 2-كۋرس ستۋدەنتى