باعزىدان جەتكەن بالبال تاس

– ءۇستىرت جازىعىندا ورنالاسقان ءبايتى-3 ءدىني تابىنۋ ورنى ­­­­­­­­­­حح ­عاسىردىڭ اياعىندا زەرتتەلدى. بۇل جەردەن 40-قا جۋىق ادام بەينەلەنگەن بالبال تاستاردىڭ سىنىقتارى, قۇرباندىق تاستار تابىلعان. بالبال تاستار باتىر اتا-بابالارىنىڭ سيمۆولدىق ماعىناسىن كورسەتكەن. سونداي-اق ۇلكەن تاس قۇرىلىس – عيباداتحانا قالدىقتارى تابىلعان. بۇل ەسكەرتكىشتىڭ ديامەترى 19 مەتر, ىشكى بولمەلەردىڭ بيىكتىگى 3 مەترگە دەيىن. قۇرىلىستىڭ سىرتقى ءپىشىنى – كۇمبەزدى تسيليندر, ەكى ساتىلى بولىپ كەلەدى. كۇمبەزدىڭ بيىكتىگى 10 مەترگە دەيىن بولعان دەپ جورامالدانادى. قۇرىلىستىڭ ىشكى بولمەلەرى جوسپاردا دۇنيەنىڭ ءتورت بۇرىشىنا باعىتتالعان, شاڭباق ءپىشىندى. شاڭباقتىڭ ورتاسىندا كىشكەنە دوڭگەلەك زالى ورنالاسقان ەدەنىنە ءتورتبۇرىشتى قۇرباندىق تاس قويىلعان. ءبايتى-3 ءدىني تابىنۋ ورنى ءبىزدىڭ زامانىمىزعا دەيىنگى V-I عاسىرلاردا پايدالانىلعان. عيماراتتىڭ ۇزىندىعى 3 مەتر. سىرتقى قاپتامالى قابىرعاسىنىڭ قۇلاپ قالعان قالانىمدارى مۇقيات وڭدەلگەن, بiر-بiرiنە قيۋلاستىرىلعان تاس بلوكتارى ونىڭ بيiكتiگiن 5 مەتر نەمەسە ودان دا جوعارى دەپ انىقتاۋعا مۇمكiندiك بەرەدi. قۇرىلىستىڭ سىرتقى فورماسى ەكi ساتىلىق قۇرىلىمنان – تسيليندر مەن كۋپولدان تۇرادى. Iشكi بولمەلەر جوسپارى دۇنيەنiڭ ءتورتبۇرىشىن نۇسقاعان جەرiندە, ايقىش ساۋلەلەر iشiندە ەدەنگە ءتورت بۇرىشتى قۇرباندىق شالاتىن تاستان جاسالعان شاعىن وت جاعاتىن التار قويىلعان دوڭگەلەك زالدى قۇرايدى, دەيدى «ماڭعىستاۋ مەملەكەتتىك تاريحي-مادەني قورىعى» مم «ارحەولوگيا جانە ساۋلەت» ءبولىمىنىڭ مامانى جادىرا امانبەكقىزى.

ماماننىڭ ايتۋىنشا, 1993–1998 جىلدار ارالىعىندا جۇرگiزiلگەن ار­حەو­لوگيالىق زەرتتەۋلەر ناتي­جە­­­­سiندە تابىلعان تابيعي سوم تاس­تار­­­دان قاشالعان جاۋىنگەرلەر مۇسiن­­دەرi, ونىڭ انتروپولوگيالىق ەرەك­شە­­لiكتەرi, اقيناق قانجارلارى, قيسىق قى­لىشتارى, اشەكەيلەرiنiڭ پiشiن­دەرi بۇل ەسكەرتكiشتiڭ ۋاقىتى ب.د.د. ءبىرىن­شى مىڭجىلدىقتىڭ ەكىنشى جار­تىسىنا سايكەستiگiن دالەلدەيدi. ەسكەرت­كiشتiڭ سىرتقى ديامەترi 16 مەتر دوڭ­گەلەك پiشiندi, iشكi بولمەلەرi تەپە-تەڭ شاڭباق ءتارiزدi دۇنيەنiڭ ءتورت بۇ­رىشىنا باعىشتالىپ ورنالاسسا, قا­بىر­عالارى مەن iشكi ەدەنi شەبەرلiكپەن وڭدەلiپ, بiر-بiرiنە قيىستىرىلىپ قۇراستىرىلعان. ەسكەرتكiشتەر 2003 جىلى جەرگiلiكتi دارەجەدە مەملەكەتتiك قورعاۋعا الىندى.

ماڭعىستاۋ وبلىسى