وتكەن ايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ورتا ءبىلىم جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋ تۋرالى جارلىققا قول قويدى. جاڭا داۋىردەگى اۋقىمدى مىندەت قالاي ىسكە اسىرىلماق؟ كولەمدى جۇمىس نەدەن باستالادى, قانداي ناتيجەنى كوزدەيدى؟ شالعايداعى ينتەرنەتتىڭ ءوزى قات بولعان مەكتەپتەر تاعى دا رەفورمانىڭ شاڭىنا ىلەسە الماي قالا ما؟
كوپشىلىك كۇتكەن كەشەندى جوسپار
جارلىق شىقتى, تاپسىرما بەرىلدى. الايدا ىسكە اسىرۋ دەگەن ماڭىزدى ماسەلەدە ءسوز باسىندا تىزبەكتەگەنىمىزدەي سۇراق كوپ. جاقىندا ۇكىمەت وتىرىسىندا وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى جۇلدىز سۇلەيمەنوۆا ءبىراز ساۋالعا جاۋاپ بولارلىق بايانداما جاسادى. سوعان سۇيەنسەك, ءبىرىنشى, 2026–2029 جىلدارعا ارنالعان ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە جاساندى ينتەللەكت تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپاردىڭ جوباسى ازىرلەندى. كەشەندى جوسپاردا مەكتەپتەردىڭ تسيفرلىق, ينفراقۇرىلىمدىق دايىندىعىن دامىتۋ; پەداگوگ كادرلاردى دايارلاۋ; ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە AI-شەشىمدەردى قولدانۋ كوزدەلگەن. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارمەن بىرلەسىپ قاناتقاقتى جوباعا قاتىسۋعا دايىن 500 مەكتەپتىڭ ءتىزىمى جاسالدى, ونىڭ ىشىندە 250 شاعىن جيناقتى مەكتەپ; 150 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپ; 100 كەلەشەك مەكتەپ بار.
«قازىر مەكتەپتەردىڭ تسيفرلىق ينفراقۇرىلىمىنا, جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەت ساپاسىنا, كومپيۋتەرلىك تەحنيكامەن قامتۋىنا, كادرلىق الەۋەتكە, ءبىلىم ۇيىمدارىنىڭ AI-شەشىمدەردى ەنگىزۋ دايىندىعىنا تالداۋ جۇرگىزىلدى. ەكىنشى ماسەلە – پەداگوگتەردى دايارلاۋ. بۇگىندە 350 مىڭنان اسا پەداگوگ وقۋ ۇدەرىسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ءتيىمدى قولدانۋ بويىنشا ارنايى وقىتۋدان ءوتتى. سونىمەن قاتار OpenAI كومپانياسىنىڭ GPT-edu پلاتفورماسىن پايدالانۋ ءۇشىن 100 مىڭ پەداگوگكە ليتسەنزيا بەرىلدى. قازىر مۇعالىمدەر جاساندى ينتەللەكتىنى وقۋ ۇدەرىسىندە بەلسەندى قولدانىپ, وقۋ كونتەنتىن بەيىمدەپ, ءتيىمدى پايدالانىپ كەلەدى. قوسىمشا رەتىندە, جازعى كەزەڭدە قاناتقاقتى مەكتەپتەردىڭ پەداگوگتەرىن تسيفرلىق پەداگوگيكا, زاماناۋي وقىتۋ ادىستەمەلەرى مەن ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىندە AI-قۇرالدارىن پراكتيكالىق تۇرعىدا قولدانۋ باعىتتارى بويىنشا كەزەڭ-كەزەڭىمەن وقىتۋ جوسپارلاندى. بۇل باستامالار پەداگوگتەردىڭ تسيفرلىق قۇزىرەتتەرىن ارتتىرۋعا, وقىتۋ ساپاسىن جەتىلدىرۋگە, ءبىلىم جۇيەسىنە يننوۆاتسيالىق تەحنولوگيالاردى ءتيىمدى ەنگىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى مينيستر.
ج.سۇلەيمەنوۆانىڭ بايانداۋىنشا, ءۇشىنشى مىندەت رەتىندە جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس مۇشەسى كاي-فۋد ءليدىڭ ۇسىنىمدارىمەن ءبىلىم بەرۋگە AI-شەشىمدەردى ەنگىزۋ بويىنشا جەكە جوبانى جۇرگىزۋ جوسپارلانعان.
ءى كەزەڭ (2026 جىلعى 1 قىركۇيەك – 26 قازان): قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە وقىتاتىن 10 شاعىن جيناقتى اپپروباتسيا وتەتىن مەكتەپتە جوبانى ىسكە قوسۋ; قاناتقاقتى وڭىرلەر رەتىندە قىزىلوردا جانە پاۆلودار وبلىستارى ايقىندالدى; اپپروباتسيا 4-سىنىپتاردا «انا ءتىلى», «ماتەماتيكا», «تسيفرلىق ساۋاتتىلىق» جانە «جاساندى ينتەللەكت» پاندەرى بويىنشا جۇرگىزىلەدى. ءىى كەزەڭ (2026 جىلعى 3 قاراشا – 23 جەلتوقسان): پيلوتتى 50 مەكتەپكە دەيىن كەڭەيتۋ. ءىىى كەزەڭ (2027 جىلعى 8 قاڭتار – 24 مامىر): قوسىمشا تاعى 300 مەكتەپتى قامتۋ.
ء«تورتىنشى ماسەلە. دەربەستەندىرىلگەن وقىتۋدى, بەيىمدەلگەن تاپسىرمالاردى ازىرلەۋدى, ءبىلىم ناتيجەلەرىن ناقتى ۋاقىت رەجىمىندە تالداۋدى, ءبىلىم الۋشىلاردىڭ وقۋ ولقىلىقتارىن ۋاقتىلى انىقتاۋدى قامتاماسىز ەتەتىن ۇلتتىق AI-ءبىلىم بەرۋ پلاتفورماسى ەنگىزىلەدى. بەسىنشى. كەشەندى جوسپاردىڭ جەكە ءبولىمى تسيفرلىق قاۋىپسىزدىك پەن جاساندى ينتەللەكتىنى قاۋىپسىز قولدانۋ ماسەلەلەرىنە ارنالعان. ءبىلىم بەرۋدە جاساندى ينتەللەكتىنى قولدانۋ ستاندارتتارىن, اكادەميالىق ادالدىق تەتىكتەرىن, بالالاردىڭ دەربەس دەرەكتەرىن قورعاۋدى, سونداي-اق تسيفرلىق ءبىلىم بەرۋ كونتەنتىنە مىندەتتى ساراپتاما جۇرگىزۋ جۇيەسىن ەنگىزۋ كوزدەلىپ وتىر», دەدى ول.
ينكليۋزيۆتى بىلىمدە الەۋەتى جوعارى
دامىعان ەلدەردە قايسىبىر سالادا بولسىن كەز كەلگەن رەفورما زەرتتەۋسىز, عىلىمي نەگىزدەۋسىز ەنگىزىلمەيدى دە, جاسالمايدى دا. وسى رەتتە ءبىز كەيىنگى جىلدارى قارقىندى دامىپ ءارى ماڭىزى دا ارتىپ وتىرعان ءىت سالاسىنىڭ وكىلى, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ «جاساندى زەردە» عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ زەرتتەۋشىسى, PhD نۇرزادا امانگەلدىنىڭ پىكىرىن بىلدىك. ونىڭ ويىنشا, جاساندى ينتەللەكتىنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ەنگىزۋ تۋرالى باستاما – ۋاقىت تالابىنان تۋعان ماڭىزدى شەشىم.
«بۇگىندە الەم تسيفرلىق ترانسفورماتسيا كەزەڭىن باستان وتكەرىپ جاتىر, ال جاساندى ينتەللەكت (جي) وسى وزگەرىستىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشتەرىنىڭ بىرىنە اينالدى. الايدا جي-ءدى ءبىلىمنىڭ ورنىن باساتىن قۇرال رەتىندە ەمەس, ءبىلىم الۋدى جەتىلدىرەتىن, وقىتۋ ۇدەرىسىن ءتيىمدى ۇيىمداستىراتىن تەحنولوگيا رەتىندە قابىلداۋ ماڭىزدى. ياعني ماسەلە «جي ارقىلى ءبىلىم الۋ» ەمەس, «جي كومەگىمەن ءبىلىم الۋدى وڭتايلاندىرۋ» تۋرالى بولۋعا ءتيىس. جي پەداگوگتىڭ ۋاقىتىن ۇنەمدەپ, شىعارماشىلىق پەن تاربيەلىك جۇمىسقا كوبىرەك كوڭىل بولۋىنە مۇمكىندىك بەرەدى. جاساندى ينتەللەكت ەڭ الدىمەن اقپاراتتى ۆيزۋاليزاتسيالاۋ, كۇردەلى تاقىرىپتاردى ءتۇسىندىرۋ, ينتەراكتيۆتى وقىتۋ ورتاسىن قالىپتاستىرۋ, ءبىلىم بەرۋ ماتەريالدارىن جەكەلەندىرۋ ارقىلى ۇلكەن مۇمكىندىك بەرەدى. ينفوگرافيكا, انيماتسيا, 3D مودەلدەر, اۆتوماتتاندىرىلعان ءتۇسىندىرۋ جۇيەلەرى وقۋشىلاردىڭ اقپاراتتى قابىلداۋىن جەڭىلدەتەدى», دەدى عالىم.
PhD نۇرزادا امانگەلدىنىڭ پىكىرىنشە, اسىرەسە ينكليۋزيۆتى ءبىلىم بەرۋ باعىتىندا جي-ءدىڭ الەۋەتى جوعارى. ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار ازاماتتارعا ارنالعان اۆتوماتتى اۋدارما, ءماتىندى بەيىمدەۋ, دىبىستاۋ, ىم ءتىلى اۆاتارلارى سياقتى تەحنولوگيالار بىلىمگە تەڭ قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرا الادى. دەگەنمەن جي قولدانۋداعى جاۋاپكەرشىلىك ماسەلەسى قاتار ءجۇرۋى كەرەك. ەڭ الدىمەن, قوعامعا جي-ءدىڭ ءابسوليۋتتى دالدىك بولمايتىنىن, ىقتيمالدىلىققا نەگىزدەلگەن تەحنولوگيا ەكەنىن ءتۇسىندىرۋ ماڭىزدى. جاساندى ينتەللەكت دايىن اقيقاتتى ەمەس, قولداعى دەرەكتەرگە سۇيەنگەن ەڭ ىقتيمال جاۋاپتى ۇسىنادى. جاساندى ينتەللەكت – تەك قۇرال. ال گەنەراتسيالانعان اقپاراتتىڭ دۇرىستىعى مەن ونى قولدانۋ جاۋاپكەرشىلىگى – ارقاشان ادامعا تيەسىلى.
«ەگەر وسى تۇسىنىك دۇرىس قالىپتاسسا, ادامداردا تەحنولوگياعا دەگەن شەكتەن تىس قورقىنىش تا, شەكسىز سەنىم دە ازايار ەدى. سەبەبى تەحنولوگيانىڭ وزىنەن گورى ونى قولداناتىن ادامنىڭ مادەنيەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى شەشۋشى ءرول اتقارادى. قازىر قوعامدا كەيدە ماماندارعا, ساراپشىلارعا, جالپى اقپاراتتىق ورتاعا دەگەن سەنىمنىڭ السىرەپ بارا جاتقانىن بايقايمىز. مۇنداي جاعدايدا جي-ءدى «اقيقات كوزى» رەتىندە ەمەس, ادام ويىنىڭ كومەكشى قۇرالى رەتىندە قابىلداۋ وتە ماڭىزدى. سوندىقتان ءبىلىم جۇيەسىندە جاساندى ينتەللەكتىنى ەنگىزۋمەن قاتار, تسيفرلىق ساۋاتتىلىق, سىني ويلاۋ, اقپاراتتى تەكسەرۋ مادەنيەتى, تەحنولوگيالىق ەتيكا ونىڭ اجىراماس بولىگىنە اينالۋى قاجەت. سوندا عانا جي قوعام مەن ادام اراسىنداعى سەنىمدى السىرەتپەيتىن, كەرىسىنشە, ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرىپ, تەڭ مۇمكىندىك قالىپتاستىراتىن تەحنولوگيا بولا الادى», دەيدى ا.نۇرزادا.
جي مۇعالىمنىڭ ورنىن باسا المايدى
استانا قالاسىنداعى №119 جالپى ءبىلىم بەرەتىن مەكتەپتىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى جاننا تولەگەنقىزى جاساندى ينتەللەكتىنى وقىتۋ ىسىنە ەنگىزۋگە ستۋدەنت كەزدەن باستاپ دەن قويعانىن ايتادى. جوعارى وقۋ ورنىنىڭ 3-كۋرسىندا وقىپ جۇرگەندە جي قارقىندى دامىدى. سودان ستۋدەنت وندىرىستىك پراكتيكادا جاڭاشىلدىقتى قولدانىپ كورىپ, كەيىن تەرەڭدەپ ديپلومدىق جۇمىسىن «قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىن جاساندى ينتەللەكت ارقىلى وقىتۋ» تاقىرىبىندا قورعادى. يگىلىگىن كورىپ ۇلگەرگەن جاس مامان جي-ءدى ورتا ءبىلىم جۇيەسىنە ەنگىزۋ پەداگوگ جۇمىسىن جەڭىلدەتۋگە, وقىتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا كومەكتەسەتىنىن ايتادى.
«ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەن كەزدەن باستاپ جاساندى ينتەللەكتىنى زەرتتەپ, ديپلومدىق جۇمىسىم اياسىندا قازاق ءتىلىن وقىتۋعا ارناپ ەكى ءونىم جاسادىم: ءبىرى – سايت, ەكىنشىسى – Telegram-بوت. قازىرگى بالالاردىڭ كوبى اقپاراتتى تەلەفون ارقىلى الادى, سوندىقتان سوعان بەيىمدەلگىم كەلدى. Telegram-بوتتا قازاق ءتىلىن دامىتۋعا ارنالعان باعىتتار بولدى: دىبىستىق حابارلامانى ماتىنگە اينالدىرۋ, ماتىندەگى قاتەلەردى تابۋ, ەرەجەلەردىڭ قىسقاشا جيناعى, تاپسىرمالار. ال ادەبيەت بولىگىندە ادەبيەت تاريحى, شىعارمالاردى تالداۋ سياقتى دۇنيەلەر قاراستىرىلدى. قازىر سول ستۋدەنت كەزدە ازىرلەگەن دۇنيەلەرىمدى كۇندەلىكتى ساباقتا قولدانىپ, يگىلىگىن كورىپ ءجۇرمىن. وقۋشىلار قىزىعا قولدانادى», دەيدى مۇعالىم.
جاس پەداگوگتىڭ ايتۋىنشا, كەز كەلگەن جاڭاشىلدىقتىڭ قيىن تۇستارى بولادى. وسى جاڭالىقتىڭ ەنگىزۋ بارىسىندا وندا ەكى ۇلكەن ماسەلە بولدى. ءبىرىنشىسى – بالالارعا ەسسە, شىعارما سياقتى تاپسىرمالاردى كەيبىر بالالاردىڭ ينتەرنەتتەن نەمەسە ChatGPT سياقتى پلاتفورمالاردان الىپ كەلەتىنى. بۇل – بالانىڭ ءوز ويىن ەركىن جەتكىزۋىنە, سوزدىك قورىنىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەتىن نارسە. ەكىنشى ماسەلە – ۇلكەندەردىڭ قارسىلىعى. پراكتيكادا جۇرگەندە كەيبىر مۇعالىمدەر جاساندى ينتەللەكتىنى وقۋ باعدارلاماسىنا ەنگىزۋ دۇرىس ەمەسىن, بالالاردى جالقاۋ قىلاتىنىن ايتقان-دى. ءتىپتى مەكتەپ باسشىلىعىمەن دە پىكىرتالاستىرىپ قالعان كەزدەر بولىپتى. بىراق بۇگىندە بۇل ماسەلە مەملەكەتتىك دەڭگەيىندە قاراستىرىلىپ جاتقاندىقتان, كوزقاراس وزگەرىپ كەلەدى.
«مىسالى, قازىر ەسسە ماسەلەسى وتە وزەكتى, مۇنى الەمدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ءبارى دەرلىك وقۋعا تۇسۋدە تالاپ ەتەدى. بالالار كوبىنە دايىن ءماتىندى كوشىرىپ الا سالادى. سوندىقتان جارلىقتا جازىلعانداي, مازمۇنداما مەن ديكتانتتىڭ قايتا ورالۋى – وتە دۇرىس شەشىم. ويتكەنى بالانىڭ ءوز ويىن جەتكىزۋى ءبىر بولەك, ساۋاتتى جازۋى, مازمۇنداۋى دا ماڭىزدى. بۇدان باسقا, كەيىنگى كەزدەرى جي جۇمىس ورنىن تارتىپ الاتىنى تۋرالى وي ءجيى ايتىلادى. مۇنداي قاۋىپ كەي ماماندىقتارعا ۇرەي تۋعىزۋى مۇمكىن شىعار, الايدا جي مۇعالىمنىڭ ورنىن باسا المايدى. بۇل – جۇمىستى جەڭىلدەتەتىن جاڭاشا, كومەكشى قۇرال عانا. جي ءبىلىم, اقپارات ۇسىنا الادى. بىراق تاربيە بەرە المايدى. ەموتسيانى, ادامگەرشىلىكتى, بالامەن قارىم-قاتىناستى تەحنولوگيا الماستىرا المايدى. مۇعالىمنىڭ ەرەكشەلىگى – ونىڭ ءسوزى, مىنەزى, ىقپالى. ونى ەشقانداي جي قايتالاي المايدى. دەگەنمەن بۇل – باسەكەنىڭ جاڭا ءداۋىرى. پەداگوگتەر دە زامانمەن بىرگە دامۋى كەرەك», دەيدى مۇعالىم.