وتكەن اپتادا رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ەلىمىزگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى ەكىجاقتى قاتىناستار تاريحىنداعى ماڭىزدى بەلەستەردىڭ ءبىرى بولدى. بۇل ساپار تەك ديپلوماتيالىق راسىمدەر اياسىنداعى كەزدەسۋ ەمەس, سونىمەن قاتار قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىكتەستىكتىڭ قازىرگى مازمۇنىن ايقىنداپ, ونىڭ بولاشاقتاعى دامۋ باعدارلارىن بەلگىلەگەن ماڭىزدى ساياسي وقيعا رەتىندە ەستە قالارى ءسوزسىز.
بۇگىندە الەم بۇرىن-سوڭدى بولماعان وزگەرىستەر كەزەڭىن باستان وتكەرىپ وتىر. حالىقارالىق قاتىناستار جۇيەسى قايتا قالىپتاسىپ, گەوساياسي باسەكەلەستىك كۇشەيىپ, جاھاندىق ساۋدا مەن لوگيستيكانىڭ باعىتتارى وزگەرىپ جاتىر. وسىنداي جاعدايدا مەملەكەتتەردىڭ ورنىقتى دامۋى كوبىنە ولاردىڭ سەنىمدى سەرىكتەستىك بايلانىستار قۇرا الۋ قابىلەتىنە بايلانىستى بولماق.
وسى تۇرعىدان العاندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى قارىم-قاتىناستار ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىقتىڭ ماڭىزدى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرمەك. ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستار ورتاق تاريحقا, گەوگرافيالىق جاقىندىققا, ەكونوميكالىق ءوزارا تاۋەلدىلىككە, ۇزاق جىل بويى قالىپتاسقان ساياسي سەنىمگە نەگىزدەلگەن.
مەملەكەتتىك ساپاردىڭ ەرەكشە ماڭىزدىلىعى – ونىڭ وتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ماسكەۋگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولعاندىعىندا. سول كەزدە قول قويىلعان جان-جاقتى ستراتەگيالىق ارىپتەستىك پەن وداقتاستىق تۋرالى دەكلاراتسيا ەكىجاقتى قاتىناستاردىڭ جاڭا كەزەڭىن ايقىنداعان ەدى. ال استاناداعى كەزدەسۋلەر وسى ساياسي ۋاعدالاستىقتاردى ناقتى جوبالار مەن باستامالار ارقىلى تولىقتىرۋعا باعىتتالدى.
ساپار قورىتىندىلارىنىڭ ەڭ ماڭىزدى ساياسي ناتيجەلەرىنىڭ ءبىرى قوس مەملەكەت حالىقتارىنىڭ دوستىعى مەن تاتۋ كورشىلىگىنىڭ جەتى نەگىزى تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەنىڭ قابىلدانۋى بولدى. بۇل قۇجاتتىڭ ءمانى ەكى مەملەكەت اراسىنداعى قاتىناستاردىڭ ۇزاقمەرزىمدى يدەولوگيالىق جانە ساياسي نەگىزىن قالىپتاستىرادى. قۇجاتتا تاريحي جادىنى ساقتاۋ, تاتۋ كورشىلىك, ءوزارا قۇرمەت, ەكونوميكالىق ارىپتەستىك, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستار, جاستار اراسىنداعى ىنتىماقتاستىق جانە ورتاق بولاشاققا ۇمتىلۋ سەكىلدى قاعيداتتار بەكىتىلگەن. قازىرگى حالىقارالىق جاعدايدا مۇنداي قۇجاتتاردىڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى مەملەكەتارالىق قاتىناستاردىڭ تۇراقتىلىعى ەكونوميكالىق مۇددەلەرگە عانا ەمەس, ۇزاقمەرزىمدى قۇندىلىقتىق نەگىزدەرگە دە سۇيەنۋگە ءتيىس.
مەملەكەت باسشىلارىنىڭ كەلىسسوزدەرى بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق ماسەلەلەرى ەرەكشە نازاردا بولدى. رەسەي ءبىزدىڭ ەلدىڭ نەگىزگى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەكىجاقتى تاۋار اينالىمى 27,4 ملرد دوللارعا جەتتى. الايدا قازاقستان – رەسەي ەكونوميكالىق بايلانىستارىنىڭ ەرەكشەلىگى تەك ساۋدا كولەمىمەن ولشەنبەيدى. ەلىمىزدە رەسەيلىك كاپيتالدىڭ قاتىسۋىمەن 17 مىڭنان اسا كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ەكى ەلدىڭ ونەركاسىپتىك كووپەراتسياسى اياسىندا جالپى قۇنى 52 ملرد دوللاردان اساتىن 177 جوبا جۇزەگە اسىرىلىپ وتىر.
بۇل كورسەتكىشتەر ەكى ەلدىڭ وندىرىستىك ءوزارا ىقپالداستىعىنىڭ جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن كورسەتەدى. ماشينا جاساۋ, مەتاللۋرگيا, مۇناي-حيميا, اگروونەركاسىپ جانە وڭدەۋ ونەركاسىبى سالالارىنداعى كووپەراتسيالىق جوبالار جاڭا وندىرىستىك تىزبەكتەر قالىپتاستىرىپ, ەكونوميكالاردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى.
كەلىسسوزدەردىڭ تاعى ءبىر ماڭىزدى باعىتى كولىك جانە لوگيستيكا ماسەلەلەرى بولدى. قازىرگى كەزەڭدە ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى باسەكەلەستىك كوبىنە كولىك دالىزدەرى مەن ترانزيتتىك مارشرۋتتار ءۇشىن كۇرەسكە ۇلاسىپ وتىر. ەلىمىز ءوزىنىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋىنىڭ ارقاسىندا ەۋروپا مەن ازيانى بايلانىستىراتىن نەگىزگى توراپتاردىڭ بىرىنە اينالدى. رەسەيمەن بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان «سولتۇستىك – وڭتۇستىك» ءدالىزى, «باتىس ەۋروپا – باتىس قىتاي» باعىتى جانە جاڭا لوگيستيكالىق جوبالار ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن كۇشەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
ساپار بارىسىندا كورسەتىلگەن «استانا – ماسكەۋ» حالىقارالىق ۇشقىشسىز جۇك تاسىمالى باعىتى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. بۇل جوبانى ءداستۇرلى كولىك ينفراقۇرىلىمىن تسيفرلىق تەحنولوگيالارمەن ۇشتاستىرۋدىڭ ناقتى مىسالى, ياعني بولاشاقتاعى لوگيستيكانىڭ دامۋ باعىتىن كورسەتەدى.
ەنەرگەتيكا سالاسى دا قازاقستان – رەسەي قاتىناستارىنىڭ نەگىزگى تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالا بەرەدى. مۇناي مەن گاز تاسىمالى, ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى جانە اتوم ەنەرگەتيكاسى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىق ەكى ەل ءۇشىن دە ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. اسىرەسە اتوم ەنەرگەتيكاسى بويىنشا ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا كەزەڭگە ءوتۋى ەرەكشە نازار اۋدارتادى. ءبىزدىڭ ەلدەگى العاشقى اتوم ەلەكتر ستانساسىن سالۋ جوباسى ەنەرگەتيكالىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىن شەشۋمەن قاتار, جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋگە, ينجەنەرلىك كادرلاردى دايارلاۋعا جانە جوعارى تەحنولوگيالىق وندىرىستەردى دامىتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
مەملەكەتتىك ساپار قازىرگى قازاقستان – رەسەي قاتىناستارىنىڭ مازمۇنى ايتارلىقتاي وزگەرىپ كەلە جاتقانىن كورسەتتى. ەگەر بۇرىن ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى سالماق ورتالىعى ەنەرگەتيكا مەن ساۋداعا تۇسسە, بۇگىندە تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, يننوۆاتسيالار مەن ءبىلىم ماسەلەلەرى الدىڭعى قاتارعا شىعىپ وتىر.
پرەزيدەنتتەرگە ۇسىنىلعان بىرقاتار جوبا وسى ءۇردىستى ايقىن كورسەتتى. اتاپ ايتقاندا, استاناداعى «سيريۋس» مەكتەبىنىڭ قۇرىلىسىنا ستارت بەرىلۋى ەكى ەلدىڭ بولاشاققا ينۆەستيتسيا سالۋعا دەگەن ۇمتىلىسىن بىلدىرەدى. بۇل جوبا دارىندى جاستاردى قولداۋعا, عىلىمي جانە تەحنولوگيالىق الەۋەتتى دامىتۋعا باعىتتالعان.
سونداي-اق امۋر جولبارىسىن قازاقستانعا قايتا جەرسىندىرۋ جونىندەگى بىرلەسكەن باعدارلاما دا نازار اۋدارۋعا تۇرارلىق. بۇل باستاما ەكى ەلدىڭ تابيعاتتى قورعاۋ, بيوالۋانتۇرلىلىكتى ساقتاۋ جانە ورنىقتى دامۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىنىڭ جاڭا قىرىن كورسەتەدى.
عارىش سالاسىنداعى ارىپتەستىك تە ءوزىنىڭ ستراتەگيالىق ماڭىزىن ساقتاپ كەلەدى. بيىل ادامزاتتىڭ عارىشقا العاشقى ۇشۋىنا 65 جىل تولىپ وتىر. بايقوڭىر عارىش ايلاعى بۇرىنعىداي قازاقستان مەن رەسەيدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ماڭىزدى ءرامىزى بولىپ قالا بەرەدى.
گۋمانيتارلىق بايلانىستار ماسەلەسى دە كەلىسسوزدەردىڭ ماڭىزدى بولىگىنە اينالدى. بۇگىندە رەسەيدىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا 60 مىڭنان اسا قازاقستاندىق ستۋدەنت ءبىلىم الىپ جاتىر. عىلىمي زەرتتەۋلەر, اكادەميالىق ۇتقىرلىق باعدارلامالارى جانە مادەني جوبالار ەكى حالىق اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنىستىك پەن سەنىمدى نىعايتۋعا ىقپال ەتىپ وتىر.
قازىرگى الەمدە مەملەكەتتەردىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى ەڭ الدىمەن ادام كاپيتالىنىڭ ساپاسىمەن انىقتالادى. سوندىقتان ءبىلىم, عىلىم جانە جاستار ساياساتى سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىقتىڭ ماڭىزى الداعى جىلدارى ارتا تۇسپەك.
جالپى العاندا, ۆلاديمير ءپۋتيننىڭ ەلىمىزگە جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى قازاقستان – رەسەي قاتىناستارىنىڭ جاڭا ساپالىق كەزەڭگە اياق باسقانىن كورسەتتى. ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى – ءداستۇرلى ىنتىماقتاستىق باعىتتارىنىڭ ساقتالۋىمەن قاتار, تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋعا, يننوۆاتسيالارعا, ءبىلىم مەن عىلىمعا نەگىزدەلگەن جاڭا كۇنتارتىبىنىڭ قالىپتاسۋى.
قازاقستان ءۇشىن رەسەيمەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى دامىتۋ – سىرتقى ساياساتتىڭ جەكە باعىتى عانا ەمەس, ۇلتتىق دامۋدىڭ ماڭىزدى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى. بۇل ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتاماسىز ەتۋگە, ترانزيتتىك الەۋەتتى ارتتىرۋعا, تەحنولوگيالىق جاڭعىرۋدى جەدەلدەتۋگە, ەلىمىزدىڭ ەۋرازياداعى ءرولىن كۇشەيتۋگە قىزمەت ەتەدى.
سوندىقتان استانادا وتكەن جوعارى دەڭگەيدەگى كەزدەسۋلەردىڭ ماڭىزى ەكىجاقتى قاتىناستار شەڭبەرىنەن الدەقايدا كەڭ. ولاردىڭ ناتيجەسى ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى تۇراقتىلىقتى نىعايتۋعا, وڭىرلىك ءوزارا بايلانىستىلىقتى ارتتىرۋعا, جاڭا حالىقارالىق جاعدايداعى ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ ۇلگىسىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتپەك.
ماناربەك قابازيەۆ,
ءسىم جانىنداعى سىرتقى ساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى