«دوس-مۇقاساننىڭ» دەكانى

اتالعان تۋىندىدا فاكۋلتەت دەكانى بايان راقىشەۆتىڭ ەسىمى بىرنەشە رەت اتالادى. اتاپ ءوتۋ كەرەك, ب.راقىشەۆ 1967-1974 جىلدارى اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى, كەيىننەن قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ رەكتورى, ق.ي.ساتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ قۇرمەتتى رەكتورى بولعان. سونداي-اق ول – ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى. ايگىلى مۋزىكالىق ۇجىمنىڭ قالىپتاسۋىندا ونىڭ ءرولى ەرەكشە. «دوس-مۇقاساننىڭ» دەكانى بولعان بايان راقىشەۆ ايگىلى ءانسامبلدىڭ قۇرىلۋىنا قاتىستى تىڭ دەرەكتەرمەن ءبولىستى.

– 1966 جىلدىڭ سوڭىندا قازاق پولي­تەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ وقۋ جونىندەگى پرورەكتورى ومىربەك جولداسبەكوۆ اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتىن باسقارۋدى ۇسىندى. وسىعان دەيىن جەزقازعان تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا جانە سوكولوۆ-سارىباي تاۋ-كەن بايىتۋ كومبيناتتارى كارەرلەرىنىڭ جۇمىس جۇرگىزۋ قىزمەتتەرىن تەكسەرۋ جونىندەگى ەكى كوميسسيانىڭ قۇرامىنا ەنگەن بولاتىنمىن. سوندىقتان قوڭىرات كەنىشىندە جارىلىس جۇمىستارىن قاۋىپسىز جۇرگىزۋ بو­يىنشا بالقاش تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كومبيناتىمەن ەكى كەلىسىمشارت جاساسقانىمدى ءارى بازالىق ءبىلىمىم اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكا ماماندارىن دايارلاۋعا سايكەس كەلمەيتىنىن ايتىپ, باس تارتتىم. ومىربەك ارىسلان ۇلى ءوزىنىڭ دە اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ ماشينالارى بويىنشا مامان ەمەسىن, بىراق ءبىز وتكىزىپ جۇرگەن پاندەر اتالعان ماماندىقتاردىڭ نەگىزى, ولاردىڭ ءبىلىمى وسىدان باستالاتىنىن ايتتى. «تەوريالىق مەحانيكانى, پاندەردىڭ ءوزارا بايلانىسىن جاقسى مەڭگەردىڭ, ۇجىمنىڭ ءتىلىن تاۋىپ, ارىپتەستەر اراسىندا بەدەلگە يە بولدىڭ, ەندى ءبىراز ۋاقىت ۇجىمعا دا جۇمىس ىستەۋىڭ كەرەك», دەدى. سوندا دا كەلىسپەدىم. الايدا ەكىنشى سەمەستردىڭ باسىندا ينستيتۋتتاعى پارتيا كوميتەتىنىڭ وتىرىسىنا شاقىرىپ, رەكتور گ.ەسكىرگەنوۆتىڭ كوزىنشە پارتيا كوميتەتى مەنىڭ كانديداتۋرامدى اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى لاۋازىمىنا ۇسىناتىنىن ايتتى. بۇل – باسشىنىڭ ءسوزىن تىڭداماعاندارعا قولدانىلاتىن بەلگىلى ءادىس. سونىمەن 1967 جىلدىڭ ناۋرىزىنان باستاپ 1963 جىلى ۇيىمداستىرىلعان اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتىنىڭ ءتورتىنشى دەكانى بولىپ بەكىتىلدىم. فاكۋلتەتتىڭ ءبىرىنشى دەكانى جوعارىدا ايتىپ وتكەن ءو.جولداسبەكوۆ, ودان كەيىن پ.شامين جانە م.زۋب بولعان, – دەيدى بايان راقىشەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتى ول كەزدە رەسپۋبليكاداعى ەڭ مارتەبەلى, ەڭ بەدەلدى, ەڭ قاجەتتى وقۋ سالاسى بولعان. ماماندار ءالى داريالانىپ شىقپاعانمەن, «اۆتوماتيكا جانە تەلەمەحانيكا», «ماشينا-ساناۋ قۇرالدارى» ماماندىقتارىن تاڭداعان ستۋدەنتتەر مەن ولاردىڭ اتا-انالارى بۇل ماماندىقتاردىڭ عىلىمدى قاجەت ەتەتىن, جوعارى تەحنولوگيالىق, كەلەشەگى زور باعىت ەكەنىن بىردەن بىلگەن. «سوندىقتان كونكۋرس ارقاشان جوعارى بولاتىن. ءبىر ورىن ءۇشىن 10-نان اسا ادام تالاسقا تۇسەتىن. ايتالىق, 1966 جىلى جوسپارلانعان 125 ورىنعا 120 مەدال يەگەرى قۇجات تاپسىرعان. مىنە, وسىدان-اق «دوس-مۇقساننىڭ» يتەللەكتۋال­دى دەڭگەيى قانداي بيىك بولعانىن اڭعارا بەرىڭىز. بايان راقىش ۇلى ۇلگەرىمى جوعارى ستۋدەنتتەردى عىلىمي-زەرتتەۋ, مادەني-اعارتۋ جۇمىستارىنا, سپورتقا جانە اۋەسقوي كوركەمونەرپازدىققا كوبىرەك تارتقان. «دوس-مۇقساننىڭ» دا العاشقى قادامى وسىلاي باستالعان.

– جيىنداردىڭ بىرىندە كومسومول بيۋروسىنىڭ حاتشىسى قاميت سانباەۆ قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنىڭ اۋەسقوي كوركەمونەرپازدار بايقاۋىنا ەكىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرىنىڭ كۆارتەتىن دا­يىنداۋ ناتيجەسى تۋرالى باياندادى. ونىڭ ايتۋىنشا, باستاۋىش مۋزىكالىق ءبىلىمى بار دوسىم سۇلەەۆ ءوزىنىڭ كۋرستاستارى مۇرات قۇسايىنوۆ, مەيىربەك مولدابەكوۆ, ءشارىپ وماروۆقا نوتانىڭ نەگىزدەرىن ۇيرەتكەن. ولار گيتارادا ويناۋدى يگەردى. قازاقتىڭ تانىمال حالىق اندەرىن بىرگە شىرقايدى. قىسقاسى, جىگىتتەر 1967 جىلعى ينستيتۋت فەستيۆالىندە لايىقتى ونەر كورسەتۋگە دايىن. قاتىسقانداردىڭ بارلىعى قاميت سانباەۆتىڭ ۇسىنىسىن قولداپ, الداعى بايقاۋدا تابىس تىلەدى. ايتا كەتۋ كەرەك, اتالعان توپتىڭ سول كەزدەگى ۇيىمداستىرۋشىسى ءارى شابىتتاندىرۋشىسى قاميت بولاتىن. ول – وقۋ ورداسىنا ادال, جوعارى ينتەللەكتۋالدى, سۇيكىمدى, قاراپايىم جىگىت. ۆوكالدىق-اسپاپتىق ءانسامبلدىڭ ودان ءارى قالىپتاسۋى مەن دامۋىنا بايلانىس­تى بارلىق ماسەلەنى ءوزارا كەلىسىپ شەشىپ وتىردىق, – دەيدى ول.

سوندىقتان ستۋدەنتتەر ءانسامبلدىڭ قالىپ­تاسۋىنداعى دەكاننىڭ ورنى مەن­ ءرولى تۋرالى تولىق بىلە بەرمەگەن­ جانە سول كەزدە وعان اسا ءبىر كوڭىل دە اۋدارماعان. سونىمەن 1967 جىلى قازاق پوليتەحنيكالىق ينستي­تۋتىنىڭ كوركەمونەرپازدار بايقا­ۋىندا بەدەلدى قازىلار القاسى «اۆتوماتچيكتەر» انسامبلىنە ءبىرىنشى ورىندى تاپسىر­دى. بۇل ورىنداۋشىلاردىڭ بەدەلىن ارتتىردى. ولاردى كلۋبتارعا, ءتۇرلى كەشتەرگە شاقىرا باستادى. جاڭا زاماناۋي مۋزىكالىق اسپاپتار قاجەت-ءتىن. ولاردى ساتىپ الۋعا كەرەك قاراجاتتى جيناۋ ءۇشىن دەكاننىڭ نۇسقاۋى بويىنشا 1967 جىلدىڭ كوكتەمىندە الماتى قالاسىنىڭ كوكونىس قويمالارىندا كارتوپ وڭدەۋگە ارنالعان فاكۋلتەت ستۋدەنتتەرىنىڭ كومسومولدىق سەنبىلىگى ۇيىمداستىرىلعان. تۇسكەن اقشاعا قاميتتىڭ كۋرستاسى ساشا ريۆلين ماسكەۋدەگى تانىستارى ارقىلى قاجەتتى مۋزىكالىق اسپاپتار مەن كۇشەيتكىش اپپاراتۋرانى (ەلەكتروندى گيتارا, ساكسوفون جانە ۇرمالى اسپاپتار) تاۋىپ, ءبىر اپتا ىشىندە ونى الماتىعا جەتكىزگەن.

جاڭا اسپاپتارمەن «قارۋلانعان» ۆوكالدىق-اسپاپتىق انسامبل مۇشەلەرى 1967 جىلدىڭ جازىندا ەلىمىزدىڭ بەلگىلى ستۋ­دەنتتىك قۇرىلىس قوزعالىسىنىڭ بەل­سەن­دىسى, فاكۋلتەتتىڭ كومسومول ۇيىمىنىڭ حات­شىسى ق.سانباەۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن پاۆلودار وبلىسىنىڭ باياناۋىل كەڭ­شارىندا قۇرىلىس جۇمىسىنا كىرىستى. ارينە, ولاردىڭ جۇمىس كۇنى انمەن, بيمەن اياقتالىپ وتىردى. ولار باسقا وبلىستار مەن ەلدەردەن كەلگەن ستۋدەنتتەردىڭ الدىندا ونەرلەرىن پاش ەتتى. تىڭداۋشىلار «اۆتوماتچيك» ستۋدەنتتەردىڭ ۇلتتىق, ەموتسيونالدى قويىلىمدارىنا تاڭعالدى, قولداۋ ءبىلدىردى. ولار قۇرىلىس وتريادتارىنىڭ جاۋىنگەرلەرىنىڭ كۋميرىنە اينالدى. ءانسامبلدى «اۆتوماتچيكتەر» دەپ اتاۋى دا بەكەر ەمەس. ول كەزدە «دوس-مۇقاسان» اتاۋى قويىلماعان بولاتىن. وسى حالىق­ارالىق قۇرىلىس جاساعىندا جۇمىس ىستەگەن ماجارستاننان كەلگەن ستۋدەنتتەر­ ەرەكشە تاڭعالدى. ولار انسامبل ۇجىمىن «دوس-مۇقاسان» دەپ اتاۋدى ۇسىندى. ماجارستان ستۋدەنتتەر قۇرىلىس وتريادىنىڭ كومانديرى يانوگي كارپاتي «بۇل اتاۋدى قالاي ويلاپ تاپتىڭىز؟» دەگەن سۇراققا بىلاي دەپ جاۋاپ بەردى. «بۇل اتاۋ ورىنداۋشىلاردىڭ ەسىمدەرىنىڭ العاشقى بۋىندارىنان شىققان: دوس – دوسىمنان, مۇ – مۇراتتان, قا – قاميتتەن, سان – سانيادان (الەكساندر) الىندى». توپتىڭ قۇرامى بىرنەشە رەت وزگەرىپ, انسامبل 1974 جىلى كاسىبي مارتەبەگە يە بولعانىمەن, اتاۋى سول كۇيى ساقتالدى. بۇل ساپاردا ۆوكالدىق-اسپاپتىق انسامبل ۇجىمى تولىعىمەن اياعىنا تۇردى. ونىڭ مۋزىكالىق جەتەكشىسى دوسىم سۇلەەۆ ءانسامبلدىڭ كوشباسشىسى بولىپ مويىندالدى.

«دوس-مۇقاسان» ءانسامبلىنىڭ تەز ارادا وسىنداي دەڭگەيگە كوتەرىلۋىنە نەگىزگى سەبەبى تاڭداپ العان مۋزىكالىق جانردىڭ باعىتىندا جاتىر. ياعني زاماناۋي ەلەكتروندى اسپاپتاردىڭ سۇيەمەلدەۋىمەن قازاقتىڭ حالىق جانە زاماناۋي اندەرىن وڭدەۋ ءارى ورىنداۋ. بىلايشا ايتقاندا, قازاقتىڭ التىن قورىن جاستاردىڭ تىلەگىنە ساي جارقىراتىپ كورسەتۋ. بۇعان سۇبەلى ۇلەس قوسقاندار قاتارىندا ءانسامبلدىڭ دەربەس اقىنى, قازاق پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنداعى «بايشەشەك» ادەبي ۇيىرمەسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشىلاردىڭ ءبىرى, ايگىلى «توي جىرى» ءانىنىڭ اۆتورى, فاكۋلتەت ستۋدەنتى ۋ.سىدىقوۆ, ءانسامبلدىڭ ءيلليۋزيونيسى, تاۋ-كەن فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى ن.بۋكتۋكوۆ, «الاتاۋ» سياقتى حالىق اندەرىنىڭ شەبەر ورىنداۋشىسى, پروفەسسور ۋ.ماقانوۆ بار.

1968-1969 جىلدارى انسامبل بۇكىل ەلگە تانىمال بولا باستادى. قازاقستاننىڭ مۋزى­كالىق ەسترادالىق ومىرىندەگى جاڭا­ قۇبىلىس رەتىندە قابىلداندى. رەسپۋب­لي­كانىڭ ءىرى قالالارى مەن وبلىستارىنا, كەڭەس وداعىنىڭ باسقا رەسپۋبليكالارىنا گاسترولدەر كوبەيدى. وسىعان بايلانىستى ءانسامبلدى باتىستا كەڭ تارالعان ەلەكتروندى مۋزىكالىق اسپاپتاردىڭ جاڭا بۋىنىمەن جاڭارتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. وسىعان وراي 1970 جىلدىڭ باسىندا قاميت سانباەۆ دەكانعا كەلىپ, بەسىنشى كۋرس ستۋدەنتتەرىنىڭ جاڭا قۇرالداردى ساتىپ الۋ تۋرالى ءوتىنىشىن جەتكىزەدى. وعان 25 مىڭ دوللار قاجەت ەكەن. ول كەزدە بۇل ۇلكەن سوما ءارى مۇنداي ماسەلە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ بيۋدجەتى ارقىلى شەشىلمەيتىن. شەشىمنىڭ جالعىز جولى – ونەركاسىپتىك مينيسترلىكتەر ارقىلى دەمەۋشى تابۋ.

– وسى وتىنىشپەن قازاقستاننىڭ ءتۇستى مەتاللۋرگيا ءمينيسترىنىڭ وزىمە تانىس ورىنباسارىنا باردىم. ول ءىرى كومبيناتتاردىڭ ءبىرىنىڭ ديرەكتورى مينيسترگە ءتيىستى وتىنىشپەن جۇگىنۋى كەرەك دەپ كەڭەس بەردى ءارى ءىستىڭ شەشىمىن باقىلاۋدى ءوز موينىنا الدى. پارتكومنىڭ بۇرىنعى حاتشىسى تەلمان جاقىپوۆ ەكەۋمىز تەكەلى قورعاسىن-مىرىش كومبيناتىنىڭ ديرەكتورى يبراگيم ەدەلباەۆپەن كەزدەسۋ ءۇشىن ارنايى تەكەلى قالاسىنا باردىق. يبراگيم بايمۇرات ۇلى ءبىزدىڭ ينستيتۋتتىڭ تۇلەگى ءارى ىسكەرلىك بايلانىس­تا ەدىك. وعان «دوس-مۇقاسان» انسامبلىنە قاجەتتى ەلەكتروندى-مۋزىكالىق اسپاپتاردى ساتىپ الۋعا 25 مىڭ دوللار بولىنگەنى تۋرالى باياندادىق. ءتۇستى مەتاللۋرگيا مينيسترلىگىمەن بولعان ۇزاق كەلىسسوزدەن كەيىن ول دەمەۋشىلىك كومەككە رۇقسات الدى. ءبىر جىلدىڭ ىشىندە اسپاپتار قولىمىزعا ءتيدى, – دەدى بايان راقىش ۇلى.

«دوس-مۇقاسان» ءانسامبلى ۇجىمىنىڭ ءوزىن-ءوزى جەتىلدىرۋگە دەگەن ۇمتىلىسىن سول كەزدەگى قازاق پوليتەحنيكالىق ينس­تي­تۋتىنىڭ رەكتورى ا.وماروۆ, پارتكوم حات­شىلارى د.كىشىبەكوۆ پەن ت.ءالجانوۆ جانە قازكسر جوعارى جانە ورتا ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ باسشىلارى ۇنەمى قولداپ وتىرعان. قازاق ۇلتتىق مۋزىكا ونەرىنىڭ بىلگىرى, دوس-مۇقاساندىقتاردىڭ ناعىز جانكۇيەرى, دوتسەنت ت.ساليباەۆ تا ءوز ۇلەسىن قوستى.

1967-1974 جىلدارداعى اۆتوماتيكا جانە ەسەپتەۋ تەحنيكاسى فاكۋلتەتى تۇلەكتەرىنىڭ كاسىبي قىزمەتتەگى جەتىستىكتەرى دە قوماقتى. 40-قا جۋىق تۇلەك فيزيكا-ماتەماتيكا, تەحنيكا جانە ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى اتانعان. وسى جىلدارى فاكۋلتەت­ ءوزىنىڭ دامۋ شىڭىنا جەتتى. بۇل كەزەڭ بايان راقىشەۆتىڭ فاكۋلتەتتى باسقارۋ مەرزىمىمەن سايكەس كەلەدى.

دارىن سەيىتوۆ,

جۋرناليست