جۋالىعا جول تۇسسە, داڭقتى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ مۇراجايىنا سوقپاي كەتپەيمىز. وندا ساقتالعان ەرەكشە جادىگەرلەر تۇلعانىڭ تولىق بولمىسىن اشىپ, ءارتۇرلى شىعارماشىلىق قىرىن تانىتادى. ەرلىككە تولعان جۇرەكتىڭ ونەرگە دەگەن ىڭكارلىگىن, ىشكى جان-دۇنيەسىنىڭ رۋحاني بايلىعىن بايقاتادى. اڭىزعا اينالعان عۇمىردىڭ ءار پاراعى, ءار ەستەلىگى قاھارمان كەۋدەنىڭ ارعى جاعىنداعى نازىك ءبىر الەمنەن سىر شەرتەدى.
باتىردىڭ دومبىراسى
كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى, جازۋشى باۋىرجان مومىش ۇلى جەكە فوتوسۋرەتتەرى مەن قويىنداپتەرىن, اسكەري كارتاسىن جانە وزگە زاتتارىن مۋزەيگە تاپسىرۋدى اماناتتاعان ەكەن. باتىردىڭ قويىنداپتەرى مەن كارتاسى ەلورداداعى اسكەري مۋزەيدە تۇرسا, قالعان ءبىرشاما جادىگەر وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە قاراستى «داڭق» زالىنا تاپسىرىلعان. مۇنداعى جادىگەرلەردىڭ بىرقاتارى سوعىس جىلدارىنان ەستەلىك ايتادى.
مەموريالدىق مۋزەي قورىندا بۇگىندە جالپى 1 556 جادىگەر بار. ال ەكسپوزيتسياعا 838 جادىگەر قويىلعان. وندا باۋىرجان مومىش ۇلى ومىرىنەن فوتوسۋرەتتەر (بالالىق شاعى, اسكەري ءومىرى, شىعارماشىلىعى مەن وتباسى), اسكەري كيىمى, گۆارديالىق بەلگىسى, بەلدىگى, پايدالانعان زاتتارى (ەلەكترلى ساقال العىشى, بەت سۇلگىسى, كەسەسى, كۇمىس قاسىقتارى مەن شانىشقىسى, اعاش توستاعانى, اعاش قاسىعى مەن اعاش وجاۋى, شاي ىشكەن ىدىسى مەن شاي قاسىعى) ءوز قولىمەن ويعان ويۋلار البومى, مەملەكەتتىك ناگرادالارى, دومبىراسى, توسەگى, جۇمىس بولمەسىندەگى زاتتارى (ۇستەلى, ورىندىعى, اعىلشىن ماشينكاسى, ماي شامى, قالام سالعىشى, اسپالى شامى, كۇلسالعىشى, مۇشتەگى, سۋۆەنيرلەرى), كىتاپتارى, ساعاتى, باسقا دا جەكە زاتتارى بار.
جامبىل وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ قىزمەتكەرى لاۋرا بايتۇرسىنوۆا قۇندى جادىگەرلەردىڭ ء«وز مىنەزى» بار ەكەنىن ايتىپ, قالاي ساقتالاتىنىن ءتۇسىندىردى.
ء«بىز ەڭ الدىمەن ارنايى ميكروكليمات قالىپتاستىرامىز. اۋانىڭ تەمپەراتۋراسى مەن ىلعالدىلىعى (ادەتتە 18–22°C جانە 45–55% ىلعالدىلىق) تاۋلىك بويى قاتاڭ باقىلانادى. شامادان تىس جارىق تا جادىگەرگە جاۋ (اسىرەسە ماتا مەن قاعازعا), سوندىقتان ۋلتراكۇلگىن ساۋلەلەردەن قورعايتىن ارنايى جاپقىشتار مەن جارىقتاندىرۋ جۇيەسىن قولدانامىز. كۇتىم جاساۋعا كەلەتىن بولساق, بۇل – ۇلكەن عىلىمي جۇمىس. جادىگەرلەردى شاڭنان تازارتۋدان باستاپ, زاقىمدالعان جەرلەرىن قالپىنا كەلتىرۋگە دەيىن ارنايى ماماندار اينالىسادى. ولاردى تەك ارنايى ماقتا قولعاپپەن عانا ۇستاۋعا بولادى. ءاربىر جادىگەردىڭ جەكە «تولقۇجاتى» بار. وندا زاتتىڭ مۋزەيگە كەلگەن ساتتەگى كۇيىنەن باستاپ, جاسالعان بارلىق جۇمىس جازىلادى», دەيدى ول.
مۋزەي قىزمەتكەرىنىڭ ايتۋىنشا, قوردا ەرەكشە ورىن الاتىن بۇرىشتاردىڭ ءبىرى – «باۋكەڭنىڭ قارۋلاس جەرلەستەرى» دەپ اتالادى. بۇل بولىمدە جۋالى اۋدانىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىسقا اتتانعان جاۋىنگەرلەردىڭ سۋرەتتەرى, ولاردىڭ مايداننان جازعان حاتتارى, جەكە قۇجاتتارى, العان ماراپاتتارى مەن وردەن-مەدالدارى ۇسىنىلعان.
باۋكەڭ ويعان ويۋلار
جاۋجۇرەك قاھارماندىعىمەن تانىلعان تۇلعانىڭ سان قاتپارلى جان-دۇنيەسىنىڭ استارىندا كوپكە بەيمالىم ونەر بار دەگەنگە سەنبەسسىز, بالكىم. مۋزەي سورەسىندەگى باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ءوز قولىمەن جاساعان ويۋ-ورنەكتەرى ەرەكشە نازارىمىزدى اۋدارتتى.
شىعارماشىلىققا جانى قۇمار باۋكەڭ بىردە:
وتكەندى ەسكە سالىپ ويعا تولام,
سۇرىپتاپ تەزگە سالىپ كوپ ويلانام.
وي تۇبىنە جەتە الماي تيتىقتاسام,
قولىما قايشى الىپ ويۋ ويام,
– دەپ تولعانادى. تەرەڭ ويعا باتىپ, وي تۇبىنە جەتە الماي قيالى قىر كەزگەن ۋاقىتتا قولىنا قايشى الىپ, نەمەرەسى ەرجانعا تەمەكىنىڭ ءتۇس قاعازدارىنان ءتۇرلى ويۋلار ويىپ بەرەدى ەكەن. ءتىپتى بىزبەن كەستەلەپ تە شىققان. باتىردىڭ بىزگە توسىن بۇل قىزىعۋشىلىعى كوركەم قيال مەن نازىك تولعانىستاردىڭ ايشىعى سىندى. ونىڭ ىشكى تەبىرەنىسىنەن, جان تولقىنىسىنان تۋعان ويۋلار تاۋ-تۇلعانىڭ نازىك ءبىر تامىرىن باستى. بالكي, بۇل جان تىنىشتىعىن ءبىر كۇيگە تۇسىرەتىن بەينەلەۋدىڭ وزگەشە ءتاسىلى بولار.
وزگەشە ورنەكتەلگەن ويۋلاردى كورگەن زەرگەرلەر اۆتور قولتاڭباسىنان سيرەك كەزدەسەتىن ءبىر ءيىرىمدى تانىعان. ءتىپتى «جەر قويناۋىنان جەتكەن تاريح» دەپ باعالايدى. راسىندا دا ءار ويۋ ءبىر-بىرىنە ۇقسامايدى, وزىنشە تارامدالادى. قوردا ساقتالعان جەتپىسكە جۋىق ويۋدىڭ ارقايسىسىنىڭ اي-كۇنى جازىلعان, باتىردىڭ ءوز قولىنىڭ ءىزى تۇر.
باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ ارنايى تاپسىرىپ, اماناتتاعان تاعى ءبىر سۇيىكتى زاتى – ماۋزەرى. 1965 جىلى يالتادا جازعان وسيەتحاتىندا: «ماۋزەرىم وسى مۋزەيدە تۇرسىن» دەپ جامبىل وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنە تاپسىرعان. مۋزەي قورىنداعى بار دەرەككە جۇگىنسەك, ماۋزەر مەتالل, اعاش جانە قايىستان جاسالعان, 7,65 كاليبرلى. جادىگەردىڭ مەتالل بولىگىندە «ماۋزەر پولكوۆنيكا باۋىرجانا مومىشۋلى» دەگەن جازۋى بار. سانالى عۇمىرىن اسكەري قىزمەتكە ارنالعان باتىر وسى قارۋدى سوعىس جىلدارىندا پايدالانعان.
مۋزەي قىزمەتكەرىنىڭ ايتۋىنشا, باتىر ومىرىنە قىزىعۋشىلار جىل ساناپ ارتىپ كەلەدى. اسىرەسە وتباسىلىق كەلۋشىلەر مەن شەتەلدىك تۋريستەر مۋزەيگە كوپ كەلەدى.
ء«بىز ءۇشىن ەڭ باستى كورسەتكىش – ادامداردىڭ مۋزەيدەن رۋحاني ازىق الىپ, تاريحىنا ماقتانىشپەن قاراپ شىعۋى. قۋانتارلىعى, كەيىنگى ۋاقىتتا مۋزەيگە كەلۋشىلەر, اسىرەسە جاستار قاتارى كوبەيىپ كەلەدى. بۇگىنگى كورەرمەن تەك كورۋمەن شەكتەلمەيدى, ولار تاريحتى تەرەڭىرەك تانىپ, سەزىنگىسى كەلەدى. ينتەراكتيۆتى كورمەلەر مەن تسيفرلىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا مۋزەيلەر زاماناۋي مادەني ورتالىققا اينالدى. اسىرەسە دەمالىس كۇندەرى مەن مەرەكەلەردە حالىقتىڭ ىقىلاسى وتە جوعارى», دەيدى لاۋرا بايتۇرسىنوۆا.
سونداي-اق مۋزەي سورەلەرىندە ب.مومىش ۇلىنىڭ كۋبا ەلىنە ساپارىنان ەستەلىكتەر, فوتولار, وزىمەن الىپ جۇرگەن زاتتارى قويىلعان. باۋكەڭ 1963 جىلى كۋبا باسشىلىعىنىڭ شاقىرۋىمەن سول ەلگە بارادى. ساپار بارىسىندا كۋبا باسشىسى فيدەل كاسترونىڭ ءىنىسى راۋل كاسترومەن كەزدەسىپ, وعان ۇلكەن اسەر قالدىرادى. كۋبا قارۋلى كۇشتەرىنىڭ اسكەري اكادەمياسىندا وفيتسەرلەر مەن جاۋىنگەرلەر الدىندا سوعىس تاكتيكاسىنىڭ ۇلگىلەرىنەن ءدارىس وقيدى. ب.مومىش ۇلىنىڭ اسكەري ءادىس-تاسىلدەرى قازىرگى ۋاقىتتا دا كۋبانىڭ اسكەري وقۋ ورىندارىندا وقىتىلادى. كۋبا ەلىنە ساپارىنان «كۋبا اسەرلەرى» دەگەن اتپەن كولەمدى وچەرك جازدى. مۋزەي قورىندا ونىڭ كۋبا ساپارىنان قالعان زاتتارى ساقتالعان.