وتكەندە مەكتەپتە جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقانىنا قىرىق جىلداي ۋاقىت بولعان باۋىرجان ماعاز ۇلى ەسىمدى اعايمەن از-كەم سويلەسىپ قالدىق. وقۋشىلارعا قاتىستى ءار ماسەلەنىڭ باسىن ءبىر شالعان قازاق ءتىلى ءپانىنىڭ مۇعالىمى ءبىر كەزدە: «قازىرگى ۇرپاق تىم ۇساقتالىپ كەتتى. وتە نازىك. جانى دا, ءتانى دە ءالسىز. ءسال نارسەگە بولا مورت سىنىپ, كىشكەنە قارا جۇمىسقا جۇمساساڭ, قينالىپ قالادى», دەدى. نەنى مەڭزەپ تۇر ەكەن دەپ, اڭگىمەگە تارتتىق. سويتسەك بىرەر كۇن بۇرىن مەكتەپ ماڭىنا اعاش كوشەتىن ەگۋ ءۇشىن 10–11 سىنىپتىڭ ۇلدارىنا جەر قازدىرعان ەكەن. ەرتەسىنە «كۇرەكتەن قولىمىز ويىلىپ, جارا شىعىپ كەتتى» دەپ جارتىسىنا جۋىعى ساباققا كەلمەي قالىپتى.
«قازىر بايقايسىز با, ۇلدارىمىز فيزيولوگيالىق تۇرعىدان ءالسىز. كۇش-قۋاتى مىقتى, ەڭسەلى, يىقتى, قولدارى قارۋلى جىگىتتەر از. قارا جۇمىسقا قاۋقارسىز, ءالجۋاز ۇرپاق كوبەيدى. ەر ازامات, اكە, قاراپايىم مۇعالىم رەتىندە وسى ماسەلە سوڭعى كەزدە قاتتى الاڭداتىپ ءجۇر. ەرتەڭ مىنا تۇرىمەن ولار قالاي وتان قورعاپ, اسكەر ساپىندا تۇرادى؟». مۇعالىمنىڭ شاراسىز سۇراعى ءبىزدى دە ويلانتىپ تاستادى.
ارينە, ەش جەردە ۇلدار «تابيعاتىنان ءالسىز بولىپ بارا جاتىر» دەگەن ناقتى بيولوگيالىق دالەلدەنگەن تۇجىرىم جوق. الايدا تەلەفونعا تەلمىرتكەن ءومىر سالتى مەن ونىڭ سالدارى جونىندە باق تا, اتا-انالار مەن دارىگەرلەر دە, عالىمدار دا ءبىرازدان بەرى دابىل قاعىپ كەلەدى. ولاردىڭ بۇل ماسەلەگە قاتىستى جاساعان ورتاق پىكىرى دە بار. قوزعالىستىڭ ازايۋى, تەحنولوگياعا تاۋەلدىلىك پەن گورموندىق وزگەرىس, جالپى قازىرگى الەۋمەتتىك ورتا مەن دۇرىس تاماقتانباۋدىڭ كەسىرى جاسوسپىرىمدەر اراسىندا فيزيكالىق كۇشتىڭ تومەندەۋىنە اكەلگەن.
دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى ءار ادام كۇنىنە كەمىندە 1 ساعات قوزعالۋى كەرەك دەگەن ۇسىنىس ايتادى. بىراق بۇل ۇسىنىستى ناقتى ومىردە ورىنداپ جاتقان ەشكىم جوق. اسىرەسە كوپ ۋاقىتىن تەلەفون مەن كومپيۋتەردە وتكىزەتىن قالالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر كۇش-قۋاتتى قاجەت ەتەتىن ەڭبەككە بەيىمدەلمەگەن. ءدال وسى ۇيىم ۇسىنعان تاعى ءبىر دەرەك – الەمدەگى جاسوسپىرىمدەردىڭ 80 پايىزى جەتكىلىكتى فيزيكالىق بەلسەندىلىكپەن اينالىسپايدى. وسىنىڭ ءوزى ولاردىڭ توزىمدىلىگى مەن كۇشىنە تىكەلەي كەرى اسەر ەتەدى.
مەديتسينا مەن دەنە شىنىقتىرۋ سالالارىندا ءجيى قولدانىلاتىن «گيپوديناميا» دەگەن ۇعىم بار. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, «كوپ وتىرىپ, از قوزعالۋ» دەگەن ءسوز. بۇعان سپورتپەن اينالىسپايتىن جەتكىنشەكتەردى قوسىڭىز. وسىنىڭ بارلىعى جينالىپ, ءالسىز, شارشاڭقى, سالماعى ارتىق جەتكىنشەكتەردىڭ سانىن كوبەيتىپ جاتىر. سول سەبەپتى اۋىز ادەبيەتىندەگى بالا جاستان-اق ەرەكشە كۇش-قايراتىمەن تانىلعان الپامىس باتىر سىندى الىپتاردى قازىر كەزىكتىرە المايسىڭ.
كۇنى كەشە الماتى قالاسىندا «جاسوسپىرىمدەر مەن جاستاردىڭ رەپرودۋكتيۆتى دەنساۋلىعى» اتتى V حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا ءوتتى. ەكى كۇن بويى مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى, پەداگوگتەر مەن جاستار ساياساتىنا جاۋاپتى ماماندار جاسوسپىرىمدەردىڭ مىنەز-قۇلقىن بەكەمدەتىپ, دەنساۋلىعىن ساقتاۋعا باعىتتالعان جۇمىستىڭ وزەكتىلىگىن ءسوز ەتتى. ء«وز دەنساۋلىعىنا جاۋاپكەرشىلىكپەن, قۇرمەتپەن, قامقورلىقپەن قارايتىن ۇرپاق قالىپتاستىرۋ قاجەت». مودەراتورلاردىڭ ورتاق پىكىرى وسىعان كەلىپ توعىسادى. ءىس-شاراعا قاتىسقان سەناتور نۇرتورە ءجۇسىپ تە بوزبالا شاق بۇل تەك فيزيكالىق دەنساۋلىقتىڭ ەمەس, قۇندىلىقتار, مىنەز-ق ۇلىق ۇلگىلەرى مەن ءوز بولاشاعىنا دەگەن جاۋاپتى كوزقاراستىڭ قالىپتاساتىن كەزەڭى ەكەنىن ايتقان.
ء«دال وسى كەزەڭ كەلەشەك ۇرپاقتىڭ دەنساۋلىق دەڭگەيىن ايقىندايدى» دەگەن سەنات دەپۋتاتى قازىرگى تاڭدا تسيفرلىق ورتا, الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ اسەرى مەن اقپاراتتىڭ قولجەتىمدىلىگى, ونىڭ ىشىندە ءاردايىم شىنايى ءارى قاۋىپسىز بولا بەرمەيتىن دەرەكتەردىڭ سالدارى كۇن وتكەن سايىن اۋىر بولىپ بارا جاتقانىن دا جەتكىزدى.
ارينە, ءار جەتكىنشەكتىڭ جاۋاپتى مىنەز-قۇلقىن قالىپتاستىرۋدا نەگىزگى ءرولدى وتباسى, مەكتەپ پەن ورتاسى اتقاراتىنى انىق. الايدا عالىمدار دەنە دامۋىنىڭ ەرەكشەلىگى دە ءار وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەتىنىن ايتىپ, بارىنشا دالەلدەپ كەلەدى. ال قازىرگى جاسوسپىرىمدەردىڭ ءومىر سالتى قانداي؟ بۇل ماسەلەگە تەك پسيحولوگيالىق ەمەس, ەرىك-جىگەر تۇرعىسىنان كوز جىبەرسەك شە؟ ماسەلەنىڭ ءمانىسى وسىنداي قاراپايىم سۇراقتاردان كەيىن تىعىرىققا تىرەلىپ قالادى. ويتكەنى قولىنىڭ قايراتى جوق قازىرگى جەتكىنشەكتەن ەرتەڭ قاۋقارلى, كەز كەلگەن جاۋاپكەرشىلىككە توتەپ بەرە الاتىن ەركەك شىعا قويۋ ەكىتالاي.
...كۇندە كەشكىسىن ءۇي ماڭىنداعى مەكتەپتىڭ جانىنان ءوتىپ بارا جاتىپ, ءوزارا سويلەسىپ تۇرعان وقۋشىلاردى ءجيى كورەمىن. «كەشە شاشىمدى پو-كورەيسكي بۇيرالاتتىم», «وتكەندە جاساتقان پيرسينگ ماعان ۇناماي قالدى», «جاڭا شىققان ءدجينسيدى كيىپ كوردىڭ بە؟» دەگەن سياقتى كوبىنە نازىك جاندارعا ء«تان» ۇساق-تۇيەكتى 14–15-تەگى بوزبالالاردىڭ اۋزىنان ەستىگەندە... «بۇل ەرتەڭگى ەر-ازامات ايتاتىن اڭگىمە مە؟ ءبىز وسى راسىمەن, ۇرپاعىمىزدى تىم ۇساقتاتىپ العان جوقپىز با؟» دەپ ەرىكسىز ويعا قالاسىڭ.