قازاقستانداعى پروبلەمالى كرەديتتەر پورتفەلىنىڭ كولەمى ۇدايى ءوسىپ بارادى. ۇلتتىق بانكتىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەكىنشى دەڭگەيلى بانكتەردەگى مەرزىمى 90 كۇننەن اسقان كرەديتتەر 3,6 پايىزدى نەمەسە 769,7 ملرد تەڭگەنى قۇراپ وتىر. بيىلعى جىل باسىنان بەرى بۇل كورسەتكىش 15 پايىزعا ۇلعايعان. 60 كۇننەن اسا مەرزىمى وتكەن قارىزداردىڭ كولەمى 87,4 ملرد تەڭگەنى قۇراپ, 2022 جىلعى قاڭتاردان باستاپ بۇل سوما 84 پايىزعا ارتقان. سونداي-اق ەلىمىزدىڭ ميكروقارجى ۇيىمدارىنداعى 60 كۇننەن اسقان بەرەشەگى بار پروبلەمالى ميكروكرەديتتەردىڭ كولەمى شامامەن 2 پايىزعا نەمەسە 15 ملرد تەڭگەگە تەڭ, ال NPL 90+ ياعني توقسان كۇننەن اسقان قارىز – 7,5 پايىز نەمەسە 60 ملرد تەڭگەدەن اسقان. پروبلەمالى كرەديتتەردىڭ كوبەيۋى ءوز كەزەگىندە كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەردىڭ جۇكتەلىمىن ارتتىردى. وسىعان وراي, «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كوللەكتورلار پالاتاسى» وداق تۇرىندەگى زاڭدى تۇلعالار بىرلەستىگى (زتب) توراعاسىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى نازگۇل ەستەۋسيزوۆا «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە سۇحبات بەرىپ, قازىرگى كەزدەگى كوللەكتورلاردىڭ جۇمىسى مەن ولاردىڭ قانداي الەۋمەتتىك ماڭىزدى قىزمەت اتقاراتىنى جايلى ايتتى.
– قۇرمەتتى نازگۇل كاراسقىزى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كوللەكتورلار پالاتاسى قاي كەزدەن باستاپ جۇمىس ىستەيدى جانە ونىڭ نەگىزگى مىندەتى قانداي؟
– «قازاقستاننىڭ ۇلتتىق كوللەكتورلار پالاتاسى» (قۇكپ) وداق تۇرىندەگى زتب 2018 جىلدان باستاپ جۇمىس ىستەيدى. العاشقى كەزەڭدە تالاپتار مەن ستاندارتتاردى ازىرلەۋ مەن ەنگىزۋ, سەرىكتەستەردى تارتۋ, ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتتارىن ءتۇسىندىرۋ بويىنشا دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بۇگىنگى تاڭدا اياعىمىزدان نىق تۇرىپ, جۇمىس ەرەجەلەرىن ورناتىپ, «كوللەكتورلىق اگەنتتىك قىزمەتكەرىنىڭ كاسىبي ەتيكاسىنىڭ ۇلگىلىك كودەكسىن» ازىرلەۋگە قاتىستىق. پالاتاعا قاتىسۋشىلاردىڭ قاتارىندا 50-دەن استام كوللەكتورلىق اگەنتتىك بار. بۇل وسى سەكتوردىڭ جالپى قاتىسۋشىلارى سانىنىڭ شامامەن 30 پايىزىن قۇرايدى.
نەگىزگى مىندەتىمىز – كوللەكتورلىق قىزمەتتەردىڭ وركەنيەتتى نارىعىن دامىتۋعا كومەكتەسۋ, تۇرعىنداردىڭ كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەرمەن قارىم-قاتىناسىن وزگەرتۋ جانە قازاقستاندىقتاردىڭ قارىزداردى قىسقارتۋ مەن وتەۋ ەسەبىنەن قارجىلىق قىزمەتتەردى الۋ مۇمكىندىگىن قالپىنا كەلتىرۋگە ىقپال ەتۋ.
– قازاقستاننىڭ قارجىلىق نارىعىنا قۇكپ قىزمەتى قانداي پايدا تيگىزىپ وتىر دەپ سانايسىز؟
– قۇكپ – قارىز الۋشىلاردىڭ, كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەردىڭ جانە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ديالوگ الاڭى. ۇيىم مەملەكەت پەن كوللەكتورلار اراسىندا ساپالى كوممۋنيكاتسيانىڭ بولۋىن, نارىقتىڭ پروبلەمالارى مەن ۇسىنىستارىن جەتكىزۋگە جانە ولاردى تالداپ, ورتاق شەشىمگە كەلۋدى قامتاماسىز ەتۋگە تىرىسىپ كەلەدى. ەكىنشى جاعىنان, پالاتا قارىز الۋشىلاردىڭ كۇردەلى ماسەلەلەرىن شەشۋمەن بەلسەندى تۇردە اينالىسادى. وسىلايشا, قۇكپ بازاسىندا Stop-Collector.kz رەسپۋبليكالىق جوباسى دۇنيەگە كەلدى. اتالعان جوبانىڭ اياسىندا ءبىز قازاقستاننىڭ ميكروقارجى ۇيىمدارى اسسوتسياتسياسى جانە قارجى نارىعىن رەتتەۋ جانە دامىتۋ اگەنتتىگى سەكىلدى ۇيىمدارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيمىز. جوبانىڭ ماقساتى – كوللەكتورلارمەن ارالارىندا قيىنشىلىقتار تۋىنداعان قارىزگەرلەرگە كومەكتەسۋ, داۋلى ماسەلەلەردى شەشۋ جانە ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ. وسىعان وراي, ءبىز كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر باسشىلارىمەن بايلانىسقا شىعىپ, قالىپتاسقان احۋالدى بىرلەسە تالداپ, قارىز الۋشىعا وڭتايلى شەشىمدەردى ۇسىنامىز. مىسالى, بيىلعى جىل باسىنان بەرى بىزگە 5 563 ءوتىنىش, سونىڭ ىشىندە ازاماتتاردىڭ شاعىمدارى دا ءتۇستى. ولاردى قاراستىرۋ ناتيجەسىندە 5 421 ءوتىنىش بويىنشا وڭ شەشىم قابىلداندى.
قارىزگەرلەردىڭ بىزگە جۇگىنۋىنىڭ كەڭىنەن تارالعان سەبەبى – قارىز سوماسىن بىردەن تولىق وتەۋ مۇمكىندىگىنىڭ بولماۋى. مۇنداي جاعدايدا ءبىز قارىز الۋشىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن انىقتاپ, وعان قارىزدى وتەۋدىڭ قولايلى تاسىلدەرىن, سونىڭ ىشىندە تەڭ ۇلەسپەن تولەۋ ءتاسىلىن پايدالانۋدى نەمەسە بەرەشەكتى وتەۋدىڭ باسقا دا جولدارىن ۇسىنامىز.
– كوللەكتورلىق نارىق قالاي وزگەردى؟ جاقىن ارادا قانداي وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەت؟
– قۇكپ قۇرىلعالى قارجى نارىعىندا ەلەۋلى وزگەرىستەر بولعانىن اتاپ ايتقان ءجون. بۇل جاعداي كوللەكتورلارعا دا اسەر ەتتى. وسىدان بەس جىل بۇرىن «كوللەكتورلىق قىزمەت تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. سونىڭ ناتيجەسىندە كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەردىڭ قىزمەتى قاتاڭ رەتتەلىپ, قارىزدى ءوندىرىپ الۋ تاسىلدەرى مەن راسىمىنە قاتاڭ شەكتەۋ قويىلدى.
وسىنداي قاتاڭ رەتتەۋگە قاراماستان, كوللەكتورلىق نارىق كولەڭكەگە كەتكەن جوق, وسى سەكتورداعى اگەنتتىكتەردىڭ سانى دا ازايمادى. كەرىسىنشە, مەملەكەت باسشىسى اتاپ كورسەتكەندەي, حالىقتىڭ كرەديتتەرىنىڭ سانى ۇلعايۋى سەبەپتى بۇل سەكتور دا ءوسىپ, دامىپ جاتىر. بۇعان قوسا, كوللەكتورلىق اگەنتتىكتەر قازىرگى تاڭدا كەيبىر الەۋمەتتىك فۋنكتسيانى دا اتقارىپ كەلەدى. جاقىن ارادا جەكە تۇلعالاردىڭ بانكروتتىعى تۋرالى زاڭ قابىلدانادى دەپ كۇتىلىپ وتىر. قارىزگەرلەردىڭ كوبى ءوزىن بانكروت دەپ تانۋ ءۇشىن وسى زاڭنىڭ قابىلدانۋىن كۇتۋدە. بىراق مۇنداي شەشىمنىڭ سالدارلارى قانداي بولاتىنىن ولاردىڭ ءبارى بىردەي تۇسىنبەيدى.
سوندىقتان ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – كرەديتتەردى وتەۋدەن باس تارتۋمەن بايلانىستى بارلىق تاۋەكەلدى كورسەتە وتىرىپ ءتۇسىندىرۋ جۇمىسىن جۇرگىزۋ, سونىڭ ىشىندە قارىزداردى ەسەپتەن شىعارۋ سەكىلدى ءميفتىڭ شىندىققا جاتپايتىنىن ايتۋ.
سونىمەن قاتار بىزگە قازىرگى كوللەكتورلىق نارىقتىڭ وركەنيەتتى ەكەنىن جانە قولدانىستاعى زاڭناماعا سايكەس جۇمىس ىستەيتىنىن ءتۇسىندىرۋ وتە ماڭىزدى.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
كارىباي مۇسىرمان,
«Egemen Qazaqstan»