حاميت شاڭعاليەۆ: بىزدە جاساندى اندەر كوپ

– ءسىز ساحناعا دايىنداعان شا­كىرتتەر تەك جەڭىسىمەن قۋان­تىپ كەلەدى. ەندىگى دايىن­دىق بارىسى قالاي؟

– «Junior Eurovision-2020» باي­قاۋىنىڭ ۇلتتىق ىرىكتەۋى ءتورت كەزەڭدە ءوتتى. وسى بايقاۋدا قا­را­قات باشانوۆا مەن ايكەرىم تىلەۋبەك ەسىمدى ەكى بالاعا ارناپ ءان جازدىم. وزدەرىڭىز كۋا بولعانداي, قازىلار القاسى مەن ونلاين داۋىس بەرۋ ارقىلى قا­راقات جەڭىسكە جەتتى. الدا ۇل­كەن جارىس, ءبىر ساتكە بوساڭسىپ كەتپەي دايىندىقتى پىسىقتاپ جاتىرمىز. جالپى, مۇنداي باي­قاۋ­لاردىڭ كىشكەنتاي بالالار ءۇشىن ماڭىزى زور. نەگە دەسەڭىز, بالاعا جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەۋ ولاردىڭ وزىنە دەگەن سەنىمىن ار­تتىرادى, بيىك ماقساتتارعا جەتكىزەدى.

– قاراقاتتىڭ ورىنداۋىن­دا­­عى «اكە» تۋرالى ءاندى كورەر­مەن قا­ۋىم تەبىرەنە تىڭدادى. ءان­­­­نىڭ شى­عۋ تاريحىن ايتا وتىر­­­­ساڭىز.

– ۇمىتكەرلەرمەن العاش كەزىك­كەندە ءان تۋرالى مۇلدە اڭگىمە قوزعا­مايمىن. اۋەلى تەحنيكالىق ازىرلىگىن تەكسەرەمىن, ياعني داۋىس دياپازونى قانداي, قاي نوتادا ءوزىن ەركىن سەزىنەدى, قاي نوتادا قينالادى دەگەن تۇستارىن بىلۋگە تىرىسامىن. قاراقاتتىڭ مۋزىكانى تۇيسىكپەن ۇعىنۋ قابىلەتى جوعارى ەكەنىنە كوزىم جەتتى. مۋزى­كالىق دايىندىعى مىعىم, اۋەندى ەستىپ تۇرىپ-اق قاي نوتا ەكەنىن جاتقا بىلەدى. ۇنادى. سو­دان سوڭ «قاراقات, ەگەر سەن فينالدان ءوتىپ, پولشاعا قاتىسۋعا جولداما الدىڭ دەلىك. ۇلكەن ساحنادا تۇرعاندا سەنى ميلليونداعان حالىق كورەدى. بۇكىل الەم تىڭ­دايدى. سول ۋاقىتتا حالىققا انىڭ­مەن نە ايتار ەدىڭ؟ جان دۇنيەڭدە قانداي وي تۇر؟», دەپ سۇرادىم. ويلانىپ تۇرىپ, «مەن ءاندى اكەمە ارناعىم كەلەدى», دەدى. الدەنە سەزگەندەي بولدىم. كوزى جاساۋراپ سويلەي الماي قالدى.  قاسىندا اجەسى تۇر ەكەن, «اكەسى بەس جىل بۇرىن قايتىس بولدى», دەدى. تۋرا مەنىڭ جايىما ۇقساس بولىپ شىقتى. ءوز اكەم ءدال بەس جىل بۇرىن ومىردەن قايتقان ەدى. ءتىپتى ومىردەن قايتقان ايلارى دا سايكەس. قاراقاتتى ونەرگە باۋلىعان اكەسى بولسا, مەنى دە قاسىنان ءبىر ەلى قالدىرماي ەرتىپ ءجۇرىپ, ءان ۇيرەتكەن اكەم ەدى. قۇداي ءوزى قوسقانداي. اكەم ومىر­دەن وتكەلى ءبىر ءان ارناعىم كەلىپ, ويداعىداي شىقپاي قالا ما دەپ قورقاقتاپ جۇرگەنمىن. كوكەيىمدە سارناپ تۇرعان ءاندى, جازا سالۋ قيىنعا تۇسەتىن. ال قاراقات سول ءاندى مەنىڭ جانىمنان سۋىرىپ العانداي ەدى. سوندىقتان اكە تۋرالى شىنايى ءان جازىلدى, ال ونى قاراقات شەبەر ورىنداپ شىقتى. بۇل ءاننىڭ شىعۋ تاريحى, وزىنە ءتان تاعدىر جولى وسىنداي.

– شىعارماشىلىعىڭىزعا قاراي ويىسساق, ءان قورجى­نى­ڭىزدا قانشا شىعارما بار؟ جالپى, العاشقى تاجىريبەڭىز قالاي باستالدى؟

– ەڭ العاش جەكەمەنشىك, شا­عىن ستۋديالاردا جۇمىس ىستەپ ءجۇ­رىپ, ءان وڭدەۋمەن اينالىستىم. «دوس-مۇقاسان» توبىنان باستاپ, قايرات نۇرتاس بولسىن, مارجان اراپباەۆا, ءمادينا سادۋاقاسوۆا, رينگو توبى, مۋز-ارت توبى دەي­سىز بە كوبىنىڭ ءانىن وڭدەپ, ساح­ناعا ىقشامدادىق. بىلتىر ەر­جان ماكسيم Junior Eurovision بايقاۋىنان «ارمانىڭنان قال­ما» دەگەن انمەن ەكىنشى ورىن الىپ كەلدى عوي. وسى اننەن سوڭ ماعان كوپ ۇسىنىس ءتۇستى. «ەر­جاندىكى سياقتى كەڭ اۋقىم­دى ءان جازىپ بەرشى», دەپ روزا قۋا­نىشقىزى حابارلاستى. ودان بو­لەك ەلىمىزدە تۇڭعىش رەت وت­كەن VII قىسقى ازيادا, 2017 جىل­­عى دۇنيەجۇزىلىك قىسقى ۋني­­ۆەرسيادا, حالىقارالىق «ەكسپو-2017» كورمەسى كەزىندە ءبىر كىسىدەي اتسالىستىم. جۋىردا عانا استانا بالەت تەاترىنىڭ ۇسىنىسىمەن «سۇلتان بەيبارىس» بالەتىنە ارناپ مۋزىكا جازدىم. ءاربىر ساحنالىق وبرازدىڭ مۋ­زىكالىق سيپاتىن جاساۋ وڭاي ەمەس, عۇمىرنامالىق تۇلعانى ساحنالاۋ جاڭا تاجىريبە بولدى.

– ال ەرجانعا ءان جازۋعا ۇسى­نىس قالاي ءتۇستى؟

– ەرجان ماكسيم Junior Eurovision-عا قاتىسىپ جاتقا­نى­­نان حابارىم بولدى, بىراق ءدال ماعان ء«ان جازىپ بەرسەڭ» دەپ ەش­كىم ماعان ايتقان جوق. سو­دان ءبىر كۇنى ەرجانعا ساباق بەر­گەن ەلميرا احمەدياروۆا دەگەن ۇس­تازى بار ەدى, سول كىسى حابار­لاس­تى. «ەرجان ماكسيم ۇلكەن باي­­قاۋعا قاتىسىپ جاتىر, ءان جازىپ بەرشى», دەيدى. كەلىستىم دە, وزىمدە بار دايىن بىر­نەشە ءان نۇسقالارىن جىبەردىم. بىردەن ۇناتتى. بىراق ەرجان ۇنات­قان ءان ساتىلىپ كەتكەن ەكەن, ول ەسىمنەن شىعىپ كەتىپتى. قالاي قايتارامىز دەپ يەسىنە شىعىپ ەدىك, بەرە قويمادى. سودان ەرجان­نىڭ داۋىس ەرەكشەلىگىن انىقتاعان سوڭ, دەرەۋ ىسكە كىرىسىپ كەتتىك. ءان جازار الدىنداعى ەڭ قيىن نارسە يدەياسىن انىقتاۋ. قانداي باعىتتا جازامىز؟ بىراق ەرجان نە كەرەكتىگىن بىردەن ايتتى. ءوزىنىڭ وتىنىشىمەن ديسنەي ستيلىندەگى كەڭ اۋقىمدى ءان 3-4 كۇندە جازىلدى.

– كاسىبي دامۋ جولىندا ءسىزدى ت­انىتقان قانداي جۇمى­سىڭىز­دى اتار ەدىڭىز؟

– نەگىزى ءوزىم باتىس قازاقستان وبلىسىنا قاراستى جوسالى اۋىلىندا تۋىپ-وسكەنمىن. كىشكەنتاي كەزىمدە اكەم بايان تارتىپ, مەن ءان ايتىپ كونتسەرتتەرگە شىعاتىنبىز. شەشەم اۋىل مەكتەبىندە مۋزى­كا پانىنەن ساباق بەردى. سول جو­سالىدا مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ, ورال­داعى باتىس قازاقستان مەم­لەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە مۋزى­كا ءبولىمىن اياقتاپ شىقتىم. پە­داگوگپىن. كەيىن استاناعا اۋىسىپ, جاستار تەاترىنا جۇمىسقا ورنالاستىم. ۇمىتپاسام 2003 جىلدارى بولۋى كەرەك, 5 مىڭ تەڭ­گەگە ارانجيروۆكا جاساپ جۇ­رەتىنمىن. قالا كۇنى سياقتى مەرەكەلەردە ءارتۇرلى تاپسىرىستار الا باستادىم. ءبىر كۇنى تولەگەن مۇحامەدجانوۆ اعامىز حابارلاسىپ, «جەرۇيىق» اتتى روك-وپەراسىن وركەسترگە لايىقتاپ, ارانجيروۆكاسىن جازىپ بەرۋىمدى سۇرادى. تۇتاس ءبىر ساعاتتىق روك-وپەرا.  العاشقى ۇلكەن جۇمىسىم وسىلاي باستالدى. سودان كەيىنگى ۇلكەن جۇمىستارىمنىڭ ءبىرى رە­تىندە قازاق حاندىعىنىڭ 550 جىل­دىعىنا قاتىسۋىمدى اي­تار ەدىم. وندا يتاليادان كەلگەن رەجيسسەرلەرمەن تىزە قوسىپ جۇمىس ىستەدىك. ءارى قاراي بىرتىندەپ جولىم اشىلىپ كەتە باردى. كوبىنە مۋزىكاداعى كىرىسپە ءرولىن وينايتىن ۇلكەن مۋزىكالىق شى­عارمانىڭ قىسقا باستاپقى بولىگى اتالاتىن ينترو, پرولوگ سىندى دۇنيەلەردى جازدىم.

– تىڭدارمان ءان مەن ءانشىنى جاقسى تانيدى, بىراق ارانجيروۆكا جاسايتىن مامانداردى نەلىكتەن بىلە بەرمەيدى؟

– بۇل باياعىدان كەلە جاتقان وزەكتى سۇراق. انشىلەرگە ارانجيروۆكا جاساپ جۇرگەندە ساحنانىڭ ارعى جاعىندا نە بولىپ جاتقانى ماعان عانا ايان. ەڭ اۋەلى ءانشىنىڭ داۋىسىن جازاسىز, نەشە مارتە دۋبل جاسالادى. تۇزەتەسىڭ, كۇزە­تەسىڭ, بوياۋ قوساسىڭ. انشىلەر ادە­مى بولىپ ساحناعا شىعا كەلگەندە بارىنە ۇنايدى, قولداۋ-قوشەمەتكە يە بولىپ جاتادى. ال سونىڭ ارتىنداعى قارا جۇمىستى ىستەيتىن ارانجيروۆكا ماماندارى كولەڭكەدە قالا بەرەدى, جۇمىستارى بايقالمايدى.

– انشىلەر ءوز كەزەگىندە ەسىم­دەرىڭىزدى اتاپ, راحمەت ايتۋدى نەلىكتەن ۇمىتىپ كەتەدى؟

– بىرەۋلەرى ايتادى, بىرەۋلەرى ۇندەمەگەندى ءجون كورەدى. اقىسىن تولەگەن سوڭ ەسەپ ايىرىستىق دەپ كەتە بەرەدى نەمەسە جارناما جاساعىسى كەلمەيدى. ەندى ءبىرى ءوزىنىڭ عانا مەنشىگى ساناپ, «مەن عانا جۇمىس ىستەيمىن» دەپ قىزعانىپ, تىعىپ ۇستايدى. بىزدەگىلەر كوبىنە ارانجيروۆكانى كىم جاسايدى, مۋزىكالىق پروديۋسەردىڭ مىندەتى قانداي دەگەن قاراپايىم دۇنيەنى اجىراتا الماي جاتادى. مىسالى, «جازدا اپامنىڭ اۋلىنا, بارىپ ەدىم قىدىرىپ» دەلىك. باس قانداي, بارابان قانداي پارتيا وينايدى, قاعازعا نوتامەن جازىپ بەرەمىن – مۇنى ارانجيروۆكا دەيدى. سودان كەيىن دىبىستالۋ قاتارىن جيناپ, سكريپكانى بارابانعا قوسىپ, گيتارانى جازىپ, تالعاممەن ەكشەپ, قازىرگى سوڭعى زاماناۋي دىبىستار مىناداي دەگەن قاداممەن جۇرسەڭىز, بۇل – پروديۋسەرلىك جۇمىس.

– جالپى, بالالارعا ارنال­عان ءان, ەرەسەكتەرگە ارنالعان ءان دەپ بولۋگە بولا ما؟

– ۆلاديمير شاينسكي دەگەن كومپوزيتوردى ەستۋىڭىز بار ما؟ «كاجدومۋ, كاجدومۋ ۆ لۋچشەە ۆەريتسيا, كاتيتسيا, كاتيتسيا گو­لۋبوي ۆاگون» نەمەسە «وت ۋلىب­­كي حمۋرىي دەن سۆەتلەي, وت ۋلىبكي ۆ نەبە رادۋگا پروس­نەت­سيا», دەيدى. كىلەڭ جايدارى, مەيىرىمدى اۋەندەردى اكەلدى. قا­زىر شە؟ بىزدە ونداي كومپوزيتورلار جوق, ويتكەنى سۇرانىس جوق. بالالار قازاقشا كونتەنت جەتىسپەگەندىكتەن ينتەرنەتكە كىرەدى دە ورىسشا, اعىلشىنشا اندەردى تىڭداۋعا ءماجبۇر. مى­سالى, «قوشاقانىم قايدا ەكەن» دەپ تەرىڭىزشى, 5 ميلليون رەت تىڭ­دالعان. مۋزىكاسىن, ارانجيروۆكاسىن, ورىندالۋىن تىڭداپ كورىڭىزشى. اناداي اننەن كەيىن ءتىپتى ومىردەن باز كەشىپ كەتۋگە بولادى. كىشكەنتاي بالالار تۇسىنبەگەننەن سوڭ, ەرىكسىز تىڭداپ ءجۇر. اككورد, ءوزارا ۇيلەسىمى, ۇن­دەسە جاراسۋى, ءاننىڭ ىرعاعى دەگەننەن جۇرداي.

– ءتىلدى بويعا ەڭ جاقسى سىڭى­رەتىن قۇرال – ءان. Baby Shark دەگەن ءاندى قازىر كەز كەلگەن ەكى جاس­­تاعى بالادان سۇراساڭىز جات­­قا سوعادى. بالالارعا ار­نال­عان قازاق تىلىندە ءجوندى ءاننىڭ جوق ەكەن­دىگىن ءوزىڭىز دە ايتىپ وتىرسىز. بۇل تىعىرىقتان شىعۋعا بولا ما؟

– ارينە رەتتەلەتىن دۇنيە. كەيىنگى شىعىپ جاتقان شەتەلدىك مۋلتفيلمدەردىڭ مۋزىكاسىن تىڭداپ, ءوزىمىزدى سالىستىرىپ كورەيىكشى. بىزدە وسىنداي بالالار ءانى بار ما؟ جوق. سوندىقتان مۇنىڭ كۇردەلى ەشتەڭەسى جوق. تەك مەملەكەتتىك دەڭگەيدە نازار اۋدارىلۋى قاجەت, ءان جازۋعا مۇم­­كىندىك تۋدىرۋى كەرەك. ايت­پەسە بەتىمەن كەتىپ جاتقان دۇنيە كوپ. بالالارعا ارنالعان ءتۇرلى كونتەنتتى كوبەيتۋدى ماقسات ەتۋ باعىتىندا تانىمدىق, اعارتۋ-ناسيحات جۇمىستارى وتە قاجەت. ءوز بالاما ادەيى قازاقشا قويىپ بەرەمىن, قىزىقپايدى. بىزدەگىلەر بالالارعا وسى دا جارايدى دەگەن نەمقۇرايلىقپەن ىستەيدى, يا بولماسا قيىنداتىپ, كۇردەلەندىرىپ جىبەرەدى.

– مۋزىكانت قانداي مۋزىكا تىڭداپ ءجۇر؟

– مەن ەشكىمدى تىڭداماۋعا تىرىسامىن. ويتكەنى جاتتالىپ قالعان اۋەندى جۇمىس كەزىندە ابايسىزدا ۇرلاي باستايمىن (ك ۇلىپ). ايتپەسە ۇنايتىن ان­شىلەر بار, سوۋل ءانشى ستيۆي ۋان­دەر, Boyz II Men كۆارتەتى, سوڭعى دجەيسون دەرۋلو مەن بيللي اي­ليشتەر شىنايىلىعىمەن تار­تىمدى. باتىستى ايتا بەردى دەمەڭىز, ولار جاساندىلىقتان ادا. بىزدە جاساندى اندەر كوپ. ول دەگەنىمىز نە؟ كەنەت ءبىر ءانشى سازگەرگە كەلەدى دە اۋەن تاڭداپ الا­دى. كەيىن ونى الىپ-ۇشىپ ءسوز جازدىرتۋعا ءبىر اقىنعا الىپ بارادى. جوپەلدەمەدە جازىلعان ءان مەن سوزدە قانداي ماعىنا بولادى؟ لەدي گاگانى جۇلدىز دەيمىز, ويتكەنى ول ءوزىنىڭ جانىنان شىققان يدەياسىن ىسكە اسىرادى. قاناتتاس, مۇراتتاس جاندارمەن بىرلەسە جۇمىس ىستەيدى. حالىق قۇرمەتتەسە, وسى شىنايىلىعى ءۇشىن قادىرلەيدى. Z ۇرپاقتىڭ جۇل­دىزى سانالاتىن بيللي ايليش ەشكىمدى قايتالامايتىن مىنەزىمەن دارالانادى. ورىندايتىن اندە­رىندە ءوزىنىڭ ءومىرى جاتىر. ەش اي­قايسىز, ەشكىمگە ۇقسامايتىن باعىتى بار. ءجۇرىس-تۇرىسى دا بولەك, جاستارعا سونىمەن ۇنايدى. «گرەممي 2020» سىيلىعىن العان كەزدە ساحناعا شىقتى دا «راحمەت» دەگەن جالعىز اۋىز ءسوز ايتىپ ءتۇسىپ كەتتى. بولدى. قازىرگى جاس­تار سوي­لەگىسى كەلمەيدى. وسىنى ءدوپ باستى.

– الداعى جوسپارىڭىز قان­داي؟

– جوسپار قويمايمىن, ءبارىن اللاعا تاپسىرامىن. ءان جازۋ كەرەك پە, جازىلادى. كەرەك ەمەس پە, جازىلمايدى. «قۇدايدى كۇل­دىرگىڭ كەلسە, جوسپارىڭدى ايت», دەگەن. جوسپار ەمەس, ارمانىم بار. ءبىزدىڭ قازاقستان ديسنەي, نەتفليكس سياق­تى تاماشا مۋلتفيلم تۇ­سىرسە, عالامات مۋزىكالار جازسا دەگەن ارمانىم بار. ءوزىم اۋىلدىڭ بالاسى بولعان سوڭ اۋىلدىڭ بالالارىن جاقسى تۇسىنەمىن. ۇيالشاق, ۇياڭ. پىسىق بالالار ءوزى دە ءبىر جەردى جارىپ شىعادى. اۋىلدا نەبىر تالانتتى بالالار بار, سولارعا كومەكتەسكىم كەلىپ تۇرادى. بىلتىر ەرجان ماكسيم بايقاۋعا قاتىسقاندا تاۋەلسىز قازىلار تۇگەل ەرجاندى قولداپ داۋىس بەردى. ەرجاننىڭ ورىن­داۋىنداعى مەنىڭ جازعان ءانىم ءبىرىنشى ورىندا تۇردى. بايقاۋدىڭ ەكىنشى ساتىسىندا ءار ەل ءوزى داۋىس بەرۋى ءتيىس ەدى. سول داۋىس بەرۋ كەزىندە قازىلار باعاسىمەن ءبىرىنشى ورىندا تۇرعان قازاقستان ەكىنشى ورىندا قالىپ كەتتى. كوپشىلىكتەن سۇرايتىنىم, ەلدىگىمىز, بەرەكە-بىرلىگىمىز سىنالار وسىنداي ساتتەردە نەمقۇرايلى قالماساق ەكەن. سوعان ءىشىم اشيدى.

– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.

اڭگىمەلەسكەن

ايا ءومىرتاي,

«Egemen Qazaqstan»