ەلدىك پەن ەلتاڭبا – ەگىز ۇعىم

قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەملەكەتتىك گەربىنىڭ اۆتورى جانداربەك مالىبەك ۇلىمەن اڭگىمە – تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ 20 جىل­دىعىنا وراي سىزبەن ساۋلەتشى, ەلتاڭبانىڭ اۆتورى رەتىندە كەزەكتى اڭگىمەلەسۋدىڭ ءجو­نى كەلىپ تۇر. جانە ەلتاڭ­باعا كونكۋرس جاريالانعان 1992 جىلى وزبەكستاندا تۇر­عانىڭىزدى دا بىلەمىز. مەنىڭ سۇرايىن دەگەنىم – كومەك­شى­لەرىڭىزبەن ەل­تاڭ­بانى قانشا ۋاقىتتا جا­سادىڭىزدار؟ – ەلتاڭبانى جاساۋ ءۇشىن ەلىمىزدىڭ تاريحىن, ءداستۇرىن زەرت­تەدىم. وعان ءبىر ايداي ۋاقىت كەتتى. ءبىزدىڭ مادەنيەتىمىز وتە تەرەڭ عوي. ساق داۋىرىنەن كەيىن كيىز ءۇيدىڭ تاريحىنىڭ ءوزى 3 000 جىلعا كەتەدى. سونىمەن بىرگە, قازاق ەلى, مىنە, تاۋەلسىزدىك ال­دى, قايتا وتاۋ تىكتى دەگەن ءما­سەلەنى كوتەرۋ كەرەك بولدى.  شاڭىراق, كەرەگە, بوساعانى ءبولىپ قاراۋعا بولمايدى. وسى ءۇش دۇنيەنى ەل­تاڭباعا پايدا­لانۋدى ءجون كور­دىم. ودان كەيىن تۇلپارلار مەن باسقا دا حال­قىمىزدىڭ قاسيەتتى دۇنيەلەرىن ورنالاستىردىم. – كونكۋرسقا كوپ ادام قا­تىس­قانىن بىلەمىز. ءسىز تاپسىر­عان ەلتاڭبا جوباسىنىڭ ءنومىرى نەشىنشى بولدى؟ – الماتىعا كەلگەندە ماعان 178-ءشى ءنومىرلى تۇبىرتەك بەرىلدى. سودان كەيىن تاشكەنتكە قايتىپ كەتتىم. ءسويتىپ, ءبىر جارىم ايدان سوڭ الماتىدان: «ءبىز ءسىزدىڭ جۇمىسىڭىزدى كوردىك. كەلىڭىز», دەپ حابارلاستى. الماتىعا كەلسەم, ءار اپتانىڭ ورتاسىندا مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى ەلتاڭبانىڭ جوبالارىن تالقى­لاي­دى ەكەن. وعان ەكى-ءۇش رەت ەلباسىنىڭ ءوزى دە قاتىسىپتى. كوميسسيانىڭ توراعاسى – سالىق زيمانوۆ. 1992 جىلعى 4 ماۋ­سىم­دا جوعارعى كەڭەستىڭ ءحىى سەس­سيا­سى وتەتىن بولدى دا, وندا ەل­تاڭ­با جوبالارى تالقىلاناتىن بو­لىپ شەشىلدى. وسى سەسسياعا شىم­كەنتتەن جۇك كولىككە تيەپ, ديا­مەترى 2 مەترلىك ەلتاڭبا جوباسىن اكەلدىم. سەسسيادا جوبام تالقى­لانىپ بولعان سوڭ, ول ءىلىنىپ قوي­ىلاتىن بولدى. بىراق, سەسسيا كەزىندە ءبىراز تارتىس ءجۇردى. دەپۋتاتتار جۇلدىزعا, قوشقار ءمۇيىز­گە قارسى شىعىپ, بۇل جۇلدىز كەڭەس وداعىنىڭ بەلگىسى عوي دەگەن ۋاجدەرىن كولدەنەڭ تارتتى. سوندا  ەلباسى دەپۋتاتتارعا: «جۇل­دىز – كسرو-نىڭ بەلگىسى ەمەس, ونىڭ دىنگە دە قاتىسى جوق. ءار ادامنىڭ, ءار ەلدىڭ ءوزىنىڭ جۇلدىزى بولادى. ءبىز – جاس مەملەكەتپىز. ءبىزدىڭ دە جۇلدىزىمىز جارقىراپ ءجۇرسىن», دەپ دەپۋ­تاتتاردى ەلتاڭبانى قابىلداۋعا شاقىردى. – كونكۋرسقا نەشە جۇمىس ۇسىنىلدى؟ – رەسمي تۇردە 245. ودان دا كوپ بولۋى مۇمكىن. – ءسىز جالاۋعا دا ۇسىنىس جاسادىڭىز ەمەس پە؟ – جالاۋ ەكى ءتۇستى بولسا ەكەن دەپ ۇسىنىس جاساعانمىن. كوك ءتۇس – اسپان, سارى ءتۇس – سارى­ارقا دەگەن ماعىنا بەرەتىن. وعان ورنامەنت تە جاسالدى. كەيىن جالاۋ تۋرالى كوپ تارتىس بولدى. سول كەزدە نۇرەكەڭنىڭ ءوزى تۋى­مىزدىڭ ءبىر ءتۇستى بولۋى تيىستىگىن قاداپ ايتتى. سوندا شاكەن نياز­بەكوۆتىڭ ءبىر ءتۇستى, ورتا­سىن­دا كۇن مەن قىران, شەتىندە ءور­نەكتەر بەينەلەنگەن جالاۋى كوڭىلدەن شىقتى. ول تۋ بۇگىندە ەلتاڭبا سياقتى حالقىمىزدىڭ سۇيىسپەنشىلىگىنە بولەنىپ وتىر. – ەلتاڭبانىڭ اۆتورى رەتىندە قاندايدا ءبىر ناگرادا ال­دىڭىز با؟ – «قۇرمەت» وردەنىن الدىم. قازىر استاناداعى ل.ن.گۋميلەۆ اتىن­داعى ەۇۋ-دا ساۋلەت كافە­درا­سىندا پروفەسسور بولىپ ىستەيمىن. – ساۋلەت ونەرىنە باي­لا­نىستى قانداي ۇسىنىس­تا­رى­ڭىز بار؟ – بىزگە ۇلتتىق ارحيتەك­تۋ­رانى دامىتۋ كەرەك. ونى دامىتۋ ءۇشىن تاريحتى تەرەڭ ءبىلىپ, كوپ زەرتتەۋ كەرەك. – استانانىڭ ارحيتەكتۋرا­سى ۇناي ما؟ – ونىڭ تاڭعالدىراتىن ءبىر سەبەبى بار. ءبىزدىڭ ەلباسى ءتوزىم­دىلىكتى, بىرلىكتى ويلايتىن بولعان سوڭ, استانانىڭ ارحيتەكتۋراسى دا سوعان  ساي جاسالىپ وتىر. ال «بايتەرەك» مونۋمەنتىن ۇلتتىق ارحيتەكتۋرانىڭ ءبىر بەلگىسى دەپ ويلايمىن. بىزگە وسىنداي ۇلت­تىق ساۋلەت ونەرلەرى ارقىلى ەلىمىزدى بۇكىل دۇنيە جۇزىنە تانىتا بەرۋ كەرەك. – تاۋەلسىزدىكتىڭ 20 جىلدى­عىنا ارناپ قانداي دا ءبىر جوبا جاساپ جاتىرسىز با؟ –  تۇركى اكادەمياسى ورتالى­عى­نىڭ جوباسىن دايىنداپ قوي­دىم. سودان كەيىن استانانىڭ ءوز قاقپاسى بولسا دەپ بوساعا جو­با­سىن دايىندادىم. اڭگىمەلەسكەن داستان كەنجالين, سۋرەتتى تۇسىرگەن ورىنباي بالمۇرات.