ادام كاپيتالى – كونستيتۋتسيا جوباسىنىڭ باسىمدىعى

وتىرىستا ايدا بالاەۆا جاڭا كونس­تي­تۋتسيا جوباسى ەل دامۋىنداعى جاڭا كەزەڭدى كورسەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇگىندە باستى رەسۋرس شيكىزات ەمەس, ازامات­تار­دىڭ ءبىلىمى مەن قابىلەتى ەكەنىن ءسوز ەتتى.

«جاڭا كونستيتۋتسيادا ادام كاپيتالى ەل دامۋىنىڭ باستى باسىمدىعى رەتىندە ايقىندالدى. ءبىلىم, عىلىم, ما­دەنيەت جانە يننوۆاتسيا سالالارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ۇلتتىق مادەنيەتتى قول­داۋ مەن تاريحي-مادەني مۇرانى ساق­تاۋ كونستيتۋتسيالىق قاعيدات دەڭ­گەيى­نە كوتەرىلدى. بۇل مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تابيعي رەسۋرستارعا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى, زياتكەرلىك الەۋەتى جوعارى ازاماتتارعا سۇيەنەتىنىن كورسەتەدى», دەدى ۆيتسە-پرەمەر.

ءماجىلىس دەپۋتاتى سەرگەي پونومارەۆ جاستاردى ەلدىڭ باستى زيات­كەر­لىك رەسۋرسى دەپ اتادى.

«قازاقستاندى دامىتاتىن – مۇناي دا, گاز دا ەمەس, جاستاردىڭ ينتەل­لەكتى مەن قابىلەتى. سوندىقتان جاڭا كونس­تي­تۋ­تسيا جوباسىندا بىلىمگە, عىلىمعا, ينۆەستيتسيا مەن يننوۆاتسياعا باسىمدىق بەرىلگەن. ءبىز تسيفرلىق كودەكستى, الەمدە العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جي تۋرالى زاڭدى قابىلدادىق. كوپ باعىت بويىنشا وزىپ كەلەمىز, بۇل مەجەنى ۇستاپ تۇرۋ – جاستاردىڭ قولىندا. كونستيتۋتسيا «زاڭ جانە ءتارتىپ» قاعيداتىن, ادام قۇقىق­تارى مەن بوستاندىقتارىن بەكىتە وتىرىپ, قوعامعا جاقىنداي تۇسەدى. رەفە­رەندۋم­­­عا قاتىسىپ, وسى قۇجاتتى قول­داۋ­دى ماڭىزدى دەپ سانايمىن», دەدى ول.

اباي اتىنداعى قازۇپۋ رەكتورى بولات تىلەپ ءبىلىم, عىلىم جانە يننوۆاتسيانى اتا زاڭنىڭ ستراتەگيالىق باسىم­دىق­تارى رەتىندە بەكىتۋ اكادەميا­لىق ورتا ءۇشىن ۇزاقمەرزىمدى دامۋ باعىتىن قالىپتاستىراتىنىن ايتتى.

تسيفرلىق ترانسفورماتسيا ماسە­لە­سىنە قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ءتورايىمى جۇلدىزاي ىسقاقوۆا توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇگىندە 90%-دان اسا مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتەر ونلاين تۇردە قول­جەتىمدى, ال حالىقتىڭ شامامەن 80%-ى تسيفر­لاندىرۋدى قولدايدى. سونىمەن قاتار تسيفرلىق سەنىمنىڭ ارتۋى ينتەرنەت-الاياقتىق قاتەرىن كۇشەيتەدى, بۇل جەكە دەرەكتەردى قورعاۋ مەن تسيفرلىق قاۋىپسىزدىككە قاتىستى كونس­تي­تۋتسيالىق نورمالاردىڭ ماڭى­زىن ارتتىرادى. ول جاستاردىڭ داۋىس بەرۋگە قاتىسۋى ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىكتىڭ كورىنىسى ەكەنىن دە اتاپ ءوتتى.

الماتىنىڭ IT-ەكوجۇيەسىن دامى­تۋعا قاتىستى پىكىردى Qazaq IT Community نەگىزىن قالاۋشى, Women in Tech Kazakhstan ۇيىمىنىڭ جەتەكشىسى اسەل بولاتجان ءبىلدىردى.

«الماتى – ەلدىڭ تسيفرلىق ورتا­لى­عى. مۇندا قازاقستانداعى IT-كوم­پانيالاردىڭ شامامەن ۇشتەن ءبىرى شوعىرلانعان. ولار ەلدەگى IT-قىزمەتتەردىڭ جارتىسىنان استامىن وندىرەدى. كەلەسى قادام – ءبىلىم, ستارتاپتار مەن زەرتتەۋلەرگە ارنالعان ينتەگراتسيالانعان الاڭداردى قۇرۋ. جاپپاي تسيفرلاندىرۋ جاعدايىندا تسيفرلىق قۇقىقتاردى كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە بەكىتۋ اسا ماڭىزدى», دەدى ول.

قازۇۋ دوتسەنتى الديار اگيشەۆ قۇقىقتىق نورمالاردىڭ عىلىمي-تەحنو­لوگيالىق دامۋ جاعدايىنا ساي بولۋى قاجەتتىگىن ايتتى.

«قازىرگى تەحنولوگيالار جاڭا مىن­دەت­تەر قويادى. كونستيتۋتسيادا تسيفر­لىق قاۋىپسىزدىك پەن جەكە دەرەك­تەردى قورعاۋ نورمالارىن بەكىتۋ – ۋاقتىلى شەشىم. جي دامۋى ينفراقۇرىلىمعا, دەرەكتەرگە جانە ادامي كاپيتالعا تاۋەلدى. ەسەپتەۋ قۋاتتارىنا سۇرانىس كۇرت ءوستى. قازۇۋ-دىڭ سۋپەركومپيۋتەرلىك كلاستەرىندە جي مىندەتتەرى ءۇشىن GPU رەسۋرستارىنىڭ تاپشىلىعى سەزىلەدى», دەدى ول.

«Jastar ruhy» جاستار قاناتىنىڭ قالا­لىق فيليالىنىڭ توراعاسى ديداربەك دىلدابەك تسيفرلىق ورتا­داعى جاۋاپكەرشىلىك مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ جايىندا وي قوزعادى. الماتى قالاسىنىڭ ستۋدەنتتىك ومبۋدس­مەنى ايبولات سەمبيەۆ عىلىم مەن تسيفر­لاندىرۋعا باسىمدىق بەرۋ جاس­تار­دىڭ ساپالى ءبىلىم الۋىنا جاڭا مۇم­كىندىكتەر اشاتىنىن ايتتى.

كەزدەسۋ سوڭىندا قاتىسۋشىلار بۇل تالقىلاۋ تەك ءتۇسىندىرۋ شاراسى ەمەس, ەل بولاشاعى, ادامي كاپيتال, تسيفرلىق تەحنولوگيالار جانە ادىلەتتى دامۋ قاعيداتتارى تۋرالى مازمۇندى ديالوگ بولعانىن جەتكىزدى.

سونىمەن قاتار وسى كۇنى جالپى­ۇلت­تىق كواليتسياسى مۇشەلەرى شىعار­ما­شىلىق زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن كەزدەستى. ءىس-شاراعا دەپۋتاتتار, الەۋ­مەت­تا­نۋشىلار, وتاندىق كينو جانە مۋزەي سالاسىنىڭ وكىلدەرى, شىعار­ما­شىلىق بىرلەستىكتەر, مەدياقاۋىم­داس­تىق جانە كرەاتيۆتى ۇيىمدار قاتىستى.

جيىن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىنا جانە 15 ناۋرىزعا جوسپارلانعان رەسپۋبليكالىق رەفەرەندۋمعا ارنالدى. كەزدەسۋدە ايدا بالاەۆا اتا زاڭ جوباسىندا ادامي كاپيتالعا ايرىقشا ءمان بەرىلگەنىن, ال مادەنيەت پەن تاريحي مۇرانى ساقتاۋ جاڭارتىلعان كونس­تي­تۋ­تسيادا جوعارى دەڭگەيگە كوتە­رىل­گەنىن اتاپ ءوتتى.

ء«بىلىم, عىلىم, مادەنيەت جانە ين­نوۆاتسيا سالالارىنا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ, ۇلتتىق مادەنيەتتى قولداۋ مەن تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ كونس­تيتۋتسيالىق قاعيدات دەڭگەيىنە كوتەرىلدى. بۇل مەملەكەتتىڭ بولاشاعى تابيعي رەسۋرستارعا عانا ەمەس, ەڭ الدىمەن ءبىلىمدى, زياتكەرلىك الەۋەتى جوعارى ازاماتتارعا سۇيەنەتىنىن كورسەتەدى. ۇلتتىق مادەنيەتتى قول­داۋ جانە تاريحي-مادەني مۇرانى ساقتاۋ ۇعىم­دارىنىڭ العاش رەت كونس­تيتۋ­تسيا­لىق دەڭگەيدە بەكىتىلۋى – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن قۋانىش ءارى زور جاۋاپكەرشىلىك. سونداي-اق ەل ازاماتتارى تاريحي جانە مادەني مۇرانىڭ ساقتالۋىنا قامقور بولۋعا, تاريح پەن مادەنيەت ەسكەرتكiشتەرiنە ۇقىپتى قاراۋعا مiندەتتi ەكەنى دە انىق كورسەتىلگەن. اتالعان جاڭاشىلدىق ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى نىعايتۋعا, تاريحي ساباقتاستىقتى ساقتاۋعا جانە ۇلتتىق كود پەن مادەني مۇرانى كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋگە جول اشادى», دەدى ا.بالاەۆا.

مەديامەنەدجەر, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى نۇرجان مۇحامەدجانوۆا جوبا زاڭ ۇستەمدىگى مەن قوعامدىق قاتىسۋ قاعيداتتارىن كۇشەيتەتىنىن, سونىڭ ىشىندە تسيفرلىق ورتاداعى ازاماتتاردىڭ قۇقىعىن قورعاۋعا كەپىلدىك بەرەتىنىن ايتتى.

وتىرىستا رەجيسسەر تالعات تەمەنوۆ ەل ءۇشىن ماڭىزدى كەزەڭدە ءار ازاماتتىڭ جاۋاپكەرشىلىگى ارتا تۇسەتىنىن اتاپ ءوتتى.

«ەل تاريحىندا كونستيتۋتسيا العاش رەت قازاق تىلىندە جازىلدى. مەن وسىعان قۋاندىم. ەكىنشى قۋانعانىم, ءبىر پالاتالى پارلامەنت, ياعني قۇرىلتايدى قۇرۋ باستاماسى بولدى. ءۇشىنشى, پرەزي­دەنت­تىڭ ءبىر-اق مارتە سايلانۋى. اتا زاڭنىڭ ءار تارماعى – قازاقتىڭ ەرتەڭى, ءۇمىتى مەن بولاشاعى. كەلەر ۇرپاق ءۇشىن بىرىگىپ, رەفەرەندۋمعا قاتىسۋىمىز وتە ماڭىزدى», دەدى ول.

كينو پروديۋسەرى جالىن تىلەۋبەرگەن جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسى كرەاتيۆتى ەكونوميكا مەن كرەاتيۆتى يندۋستريانى دامىتۋ باعىتىن ايقىندايتىنىن جەتكىزدى.

«كونستيتۋتسيالىق دەڭگەيدە ءسوز بوستاندىعىنا, عىلىمي, تەحنيكالىق جانە كوركەم شىعارماشىلىق ەركىن­دىك­كە كەپىلدىك بەرىلىپ, زياتكەرلىك مەنشىك قورعالسا, بۇل جاس رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەر ءۇشىن بەرىك تىرەك بولار ەدى. باستى رەسۋرس – شيكىزات ەمەس, ازامات­تار­دىڭ يدەياسى, ويى, دارىنى مەن ەڭبەگى. ال رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ ونەر مەن قوعام اراسىنداعى بايلانىستى كۇشەي­تەتىنى انىق», دەدى ول.

كەزدەسۋ سوڭىندا كواليتسيا مۇشە­لە­رى قاتىسۋشىلارمەن پىكىر الماسىپ, ويىن ورتاعا سالدى. بيىل 15 ناۋرىز كۇنى ازاماتتار جاڭا كونستيتۋتسيا جو­باسى بو­يىنشا ءوز ۇستانىمىن بىلدىرە­تىنىن ايتتى.