قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك كەڭەسشىسى ەرلان قارين «جاڭا كونستيتۋتسيا: سەنىم مەن دامۋدىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسى» اتتى ساراپتامالىق الاڭدا ءسوز سويلەدى. اتالعان ءىس-شارا ەلدىڭ جاڭا كونستيتۋتسياسىن قابىلداۋ ماسەلەسى بويىنشا وتەتىن رەفەرەندۋمدى تالقىلاۋعا ارنالدى, دەپ حابارلايدى Egemen.kz.
ەرلان قارين كونستيتۋتسيانىڭ تەك ەڭ جوعارى زاڭ عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە وزىندىك قوعامدىق كەلىسىم ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«وسى تۇرعىدان العاندا, مەنىڭشە, جاڭا كونستيتۋتسيا ءبىزدىڭ بولمىسىمىزدى الدەقايدا ايقىن بىلدىرەدى جانە قوعامدا تابيعي تۇردە قالىپتاسقان بىرقاتار نەگىزگى ماسەلەلەر بويىنشا كەلىسىمدى ناقتىراق ايقىندايدى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ول قولدانىستاعى كونستيتۋتسيانىڭ قابىلدانعانىنا 30 جىل وتكەنىن ەسكە سالىپ, بۇگىنگى كۇنى قوعامنىڭ پىكىرى بىرقاتار وزەكتى ماسەلەلەرگە قاتىستى وتكىر بولاتىنىن جەتكىزدى. ماسەلەن, جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا العاش رەت تابيعاتقا جانە ەكولوگياعا ۇقىپتى قاراۋ تۋرالى ەرەجەلەر ەنگىزىلىپ وتىر. بۇل تاقىرىپتار 90-شى جىلدارى قوعامدىق كۇن تارتىبىندە ءىس جۇزىندە بولعان جوق.
بۇدان بولەك, جاڭا كونستيتۋتسيادا ءداستۇرلى قۇندىلىقتاردى قورعاۋدى كۇشەيتۋ تۋرالى نورما قاراستىرىلعان.
سونداي-اق, ەرلان قارين سوڭعى جىلدارى ايەلدەردىڭ قۇقىقتارىن ساقتاۋ ماسەلەسىنە دە قوعامنىڭ نازارى ەرەكشە ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيادا ايەل قۇقىعى نەكەدەگى تەڭ قۇقىقتىلىق پەن وزگە دە نورمالار ارقىلى قورعالعان.
سونىمەن قاتار, ەرلان قارين سوڭعى بىرنەشە جىلدا قوعام تاراپىنان مەملەكەتتىڭ زايىرلى سيپاتىن ناقتى ءارى ايقىن بەكىتۋگە دەگەن سۇرانىسى تۋرالى دا پىكىر ءبىلدىردى.
«بولاشاقتا دا زايىرلى مەملەكەت قاعيداتىنا بەرىك بولاتىنىمىزدىڭ دالەلىن حالىق ەستىگىسى كەلدى. بۇل دا جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا كورىنىس تاپتى. سونىمەن بىرگە جاڭا كونستيتۋتسيادا ار-وجدان مەن ءدىني سەنىم بوستاندىعىنا قاتىستى نورمالار ساقتالادى, كەي تۇستا كۇشەيتىلەدى, بىراق مەملەكەتتىڭ زايىرلى سيپاتى اناعۇرلىم ايقىن ءارى ناقتى تۇردە كورسەتىلەدى. ياعني مۇددەلەردىڭ تۇسىنىكتى ءارى ايقىن تەڭگەرىمى بەكىتىلەدى», دەدى مەملەكەتتىك كەڭەسشى.
ونىڭ ايتۋىنشا, جاڭا كونستيتۋتسيادا جاي عانا يدەولوگيا ەمەس, مەتا-يدەولوگيا بەكىتىلەدى: ياعني پليۋراليزم ساقتالادى, ادامدار ءارتۇرلى كوزقاراستى ۇستانۋى مۇمكىن, بىراق بارلىعى ءبىرتۇتاس قوعامدىق كەڭىستىكتە ءومىر سۇرەدى.
«پاراساتتى تەپە-تەڭدىكتى ساقتاي وتىرىپ, بايىپتى ساياسات قيسىنىن راستاي كەلە, جاڭا كونستيتۋتسيا وسى مۇددەلەر تەڭگەرىمىن اناعۇرلىم ايقىن بەكىتۋگە, قوعامداعى جاڭا سۇرانىس پەن ءۇمىتتى دالىرەك كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ەرلان قارين.
ول جاڭا كونستيتۋتسيا قوعامنىڭ جاڭا سۇرانىستارى مەن ءۇمىتىن كورسەتەتىنىن, دەمەك, وزگەشە ريتوريكا مەن جاڭا لەكسيكانى تالاپ ەتەتىنىن اتاپ ءوتتى. ەرلان قارين قولدانىستاعى كونستيتۋتسيا ەلدىڭ الدىڭعى تاريحي كەزەڭنەن ەندى شىعىپ جاتقان كەزدە – 1995 جىلى قابىلدانعانىن دا ەسكە سالدى.
ءسوز سوڭىندا مەملەكەتتىك كەڭەسشى جاڭا كونستيتۋتسيانى ازىرلەۋ مەن ونى قوعاممەن بىرگە تالقىلاۋ جاڭا تاريحي كەزەڭنىڭ باستالۋىن بىلدىرەتىنىن دە جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنشە, جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ باستى ەرەكشەلىگى – قۇجات قوعامدا قالىپتاسقان تەپە-تەڭدىك پەن كەلىسىمدى عانا بەكىتىپ قويماي, ەلدىڭ قاي باعىتتا داميتىنىن جانە قازاقستان بولاشاقتا قانداي مەملەكەت قۇرۋدى كوزدەيتىنىن ايقىندايتىن باستى سۇراققا جاۋاپ بەرەدى.
ازاماتتاردىڭ 78%-دان استامى جاڭا كونستيتۋتسيانى قولدايدى
«جاڭا كونستيتۋتسيا جوباسىندا عىلىم مەن ءبىلىم قۇندىلىقتارى ءوزىنىڭ ايرىقشا ورنىن تاپتى. العاش رەت عىلىم, ءبىلىم مەن يننوۆاتسيالار مەملەكەتتىڭ دامۋىنىڭ ستراتەگيالىق نەگىزى رەتىندە جەكە باپتا بەكىتىلدى. مۇنىڭ ءبارى قازاقستاننىڭ ادامي كاپيتالعا باسىمدىق بەرەتىن جانە تەحنولوگيالىق تۇرعىدان دامىعان ەل ەكەنىن كورسەتەدى. سوندىقتان جاڭا كونستيتۋتسيا شارتتى تۇردە بەلگىلى ءبىر دامۋ كەزەڭىن اياقتاپ قانا قويماي, جاڭا كەزەڭدى اشادى – مەملەكەتتىڭ دامۋىنىڭ جاڭا باسىمدىقتارىن ايقىندايدى», دەپ تۇيىندەدى ەرلان قارين.
قازاقستاندا جاڭا كونستيتۋتسيانىڭ جوباسى جاريالاندى