مۇنايلى وڭىردە تۇراتىن ەكى جاس ينجەنەر درون جاساۋدى قولعا الدى. ونىڭ ءبىرى – ءامىر مەيرامعاليەۆ سامارا اەروعارىش ۋنيۆەرسيتەتىن بىتىرگەن. ال نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ ريگا اۆياتسيالىق ناۆيگاتسيا ۋنيۆەرسيتەتىنەن جوعارى ءبىلىم الىپ, كەيىن وقۋىن اقش-تاعى مايامي قالاسىندا جالعاستىرعان. ەكەۋى دە اۆياتسيا سالاسىندا ماماندىعىمەن جۇمىس ىستەپ ءجۇر.
وتاندىق اۆياتسيانىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن جاس ماماندار تاجىريبەلەرىن جەتىلدىرۋدى كوزدەپتى. جاس ينجەنەرلەردىڭ بۇل تالابى ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەنى ازىرلەۋ باعىتىندا توعىستى.
«شىندىعىن ايتقاندا, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ ءۇشىنشى كۋرسىندا ۇشقىشسىز باسقارىلاتىن اۆياتسيالىق جۇيەگە بەت بۇرعان ەدىم. سول كەزدە العاش رەت ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتى كوردىم. ۋنيۆەرسيتەتتە مەنى ەكراندى جوبا جاساۋ كومانداسىنا قوستى. بۇل – اۆياتسيا مەن كەمە جاساۋدى ۇيلەستىرەتىن بىرەگەي باعىت. سول كەزدە مۇنى ەلىمىزدە دە دامىتۋ كەرەك دەگەن ويعا بەكىندىم. ءبىز درون جاساۋ جوباسىن ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بۇرىن باستادىق. نۇرسۇلتان – ءادديتيۆتى تەحنولوگيا جونىندەگى مامان. «نۇرسۇلتان, مەندە ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپارات جونىندە جاڭا يدەيا بار. مۇنى جاساۋ قولىمىزدان كەلەدى», دەدىم. ءبىر جىلدان استام ۋاقىت بويى ۇشقىشسىز اۆياتسيالىق جۇيەنى جوبالاۋمەن, قۇراستىرۋمەن اينالىسىپ كەلەمىز», دەيدى ءا.مەيرامعاليەۆ.
جىگەرلى جاس ينجەنەرلەر الدا جەتىستىككە قول جەتكىزەرىن دە, ءتىپتى قاتەلىك تە بولۋى مۇمكىن ەكەنىن بىلەدى. دەگەنمەن ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپارات جاساۋ وڭاي ءارى ناتيجەلى بولاتىنداي كورىنگەن ەدى. بىراق العاشقى ۇشقىشسىز اپپارتتى ۇشىرۋ ءساتسىز بولدى. مىنە, سودان كەيىن مۇنداي جوبانى بارىنشا دايىندىقپەن قولعا الۋ قاجەتتىگىن ءتۇسىندى.
«ۇشقىشسىز اپپاراتتى ۇشىرۋ ۇدەرىسىنە كەڭىرەك تالداۋ جاسادىق. قانداي قاتەلىك جىبەرگەنىمىزدى, ءوزىمىز قولدانعان ەسەپتەۋلەردى جازىپ ءجۇرۋدى قولعا الدىق. وسىلايشا, ءاربىر ۇشىرۋ ۇدەرىسىنەن تاجىريبە جيناقتادىق. وسىنىڭ ءبارى قۇجاتتالىپ, قاتەلىكتەر بويىنشا وزگەرىستەر ەنگىزە باستادىق. الدىمەن بۇل جوبادا بەرىكتىك سيپاتتاماسىن ارتتىرۋ قاجەت», دەيدى ن.تۇرسىنوۆ.
جاس ينجەنەرلەردىڭ ايتۋىنشا, قازىر ولار ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپارات جاساۋدى جەتىلدىرىپ كەلەدى. العاشقى اپپاراتتى جاساۋ جۇمىسىنا 1200 ساعاتتان استام ۋاقىت جۇمسالىپتى. ءبىر قىزىعى, ءبىر جىلدا ۇشىرۋ كەزىندە بەس اپپارات جوعالىپ كەتىپتى. الايدا ءار كراش-تەستتەن قۇندى تاجىريبە جينالدى.
ء«بىر اپپاراتتى جوبالاۋعا, قۇراستىرۋعا كۇن سايىن بىرنەشە ساعاتىمىزدى ارنايمىز. ءتۇرلى ەسەپتەۋ جۇرگىزەمىز. اپپاراتتى ۇشىرۋ كەزىندە سول ەڭبەگىمىز اقتالار دەپ ۇمىتتەنەمىز. الايدا اپپاراتىمىز قۇلاپ, نە جوعالىپ كەتكەندە كوڭىلدە ازداعان قوبالجۋ بولادى. دەگەنمەن ءبىز ءساتتى درون جاساۋدان ءۇمىتىمىزدى ۇزبەدىك. قازىر درون جاساۋ تەحنولوگياسى قارقىندى دامىپ جاتىر», دەيدى ءا.مەيرامعاليەۆ.
دروندى جوبالاۋ دا, قۇراستىرۋ دا وڭاي ەمەس. وعان بىلىكتى مامان قاجەت. وسى ورايدا اتالعان جوبانى قولعا العان ءامىر مەيرامعاليەۆ – ۇشقىشسىز اپپارات جاساۋ جونىندەگى جوعارى ءبىلىمدى ينجەنەر. ال اقش-تا جوعارى ءبىلىمىن جەتىلدىرگەن نۇرسۇلتان تۇرسىنوۆ اۆياديسپەتچەر ءارى 3D-مودەلدەۋ ماماندىعىن مەڭگەرگەن.
ء«بىز درونداردا قولدانىلاتىن ششەتكاسىز قوزعالتقىشتاردى جاساۋعا ازىرلىك جۇرگىزۋدەمىز. وعان قوسا, فيۋزەلياج بەن قاناتىن ءوزىمىز دايىنداي الامىز. قازىر پلاستيكتەردى قايتا وڭدەۋ تەحنولوگياسىن تارتۋدى قولعا الدىق. بۇل – فيلامەنتكە اينالاتىن قاراپايىم پلاستيكالىق بوتەلكەلەر. ونى 3D پرينتەرلەرگە قولدانىلاتىن تەرموپلاستيكالىق ءجىپ رەتىندە قولدانامىز. اتالعان پرينتەردەن كەيبىر بولشەكتەردى, توراپتاردى باسىپ شىعارامىز», دەگەن پىكىرىمەن ءبولىستى ن.تۇرسىنوۆ.
جوبا اۆتورلارىنىڭ پىكىرىنشە, كەيبىر بولشەكتەر مەن ماتەريالدار قىتايدا وندىرىلەدى. ونى جەتكىزۋدىڭ شىعىنى از ەمەس. الايدا مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولسا, مۇنداي شىعىندى بارىنشا ازايتۋعا بولادى.
«قازىر الەم نارىعىندا قىتايلىق ونىمدەر باسىمدىق الىپ تۇر. مەملەكەتتىڭ قولداۋىمەن ءبىز بۇل ماسەلەدە دەربەستىككە قول جەتكىزە الار ەدىك. ەلىمىزدە ميكروسحەمالاردى, قوزعالتقىشتار مەن باسقا دا تەتىكتەردى جاساۋعا قاجەتتى مىس, تەمىر سەكىلدى شيكىزات بار», دەيدى ءا.مەيرامعاليەۆ.
ولار بۇل جوبادان كوممەرتسيالىق تابىس تابۋدى كوزدەپ وتىرعان جوق. ينجەنەرلەردىڭ ماقساتى – ەلىمىزدىڭ دەربەس ۇشقىشسىز ۇشۋ اپپاراتىن شىعارۋ. ويتكەنى مۇنداي اپپارات كوپتەگەن سالاعا قاجەت.
ء«بىز درون قۇراستىرۋدى حوببي رەتىندە قاراستىرىپ كەلدىك. الايدا اتىراۋ وبلىسىندا ءدال وسىنداي تەحنولوگياعا سۇرانىس بارىن تۇسىندىك. درونمەن كاسپي تەڭىزىنىڭ جاعالاۋىندا تۇتاناتىن قامىس ءورتىنىڭ وشاعىن جەدەل انىقتاۋعا بولادى. بيىك تۇرعىن ۇيلەر مەن ونەركاسىپتىك عيماراتتارداعى ءورتتى جەدەل سوندىرۋگە قاجەتتى ارنايى تەحنيكا جەتكىلىكسىز. وسىنداي كەزدە درونمەن ادامداردى قۇتقارۋعا, جوعارى قاباتقا ءورت سوندىرگىش زاتتاردى جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرىپ وتىرمىز», دەيدى ن.تۇرسىنوۆ.
جوبا اۆتورلارىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ وتىرعان ينۆەستورلار قازىرشە جوق. سوعان قاراماستان, ولار ەلىمىزدە درون شىعاراتىن ءوندىرىستى جولعا قويۋدى كوزدەيدى. بولاشاقتا وقۋشىلارعا روبوتتەحنيكا مەن ۇشقىشسىز اپپارات قۇراستىرۋدىڭ ىرگەتاسىن ۇيرەتەتىن ارنايى مەكتەپ اشپاق ويلارى دا بار.
«قوسىمشا تابىس تۋرالى ايتاتىن بولساق, ءبىزدىڭ 3D-سكانەرلەۋ جانە 3D-مودەلدەۋ جونىندەگى ءبىلىمىمىز قارجىلىق تۇرعىدان قالىپتى ءومىر سۇرۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءبىز وسى سالادا بەلسەندى جۇمىس ىستەيمىز. وندىرىستە قولدانىلاتىن ءارتۇرلى بولشەكتەردى قالپىنا كەلتىرۋ ءۇشىن ءادديتيۆتى تەحنولوگيالاردى قولدانامىز. مىسالى, كومپانيا بىزگە ءۇش فازالى ەلەكتر قوزعالتقىشىنىڭ قاناتىن دايىنداۋعا تاپسىرىس بەرەدى. ءبىز سايكەسىنشە بارلىق ولشەمدى الىپ, تاپسىرىستى دايىنداپ جاتىرمىز», دەيدى ن.تۇرسىنوۆ.
ينجەنەرلەردىڭ ايتۋىنشا, ولاردىڭ جوباسىن قولداۋعا بايلانىستى ۇسىنىستار بار. ونىڭ ىشىندە شەتەلدەن ءتيىمدى شارتتارمەن ۇسىنىس بولىپتى.
ء«يا, ءبىز قازىر-اق ءوزىمىز ءۇشىن جۇمىس ىستەۋدى باستار ەدىك. كوپتەگەن جاستىڭ شەتەلگە كەتىپ, سول جاقتا ءىس باستاعانىن بىلەمىز. بالكىم, ولاردىڭ تاڭداۋى دۇرىس شىعار. بىراق ءبىز بۇل باعىتتى ەلىمىزدە دامىتۋعا شەشىم قابىلدادىق. بولاشاق ينجەنەرلەر, تەحنيكالىق باعىتتاعى ماماندار باستاپقى بازالىق ءبىلىمدى بالالار ۇيىرمەلەرىنەن الادى. قازىر ءبىزدىڭ شەبەرحاناعا كەلىپ, ۇيرەنىپ جۇرگەن بالالار بار. ولاردىڭ قاتارى از بولعانىمەن, ىنتاسى بارى قۋانتادى», دەيدى ءا.مەيرامعاليەۆ.
ازىرگە جاس ينجەنەرلەردە رەسمي پاتەنتتەلگەن ءونىم, نە ونەركاسىپتىك ۇلگىلەر جوق. الايدا بۇل باعىتتا جۇمىس جۇرگىزۋدى قولعا الىپ, اۆتورلىق جوبانى تىركەتۋگە دايىنداپ جاتىر.
اتىراۋ وبلىسى