ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ ەڭ باستى بەلگىلەرىنىڭ ءبىرى – ونىڭ وزىنە عانا ءتان مەملەكەتتىك رامىزدەرىنىڭ بولۋى. بۇل – ەلدىڭ باسقارۋ بيلىگىن ءوز قولىنا الۋى, مەملەكەتتىك شەكاراسىن ايقىنداۋى, ءتول تەڭگەسىن شىعارۋى سياقتى اسا ماڭىزدى ەگەمەندىك سيپاتتارىمەن بىتە قايناسىپ جاتىر. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءرامىزدەرىن جاساۋ, ونى حالىق تالقىسىنا سالۋ, ارنايى قۇرىلعان مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ ساراپتاماسىنان وتكىزۋ – جوعارى ماڭىزدى مىندەت ەدى. «تۋىمىزدىڭ ءتۇسى قانداي بولادى؟», «ەلتاڭبامىزدىڭ ەرەكشەلىگى نەدەن بايقالادى؟», «ءانۇرانىمىز ۇلتتىق رۋح بەرىپ تۇرا ما؟» دەپ تالاي قازاق بالاسى ەگەمەندىگىمىزدىڭ ەلەڭ-الاڭىندا ۇيقى قاشىرعان بولاتىن. كونە تۇركى داۋىرلەرىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, بەرگى حV عاسىرداعى قازاق حاندىعىنىڭ دا ءوز بايراعى, بايتاعى, شەكاراسى بولعان. كەشەگى كەڭەستىك داۋىردە دە وداقتاس رەسپۋبليكالاردىڭ ءبىرى رەتىندە كەڭەستىك قازاقستاننىڭ تۋى, ەلتاڭباسى, ءانۇرانى بولدى. ءبىراق بۇل تولىق دەربەستىگىمىزگە, ەگەمەندىگىمىزگە كەپىلدىك بەرە المايتىن ەدى. ءبىز وداقتىڭ قۇرامىنداعى, بوداندىق قۇرساۋىنداعى ەل ەدىك. ەلىمىز تولىق تاۋەلسىزدىككە 1991 جىلى عانا قول جەتكىزدى. قازاق مەملەكەتى قۇرىلدى. الەمدىك قاۋىمداستىق دەربەس مەملەكەت رەتىندە تاني باستادى. 1992 جىلدىڭ 4 ماۋسىمىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قول قويعان زاڭدارمەن تۇڭعىش رەت تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ تۋى, ەلتاڭباسى بەكىتىلدى, ال 1992 جىلدىڭ 11 جەلتوقسانىندا مەملەكەتتىك گيمنىمىز تۋرالى زاڭعا قول قويىلدى. بۇل مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىز ەلدىگىمىزدىڭ ايعاعىنا اينالدى. 1996 جىلعى 24 قاڭتاردا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك نىشاندارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كونستيتۋتسيالىق زاڭىنا قول قويىلدى. ياعني, مەملەكەتتىك ءرامىزدەر ءبىر زاڭ اياسىنا توپتاستىرىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ 2004 جىلعى №837 جارلىعىنا سايكەس, رەسپۋبليكامىزدا 4 ماۋسىم «مەملەكەتتىك رامىزدەر كۇنى» رەتىندە اتالىپ ءوتىلىپ كەلەدى. بۇل مەرەكەنىڭ ءجونى ەرەكشە. سەبەبى, ءاربىر ازاماتتىڭ جۇرەگىندە وتانىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىكتى, ءوز ەلىنە دەگەن ماقتانىش سەزىمىن وياتۋدا مەملەكەتتىك رامىزدەردىڭ ماڭىزى اسا زور. 2007 جىلعى 4 ماۋسىمدا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ قول قويىپ بەكىتكەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭى مەملەكەتتىك رامىزدەرىمىزدى پايدالانۋ ءتارتىبىن ناقتى بەلگىلەپ, وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇزىرەتىن ايقىندادى, جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىردى. كوك اسپان ءتۇستى تۋىمىز, ايبىندى ەلتاڭبامىز, اسقاق ءانۇرانىمىز – باعا جەتپەس قۇندىلىقتارىمىز. ال وسى قۇندىلىقتارعا دەگەن قاراپايىم حالىقتىڭ قۇرمەتىن قالىپتاستىرۋ, جاس ۇرپاقتىڭ ساناسىنا وتانشىلدىق سەزىمدى ءسىڭىرۋ, پاتريوتتىق اڭساردى تاربيەلەۋ – باستى ماقساتىمىز, پەرزەنتتىك پارىزىمىز بولۋى كەرەك. ارينە, بۇل ورايداعى ۇدايى جۇرگىزىلەتىن تالىمدىك, تاربيەلىك, ۇگىت-ناسيحات جۇمىستارى بالاباقشا مەن مەكتەپتەن باستاۋ الىپ جاتقانى قۇبا-قۇپ. اتا-بابالارىمىز: «تاربيە تال بەسىكتەن باستالادى», دەپ بەكەر ايتپاسا كەرەك. كەيبىر ورتادا مەملەكەتتىك رامىزدەردى قۇرمەتتەۋ, ولاردى ناسيحاتتاۋ تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, بيلىك مەكەمەلەرىنىڭ مىندەتى دەگەن سىڭارجاق پىكىر بار. ال قازاقستان رەسپۋبليكاسى كونستيتۋتسياسىنىڭ 34-بابىندا: «ءاركىم رەسپۋبليكانىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىن قۇرمەتتەۋگە مىندەتتى», دەپ تايعا تاڭبا باسقانداي جازىلعان. ال سول مىندەتتىلىكتى سەزىنۋ ءۇشىن, ورىنداۋ ءۇشىن ءاربىر وتانداسىمىزعا ۇيدە, بالاباقشادا, مەكتەپتە, جوعارى وقۋ ورىندارىندا, وندىرىستە, مەكەمەلەردە ۇدايى تالىمدىك-تاربيەلىك جۇمىستار جۇرگىزىلۋى كەرەك. «ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋىمىز نەگە كوك ءتۇستى؟» دەگەن ساۋالعا: «تۋىمىزدىڭ تۇتاس كوك ءتۇستى بولۋى – بەيبىتشىلىكتى سۇيەتىنىمىزدىڭ, ءبىرلىگىمىزدىڭ, بولشەكتەنبەيتىندىگىمىزدىڭ, بىرتۇتاستىعىمىزدىڭ بەلگىسى», دەپ سايراپ تۇرعان ءجاسوسپىرىمدەردى كورگەندە قالاي ريزا بولمايسىز.
2006 جىلى مەملەكەتتىك گيمنىمىزدى قايتا جاڭارتىپ قابىلدادىق. بۇل – ءبىز ءۇشىن اسا ءبىر كوڭىل تولقىتارلىق جاعداي بولدى. 1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى كەزىندە, ىزعارلى دا ىزبارلى دۇلەي كۇشكە قارسى شىعىپ, تەڭىزەي تولقىعان قالىڭ قازاقتىڭ ۋىزداي جاستارى كومپوزيتور ءشامشى قالداياقوۆتىڭ «مەنىڭ قازاقستانىم» ءانىن كەۋدەمىز نامىسقا تولا, بوداندىقتىڭ بۇعاۋىنان شىعۋدىڭ جولىن اڭساي ءجۇرىپ شىرقاعان ەدىك. شىن مانىندە وسى ءان سول ءبىر قيىن-قىستاۋ ساتتەگى ەگەمەندىكتى اڭساعان ەلىمىزدىڭ ءانۇرانى ەدى. ەندى, سول قۇدىرەتتى ءاننىڭ رەسمي ءتۇردە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءانۇرانىنا اينالۋى تاريحي تۇرعىدان العاندا, زاڭدى دا ەدى. ءانى ءشامشى قالداياقوۆتىڭ, ءسوز ءماتىنى جۇمەكەن ناجىمەدەنوۆ پەن نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ اۆتورلىعىمەن شىققان جاڭا مەملەكەتتىك گيمن – ەرلىكتىڭ, ەلدىكتىڭ, نامىستىڭ داستانى بولدى. قازاقتىڭ رۋحىن اسقاقتاتتى. ءانۇرانىمىزدىڭ تەك قانا مەملەكەتتىك تىلدە ورىندالاتىنى – قازاق ءتىلىنىڭ مارتەبەسىن بيىكتەتتى. ءسوز جوق, «مەنىڭ قازاقستانىمنىڭ» ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنىڭ بىرىنە اينالۋىنا كۇللى قازاق قاۋىمى قۋاندى, قولدادى, سونىڭ ءىشىندە جەلتوقساندىقتاردىڭ قۋانىشى ەرەكشە بولعانى داۋسىز.
وسى جاڭا ءانۇرانىمىزدى پارلامەنت ماجىلىسىندەگى تالقىلاۋعا قاتىسقانىمدى, ونى قولداپ داۋىس بەرگەنىمىزدى ويلاعاندا كەۋدەنى پاتريوتتىق سەزىم كەرنەيدى. گيمندى شىرقاعاندا وڭ قولىمىزدى جۇرەك تۇسىنا قويىپ ايتۋ جونىندەگى ۇسىنىسقا دا ءبىز تولىق قۇپتاپ داۋىس بەرگەنبىز. بۇل جاڭا مەملەكەتتىك ءانۇرانىمىزدىڭ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى نازارباەۆتىڭ كەزەكتى پرەزيدەنتتىك سايلاۋداعى جەڭىسىنەن كەيىنگى ءدۇنيەجۇزىنىڭ ەل باسشىلارى, مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى قاتىسۋىمەن بولعان ۇلىقتاۋ ءراسىمىندە العاش رەت رەسمي ورىندالۋى – تاريحي ماڭىزدى وقيعا بولدى. مۇنداي ساتتەر ەل تاريحىندا, مەملەكەت شەجىرەسىندە ماڭگىلىككە قالارى ءسوزسىز.
قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 20 جىلدىق تاريحىنداعى تاۋەلسىزدىكپەن تۇيدەي قۇرداس جاستارىمىزدىڭ سانا-سەزىمى, وتانسۇيگىشتىگى, قازاق ەلىنە دەگەن قۇرمەتى قاي دەڭگەيدە؟! وسى جيىرما جىلدا ەگەمەندى ەلدىڭ جاستارى ءوز وتانى ءۇشىن, ءوز ەلى ءۇشىن نامىسقا تولى, ەرلىككە پارا-پار ارەكەتكە قابىلەتتى ازاماتتار رەتىندە قالىپتاستى ما؟! تاۋەلسىزدىگىن الەم تانىعان قازاقستاننىڭ قاتارداعى ازاماتتارى ەلىمىزدىڭ مەملەكەتتىك رامىزدەرىنە قانشالىقتى قۇرمەتپەن قارايدى؟! بۇل ساۋالدار كوپ ويلارعا جەتەلەيدى. «مەن جاستارعا سەنەمىن!» دەپ ماعجان اقىن ايتپاقشى, ءبىز دە بولاشاعىمىزدى جاس ۇرپاقتىڭ جۇرەكتەرىندەگى ەلىنە, جەرىنە دەگەن ولشەۋسىز ماحابباتتان سەزىنسەك دەيمىز, سولارعا سەنەمىز. ءوز باسىم قازاقستان سپورتشىلارىنىڭ الەمدىك سپورت سايىستارىندا, وليمپيادالىق جوعارى سپورت ويىندارىندا ەلىمىزدىڭ كوك تۋىن جەلبىرەتىپ, تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءانۇرانىن اسقاقتاتىپ تۇرعان ساتتەرىن كورگەندە ەرەكشە تەبىرەنەمىن, تولقيمىن. ولاردىڭ جۇزىنەن «وسى جەڭىسىمدى, وتانىم, ساعان ارنادىم!» دەگەن جازۋدى ۇنەمى وقىسام دەيمىن.
مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قۇرمەت حالىقارالىق, مەملەكەتارالىق قارىم-قاتىناستىڭ ءتاجىريبەسىندە قالىپتاسقانىن جانە رەسمي ورنىقتىرىلىپ وتىراتىنىن بىلەمىز. مەملەكەت باسشىلارىن قارسى الۋ جانە شىعارىپ سالۋ كەزىندە سول ەلدەردىڭ ءانۇراندارى ورىندالادى. بۇل – ءبىر مەملەكەتتىڭ ەكىنشى مەملەكەتكە رەسمي تۇردە كورسەتكەن جوعارى دارەجەدەگى قۇرمەتى.
شەتەلدەردەگى ءارتۇرلى رەسمي ءىس-شارالارعا, پارلامەنتارالىق ماجىلىستەرگە قاتىسقانىمىزدا دا مەملەكەتتىك تۋىمىز جانىمىزدا تۇرادى. تۋىمىزعا قۇرمەت – ەلىمىزگە قۇرمەت ەكەنىن تالاي-تالاي ءمارتەبەلى جيىنداردا سەزىنىپ ءجۇرمىز. ماسەلەن, تمد ەلدەرىنىڭ پارلامەنتارالىق اسسامبلەياسىنىڭ وتىرىستارى سانكت-پەتەربۋرگ جانە باسقا قالالاردا جىلىنا ەكى رەت وتكىزىلىپ ءجۇر. ءار ەلدىڭ پارلامەنت دەپۋتاتتارى وسى جيىنعا كەلىپ قاتىسقاندا, ءوز ەلدەرىنىڭ تۋلارى قاتار-قاتار ءتىزىلىپ تۇرسا عانا ءماجىلىستىڭ شىرايى ەنىپ, جوعارى دەڭگەيدەگى رەسمي سيپات الادى. الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە بولىپ جۇرگەندە ءبىر بايقاعانىم, جەر شارىنىڭ قاي تۇكپىرىندە دە قازاقستانىمنىڭ كوك تۋى ماعان ەرەكشە ىستىق. وسىنداي سەزىمدى مەنىڭ كوپتەگەن ارىپتەستەرىم دە باستان كەشەتىندەرىن ايتادى. ءتىپتى, ءبىزدىڭ مەملەكەتتىك تۋىمىزعا ۇقسايتىن باسقا ەلدەردىڭ تۋىنىڭ جوقتىعى – قازاقستاننىڭ تاعى دا ءبىر ەرەكشەلىگى. 2008 جىلى نيۋ-يوركتە, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىندا بولعانىمدا, وعان مۇشە ەلدەردىڭ تۋلارى اراسىندا ەلىمنىڭ كوك بايراعى ەرەكشە جەلبىرەپ تۇرعانىن كورگەندە, قازاق مەملەكەتىنىڭ الەمدىك قاۋىمداستىقتا ەرەكشە ورنى بار ەكەندىگىنە كوزىم جەتتى. بۇل – قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ مەملەكەت قۇرۋداعى, ونى دامىتۋداعى, ەلىمىزدى الەمدىك دەڭگەيگە كوتەرۋدەگى زور ەڭبەگىنىڭ ناتيجەسى.
رامىزدەرگە بايلانىستى قاداعالاۋ جۇمىستارى دا جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىلۋى كەرەك. مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ ماڭدايشاسىنا كوك تۋىمىزدى قادادىڭ با – ەندى ونىڭ ءتۇسى وڭىپ كەتپەۋىن, ب ۇلىنبەۋىن, بيىكتە جەلبىرەپ تۇرۋىن باقىلاۋعا مىندەتتىسىڭ. كەيبىر مەكەمە باسشىلارى كوك تۋى بوز تۋعا اينالىپ كەتكەنشە ءمان بەرمەيدى. كەيبىر مەملەكەتتىك مەكەمەنىڭ باسشىلارى تۋدىڭ, ەلتاڭبانىڭ جۇمىس بولمەسىندەگى ەرەجەگە ساي بەلگىلەنگەن ورىندارىن دا اۋىستىرىپ الىپ جاتادى. بۇل ۇساق-تۇيەك ەمەس قوي. مەملەكەتتىك رامىزدەرگە قۇرمەت مەملەكەتتىك قىزمەتشى ءۇشىن ونى قالاي ۇستاپ, قالاي پايدالانۋدى بىلۋدەن باستاۋ السا كەرەك. ءىرى سپورت جارىستارىندا كەي كەزدە جەڭىسكە جەتكەن سپورتشى قۋانىش ۇستىندە قولىنداعى مەملەكەتتىك تۋىمىزدى تاستاي سالىپ, جانكۇيەرلەرىمەن قۇشاقتاسىپ جاتقانىن كورگەندە ەرىكسىز قىنجىلاسىز. تاربيە تابالدىرىقتان باستالادى. سىرت كوز سىناي قاراپ وتىرعاندا قولىڭداعى تۋعا جاي ءبىر زات رەتىندە قاراۋعا بولمايدى.
راس, ەلىمىزدىڭ بار ايماعىنداعى مەملەكەتتىك مەكەمەلەردە ەلدىگىمىزدىڭ رامىزدەرى كوزگە ايرىقشا شالىنىپ تۇرادى. استانانىڭ قاق ورتاسىندا بيىكتىگى 115 مەترلىك (ماتاسىنىڭ ۇزىندىعى 30 مەتر, ەنى 15 مەتر) عاجاپ كوك تۋىمىز دا جەلبىرەپ تۇر. بۇل مەملەكەتتىك تۋىمىزعا ايىرىقشا قۇرمەتتىڭ بەلگىسى دەپ بىلگەن ءجون. ءدال وسىنداي تۋعا قويىلعان ءتىرى ەسكەرتكىش الەمنىڭ كوپتەگەن ەلدەرىندە جوق. مەملەكەتتىك رامىزدەردى بارىنەن دە جوعارى قويۋدىڭ شىنايى ۇلگىلەرى كوپ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان جاپونيا, ۇلىبريتانيا نەمەسە امەريكا قۇراما شتاتتارىنداعى داستۇرلەردى زەرتتەۋدىڭ, زەردەلەۋدىڭ دە تاعىلىمدى بولارى ءسوزسىز. ال ءوزىمىز قولىمىزداعىنىڭ قادىرىن بىلەيىك.
قازاقستان رەسپۋبليكاسى تاۋەلسىزدىگىنىڭ بيىلعى اتالىپ وتىلەتىن 20 جىلدىعى قارساڭىندا ءبىز مەملەكەتتىك ءرامىزدەرىمىزدى قاستەرلەۋدىڭ تاماشا ۇلگىلەرىن كورسەتىپ, ونى سالت-داستۇرلەرىمىزبەن ساباقتاستىرساق, بۇل دا ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزگە, ۇلتىمىزعا, ەلدىگىمىزگە قوسقان ۇلكەن ۇلەسىمىز بولماق.
نۇرتاي سابيليانوۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, «نۇر وتان» حدپ ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى.