ۇكىمەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» اپتالىق قوسىمشاسى
«بازارعا, قاراپ تۇرساڭ, اركىم بارار,
ىزدەگەنى نە بولسا, سول تابىلار,
بىرەۋ استىق الادى, بىرەۋ مارجان,
اركىمگە بىردەي نارسە بەرمەس بازار.
اركىمنىڭ ءوز ىزدەگەن نارسەسى بار,
سومالاپ اقشاسىنا سونان الار.
بىرەۋ ۇقپاس بۇل ءسوزدى, بىرەۋ ۇعار,
باعاسىن پايىم قىلماي اڭ-تاڭ قالار», – دەگەن ەكەن اباي اتامىز. راسىندا دا, سىرىن ۇققان, بىلگەن جانعا بازاردىڭ, ساۋدانىڭ قۇدىرەتى كۇشتى. مۇنى ءتىپتى ادامزات تىرشىلىگىنىڭ تۇتقاسى دەپ تە ايتۋعا بولادى. ادامزات ءوزىنىڭ قازىرگى وركەنيەتتى شاعىنا قاۋىمداسۋ, بىرىگىپ ارەكەت ەتۋ ارقىلى قول جەتكىزدى. سول قاۋىمداسۋعا, بىرىگۋگە ۇلكەن جول سالعان تەتىكتەردىڭ ءبىرى – ساۋدا بولىپ تابىلادى.
«بازارلى ەل – اجارلى» دەيدى ءبىزدىڭ حالقىمىز. ەگەر ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزدەن بەرگى جاڭا تاريحىمىزعا نازار اۋداراتىن بولساق, وڭىرلەردىڭ اراسىندا ەڭ جەدەل دامىعاندارىنىڭ ءبىرى الماتى قالاسى بولىپ تابىلادى ەكەن. ەلىمىز نارىقتىق قاتىناسقا كوشكەن كەزدە الماتى قالاسى ءبىرىنشى كەزەكتە ساۋدانىڭ كۇرت كۇشەيۋىنىڭ ەسەبىنەن تەز ەس جيناپ, قايتا دامىپ, تابيعي تۇردە ورتالىق ازياداعى ءىرى ساۋدا ورتالىقتارىنىڭ بىرىنە اينالىپ شىعا كەلدى. بۇعان قانداي قۇدىرەت اسەر ەتتى؟ قازىر بىرقاتار ساراپشىلاردىڭ سارالاۋىنشا مۇنىڭ باستى سىرى مىنادا. قازاقستان نارىقتىق ەكونوميكاعا بەت بۇرعان العاشقى ءساتتەن-اق الەمدىك ەكونوميكالىق قاتىناستارعا ينتەگراتسيالانۋعا نەگىزدەلگەن اشىق ساياسات جۇرگىزە باستادى. وسى ساياسات الىپ ەل قىتايعا بارىنشا جاقىن ورنالاسقان الماتى قالاسىنىڭ وڭ جامباسىنا ءدوپ كەلدى. قىتايمەن ارالىقتا كەدەن جولىنىڭ اشىلۋى, ءتۇرلى كولىكتىك ينفراقۇرىلىمداردىڭ ىسكە قوسىلۋى بۇل قالاعا قىتايدىڭ ارزان تاۋارلارىنىڭ تولاسسىز اعىلۋىنا مۇمكىندىك تۋعىزدى. الماتىنىڭ العاشقى كەزدەگى نەگىزگى دامۋ كەرەمەتىنىڭ ءوزى ەڭ الدىمەن وسى فاكتورعا بايلانىستى بولسا كەرەك. قازىر مەملەكەتتىڭ ءوزى الماتىنىڭ ساۋدا, قارجى, كولىك-لوگيستيكالىق ورتالىق رەتىندە دامۋىنا بارعان سايىن كەڭ ارنالى جولدار اشۋدا.
سونىمەن ساۋدا دەگەنىمىز – تىرشىلىكتىڭ قان تامىرى. ءوندىرىستىڭ دامۋىنا جاعداي تۋعىزىلىپ, ساۋداعا شىعارۋعا لايىقتى زاتتار كوبەيگەن كەزدە كەيدە ول ءتىپتى سيقىرشىنىڭ تاياقشاسىنا دا ۇقساپ كەتەدى. قالالاردى, وڭىرلەردى جەدەل كوركەيتىپ جىبەرەدى. الماتى وسىنىڭ ءبىر جارقىن كورىنىسى بولسا, سونىمەن قاتار قازىرگى كۇنى حالىقارالىق كەدەن جولدارىنىڭ بويىندا ورنالاسقان شاعىن قالالاردىڭ دامۋ قارقىنىنان دا وسى جاعداي بارعان سايىن ايقىنىراق سەزىلە تۇسۋدە.
ءوزىنىڭ تابيعي دامۋ زاڭى بويىنشا ساۋدا جولى ءبىر بازاردىڭ, ءبىر قالانىڭ نەمەسە ءبىر ەلدىڭ دەڭگەيىندە تۇيىقتالىپ, شەكتەلىپ قالماۋى كەرەك. ول دا ءبىر كولدىڭ سۋىن ەكىنشى كولگە اپارىپ قوساتىن, ءتىپتى كونتينەنتتەردى كەسىپ ءوتىپ, قۇرلىقتاردى ماتاپ تاستايتىن بۋىرقانعان ارنالى اساۋ وزەندەر سەكىلدى كەڭ اۋقىمدا كوسىلە, كوپىرشەي, تاسقىنداي اعۋى كەرەك. سوندا عانا ونىڭ ادامدارعا بەرەتىن پايداسى مەن تيىمدىلىگى مولىنان بولادى. بۇل سول ارناعا قوسىلعان ەلدەردىڭ دامۋىنا, باسقا ەلدەرمەن الىس-بەرىسىنە, الەمدە كۇننەن-كۇنگە جەتىلۋ ۇستىندەگى جاڭا تەحنولوگيالاردى مولىنان سىڭىرۋىنە, باسقا حالىقتارمەن اراداعى ءومىردىڭ بايگەسىندە شىڭدالۋدان ءوتىپ, ءوزىنىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتىن بارعان سايىن ارتتىرا تۇسۋىنە ۇلكەن ىقپال ەتەدى.
ەڭ قاراپايىم تىلمەن ايتاتىن بولساق, ءبىزدىڭ رەسەيمەن, بەلارۋسپەن بىرىگىپ قۇرىپ وتىرعان كەدەن وداعىمىز دا –ۇلكەن بازار. بۇل بازاردىڭ قۇرىلۋىنا و باستا ءوز ىشىمىزدە دە قارسىلاستار از بولعان جوق. بىراق قازىرگى كۇنى ماسەلەنىڭ ءمانىسىن ولار دا ۇعا باستاعان سەكىلدى. قازىر ايقاي-شۋ سەيىلىپ, جۇمىس ءوز ارناسىنا تۇسە باستادى.
كەدەن وداعىنىڭ قازاقستان ءۇشىن پايدالى بولاتىن سەبەبى, ءبىزدىڭ ۇزاق جىلدار بويى كەڭەس وداعىنىڭ قۇرامىندا ءومىر ءسۇرىپ, وسى وداقتىڭ تۇتىنۋ رىنوگىن پايدالانا وتىرىپ, دامىعاندىعىمىزعا دا بايلانىستى. سول كەزدەردە قازاقستاندا ءونىمدى وتكىزۋ جونىندە پروبلەمالار بولا قويعان جوق. قازاقستاندا نە وندىرىلسە, سونىڭ بارلىعىن 300 ميلليون ادامنىڭ باسىن قۇراعان الىپ رىنوك بويىنا تارتىپ, ءسىڭىرىپ جاتتى. قازاقستاندا اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ جەدەل دامۋىنا دا ول ۇلكەن ىقپال ەتتى.
سوندىقتان ءار ەل ءوز تاۋەلسىزدىگىنە يە بولىپ, بۇرىنعى ەكونوميكالىق بايلانىستار ۇزىلگەندە بۇدان ەڭ قاتتى زارداپ شەككەندەردىڭ ءبىرى قازاقستان بولدى. ويتكەنى, بىزدە سىرتقا شىعارارلىقتاي باسى ارتىق زاتتار كوپ ەدى. دامىتا بىلگەن جاعدايدا رەسپۋبليكا ەكونوميكاسىنىڭ الەۋەتى دە وتە زور بولاتىن. ال ىشكى تۇتىنۋ رىنوگىمىز وسى الەۋەتپەن سالىستىرعاندا وتە تار بولىپ تابىلاتىندىعى تۇسىنىكتى. سوندىقتان قازاقستاننىڭ كەڭ ارنالى ساۋدا جولىنا شىقپاي دۇرىس دامي المايتىندىعى سول كەزدىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەسىمەن الىپ قاراعاننىڭ وزىندە باسى اشىق ماسەلە ەدى. مۇنى ءاربىر كوزى اشىق ادام دۇرىس تۇسىنسە كەرەك.
ونىڭ ۇستىنە ءبىز ءوز تاۋەلسىزدىگىمىزگە يە بولعاننان كەيىن اراعا جيىرما جىلعا جۋىق ۋاقىتتى سالىپ بارىپ, بۇل كەدەن وداعىنا ءوزىمىزدىڭ ساياسي دەربەستىگىمىزدى ساقتاي وتىرىپ قوسىلىپ وتىرمىز. ياعني بۇل وداقتىڭ ماقساتى مەن جاعدايى بۇرىنعىعا قاراعاندا مۇلدەم بولەك. بۇل – ساياسي وداق ەمەس, ەكونوميكالىق وداق. بۇل وداقتا ءبىز ءوزىمىزدىڭ ىشكى, سىرتقى ساياساتىمىزدى جەكە بەلگىلەيتىن دەربەس ەلمىز. رىنوك ورتاق بولعانىمەن قازىنامىز, قالتامىز بولەك. ياعني ساۋدادان تۇسكەن پايدانىڭ يگىلىگىن دە قازاقستاننىڭ ءوزى كورەتىن بولادى. بىلايشا ايتقاندا, ءبىزدىڭ قۇدايدان سۇراعانىمىزدىڭ ءوزى دە وسى ەمەس پە ەدى؟!
سونىمەن ەندىگى ءماسەلەنىڭ ءمانىسى بۇل ورتاق بازاردان قازاقستان ءوزىنە قاجەتىن تيىمدىلىكپەن الىپ, وزىنەن ارتىلعاندى سول بازاردا ىلكىمدىلىكپەن ساۋدالاي الا ما, ول ءۇشىن قانداي شارالار جۇرگىزىلۋى قاجەت, مەملەكەت تاراپىنان نە ىستەلۋى كەرەك, كاسىپكەرلەر قانداي ارەكەت جاساۋى كەرەك دەگەن ساۋالدارعا كەلىپ تىرەلەدى. كوپ ماسەلەنىڭ ءتۇيىنىن وسى سۇراقتارعا ۋاقىتتىڭ بەرەتىن جاۋابى ايقىندايتىن بولادى. مۇنداعى ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك جۇگى الدىمەن كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىقتىڭ موينىنا تۇسەتىن بولادى. ويتكەنى مەملەكەت ءوز تاراپىنان ولارعا بارلىق قولايلى جاعدايلاردى تۋعىزۋدا. كوپتەگەن حالىقارالىق كەلىسىمدەر مەن ۇلتتىق زاڭدار سولاردىڭ ايتقاندارى مەن وتىنىشتەرىنە ورايلاس قابىلدانىپ جاتىر. ەندى وسى قولايلى جاعدايدىڭ وتەۋىنە ولار ءوز قارىم-قابىلەتتەرىن كورسەتۋى كەرەك. كوپ جاعدايدا مەملەكەت پەن كاسىپكەرلىك قاۋىمداستىقتىڭ ورتاسىندا جۇرەتىن بىزدەگى «اتامەكەن» وداعى» ۇلتتىق ەكونوميكالىق پالاتاسىنىڭ قانشالىقتى ىسكەر ەكەندىگى ناق وسى جاعدايمەن, ياعني قازاقستاندىق كاسىپكەرلەردىڭ كەدەن وداعى اياسىنداعى باسەكەلەستىك قارىم-قابىلەتىنىڭ دەڭگەيىمەن ءولشەنۋى جانە باعالانۋى كەرەك.
ەندى وسى كەدەن وداعىنىڭ تولىققاندى جۇمىس ىستەۋىنە باعىتتالىپ, قازىرگى كۇنى جۇرگىزىلىپ جاتقان شارالاردىڭ بارىسىنا كەلەيىك.
بىزگە ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ىستەرى جونىندەگى مينيسترلىكتەن كەلىپ تۇسكەن ءمالىمەتتەرگە قاراعاندا, كەدەن وداعى تولىققاندى جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن 83 حالىقارالىق كەلىسىمگە قول قويىلۋى كەرەك. مۇنىڭ سىرتىندا ەۋرازەق اياسىندا قابىلدانعان 13 شەشىم تاعى بار.
قازىرگى كۇنى جوعارىداعى حالىقارالىق كەلىسىمدەردىڭ 42-سىنە قول قويىلعان. ولار – ساۋدادان تۇسەتىن سالىقتار مەن الىمداردى بىرىزدەندىرەتىن تاريفتىك جانە تاريفتىك ەمەس رەتتەۋ كەلىسىمدەرى; سانيتارلىق, ۆەتەرينارلىق, فيتوسانيتارلىق شارالاردى قامتيتىن تەحنيكالىق رەتتەۋ كەلىسىمدەرى; كەدەن وداعى كوميسسياسىنىڭ, حاتشىلىعىنىڭ جۇمىس ءتارتىبىن قاراستىراتىن ينستيتۋتتىق كەلىسىمدەر جانە باسقالار.
2010 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنان باستاپ كەدەن وداعىنا بىرىككەن ەلدەر بىرىڭعاي ساۋدا ساياساتىن جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستى. وسىعان وراي 8 حالىقارالىق كەلىسىمگە قول قويدى.
2010 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنەن باستاپ كەدەن وداعىنا بىرىككەن ەلدەردىڭ ىشكى شەكارالارىنداعى دەربەس رەتتەۋ شارالارىن جويۋعا نەگىزدەلگەن كەدەن كودەكسى ىسكە قوسىلدى. وسىمەن قاتار تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنە بايلانىستى قازاقستانعا بەلگىلى ءبىر مەرزىمگە دەيىن جەڭىلدىكتەر بەرۋ جونىندە كەلىسىم جاسالدى. مۇنىڭ ءوزى العاشقى كەزەڭ ءۇشىن قازاقستان مۇددەسىن كوزدەگەن وتە پايدالى شەشىم بولدى. بۇل قانداي كەلىسىمدەر؟
بىرىنشىدەن, قازاقستاننىڭ قانت زاۋىتتارى ون جىل كولەمىندە قانتقا قاجەتتى شيكىزاتتاردى كەدەندىك باج سالىعىنسىز ىشكە ەنگىزۋگە مۇمكىندىك الدى.
ەكىنشىدەن, 2014 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن ساتىپ الىنعان ۇشاقتاردى كەدەندىك باج سالىعىنسىز ىشكە ەنگىزۋ مۇمكىندىگىنە يە بولدى.
ۇشىنشىدەن, 2011 جىلدىڭ 1 شىلدەسىنە دەيىن قازاقستان ازاماتتارى شەت ەلدەن ءوز مەنشىگىنە ساتىپ العان جەڭىل اۆتوكولىكتى ىشكە وتكىزۋدەگى كەدەندىك باج سالىعىن تومەن ستاۆكامەن تولەۋ قۇقىعىنا يە بولدى.
تورتىنشىدەن, قازاقستان ءوزىنىڭ جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالارىنىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە سايكەس قاجەتتى تەحنولوگيالىق قۇرال-جابدىقتاردى, قوسالقى بولشەكتەردى كەدەندىك باج سالىعىنسىز وتكىزۋ قۇقىعىن پايدالاناتىن بولدى.
بەسىنشىدەن, 2010-2014 جىلدار ارالىعىنداعى وتپەلى كەزەڭ ىشىندە الما, المۇرت, ءتۇرلى ءدارى-دارمەكتەر, مەديتسينالىق تەحنيكالار, ۆاگوندار, حيميا, جەڭىل جانە اعاش وڭدەۋ ونەركاسىپتەرىنە قاجەتتى شيكىزاتتاردى, جىلىجايلاردى جانە باسقا دا ءبىرقاتار تاۋارلاردى سالىق جەڭىلدىگىمەن ەنگىزەتىن بولدى.
مىنە, وسىنىڭ بارلىعى كەدەن وداعىنا قاتىستى كەلىسىمدەر جۇرگىزگەن كەزدە قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ ەلباسى تاپسىرماسىنا سايكەس ەل مۇددەسى جولىندا بەلسەندى ارەكەت ەتە العاندىعىن كورسەتەدى.
ەندى كەدەن وداعى قازاقستاننىڭ سىرتقى ساۋداسىنا قانداي اسەر ەتۋدە دەگەن سۇراققا كەلەيىك. ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ىستەرى جونىندەگى مينيستر جانار ايتجانوۆا پارلامەنت ماجىلىسىندەگى دوڭگەلەك ۇستەل باسىنداعى اڭگىمەدە قازاقستان كەدەن وداعىنا قوسىلعان كەزدەن باستاپ, 2010 جىلدىڭ ءون بويىندا ءبىزدىڭ سىرتقى ساۋدامىز 26,6 پايىزعا (19,1 ميلليارد دوللارعا) ءوسىپ, 90,6 ميلليارد دوللاردى قۇراعاندىعىن ايتقان بولاتىن. سونىڭ ءىشىندە قازاقستان ەكسپورتىنىڭ كولەمى 18,4 پايىزعا, ال يمپورت كولەمى 8,4 پايىزعا ءوسىپتى.
مىنە, وسىنىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ رەسەي جانە بەلارۋسپەن ساۋدا اينالىمى 2010 جىلى 40,3 پايىزعا ۇلعايىپ, 18,1 ميلليارد دوللاردى قۇراعان ەكەن. سونىڭ ىشىندە ۇن ونىمدەرىن ساۋدالاۋ 64,2 پايىزعا, كونفەت جانە باسقا دا ءتاتتى بۇيىمداردى ساتۋ 50,9 پايىزعا, جالپى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن ساۋدالاۋ 37,7 پايىزعا ارتا تۇسكەن. وسى جاعدايدىڭ ءوزى قازاقستانعا كەدەن وداعىنا بىرىگۋدىڭ پايدالى ەكەندىگىن دالەلدەسە كەرەك.
كەدەن وداعىنىڭ قازاقستان ءۇشىن تيگىزگەن تاعى ءبىر پايداسى, رەسەي مەن بەلارۋستەن كەلەتىن ينۆەستيتسيالارعا قولايلى جاعدايلار جاسالۋى ەسەبىنەن تەك سوڭعى ايلاردىڭ وزىندە عانا رەسەي مەن قازاقستان اراسىندا بىرلەسكەن 400 كاسىپورىن قۇرىلىپ, ولاردىڭ بارلىعى قازاقستاندا تىركەلىپتى. سەبەبى, رەسەيلىك كاسىپكەرلەر بيزنەس جۇرگىزۋ ءۇشىن قازاقستاندى قولايلى دەپ تاپقان. ءسويتىپ, رەسەيدەن كەلەتىن تىكەلەي ينۆەستيتسيانىڭ ءوزى قىسقا مەرزىمنىڭ ىشىندە 0,5 پايىزعا ارتقان.
كەدەن وداعىنا بىرىگۋدىڭ العاشقى ءناتيجەلەرى قازاقستانعا سىرتتان كەلەتىن بولات قۇبىرلارعا, ەلەكترلى قورعاسىن-ءسىلتىلى اككۋمۋلياتورلارعا, وتقا ءتوزىمدى كەراميكالىق بۇيىمدارعا, قارا مەتالداردان جاسالعان ۆاننالارعا كەدەندىك باج سالىعىنىڭ رەسەيمەن تەڭەستىرىلىپ ءوسۋىنىڭ ەسەبىنەن وسى ءوندىرىس تۇرلەرىنىڭ ءوز ىشىمىزدە دامۋىنا جول اشا باستاعاندىعىن كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, قازاقستانداعى ولاردىڭ ءوندىرىسى ساناۋلى ۋاقىتتىڭ ىشىندە عانا 32,6 پايىزعا وسكەن. سونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ وسى تاۋارلاردى سىرتقا شىعارۋ كولەمى دە ارتا ءتۇسىپ, ناقتى كولەمى 1,4 مىڭ تونناعا جەتكەن.
ارينە, بۇكىل الەم بويىنشا ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى باعالارىنىڭ ءوسۋى كەدەن وداعىنا كىرەتىن رەسەي, بەلارۋس, قازاقستان جاعدايىنا دا اسەر ەتەتىنى تۇسىنىكتى. ماسەلەن, رەسەي مەن بەلارۋستە بىرقاتار تاۋارلار باعاسى كوتەرىلىپ, بۇل جاعداي ءبىزدىڭ ىشكى رىنوگىمىزعا دا اسەر ەتتى. وسىعان بايلانىستى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيا ىستەرى جونىندەگى مينيسترلىك ەلىمىزدىڭ باسقا دا مەملەكەتتىك قۇرىلىمدارىمەن بىرلەسە وتىرىپ, الەمدىك باعانىڭ كوتەرىلۋىنە بايلانىستى الداعى ۋاقىتقا قازاقستاننىڭ ىشكى ازىق-ت ۇلىك رىنوگىنا اسەر ەتۋى مۇمكىن تاۋارلاردىڭ تىزبەسى مەن ولاردىڭ ىقپالدىق دەڭگەيىن ايقىندادى. ماسەلەن, بىزگە شايدىڭ 87 پايىزى, قۇس ەتىنىڭ 84,4 پايىزى, كۇرىشتىڭ 29 پايىزى سىرتتان جەتكىزىلەدى ەكەن. ياعني وسى تاعام تۇرلەرىنىڭ ىشكى رىنوگىمىزعا تيگىزەر اسەرى مول بولماق. وسىعان بايلانىستى اتالعان ءونىمدەردى ءوز ىشىمىزدە ءوندىرۋ ىسىنە نەعۇرلىم كوڭىل بولە ءتۇسۋ قاجەتتىگى پايدا بولىپ وتىر. جۋىقتا عانا ۇكىمەت وتىرىسىندا قارالعان ازىق-ت ۇلىك باعالارىن رەتتەۋدىڭ جاڭا شارالارىن جۇزەگە اسىرۋ اياسىندا مۇنىڭ جولدارى قاراستىرىلاتىن بولادى.
ال ماكارون, سىر, كاپۋستا, سارى ماي ونىمدەرىنىڭ 10-20 پايىزعا دەيىنگى ءمولشەرى كەدەن وداعىنا كىرمەيتىن الىستاعى شەت ەلدەردەن جەتكىزىلۋدە. سوندىقتان, ولاردىڭ باعا كوتەرىلۋىنە ىقپالى بالەندەي ەمەس دەپ تۇيىندەۋگە بولادى.
جارما, ىرىمشىك, تۇز, ءسۇت, قىزىلشا, كۇنباعىس مايى, قانت سەكىلدى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرى نەگىزىنەن ءوز ىشىمىزدە وندىرىلەدى. بىرقاتارى رەسەي مەن بەلارۋستەن كەلەدى. ال كەدەن وداعىنا كىرمەيتىن الىستاعى ەلدەردەن بىزگە كەلەتىن يمپورتتىڭ دەڭگەيى 5 پايىزدى عانا قۇرايدى ەكەن. سونداي-اق ءسابىز, پياز, جۇمىرتقا, كارتوپ, سيىر ەتى, ۇن, قوي ەتى, نان سەكىلدى ازىق-ت ۇلىك ءونىمدەرىنىڭ يمپورتتىق ۇلەسى 10 پايىزعا جەتپەيدى.
مىنە, وسىنداي كورسەتكىشتەر قازاقستان الداعى ۋاقىتتا وزىنە قاجەتتى ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگىن ءوز ىشىندە وندىرە الاتىندىعىن كورسەتەدى. تەك وسى ماسەلەدە وڭدەۋ ونەركاسىبىنىڭ جۇمىستارىن ودان ءارى جەتىلدىرە ءتۇسۋ قاجەت. ال مۇنداي كاسىپورىنداردى دامىتۋدا كەدەن وداعىنىڭ تيگىزەتىن پايداسى مول دەپ باعالانىپ وتىر. ويتكەنى ساناۋلى ۋاقىتتىڭ ىشىندە عانا رەسەيلىكتەرمەن بىرىگىپ قازاقستاندا 400-گە تارتا بىرلەسكەن كاسىپورىنداردىڭ قۇرىلۋى الداعى جۇزەگە اساتىن جاعىمدى ىستەردىڭ جارشىسى ىسپەتتى.
وسىنداي جاعداي مەملەكەتتىڭ الدىعا قويىپ وتىرعان نەگىزگى ماقساتتارىنىڭ ءبىرى – ەندىگى كەزەكتە شيكىزات ەمەس, ونىڭ ورنىنا دايىن ءونىم شىعارۋ ىسىنە وڭ ىقپال ەتەدى, وسىلايشا ەلىمىزدىڭ باسەكەلەستىك قابىلەتى دە ارتىپ, ەكونوميكامىز ءارتاراپتاندىرىلىپ, العا باسۋدىڭ جاڭا مۇمكىندىكتەرى پايدا بولادى دەپ سەنەمىز.
سونىمەن كەدەن وداعى اتالاتىن 170 ميلليون ادامى بار الىپ بازارعا, بايتاق بازارعا جول اشىق. العاشقى ناتيجەلەر قازاقستان ءۇشىن جامان ەمەس سەكىلدى. 2012 جىلدان باستاپ, ونىڭ نەعۇرلىم جوعارعى ساتىسى ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك جۇمىس ىستەي باستايتىن بولادى. «بازارعا بارىپ باق سىنا» دەيدى ءبىزدىڭ حالقىمىز. باقتىڭ ناعىز سىنالار شاعى سول كەزدە بولادى دەپ ەسەپتەيمىز.
سۇڭعات ءالىپباي.