گازەتتىڭ وتكەن نومىرلەرىندە جازعانىمىزداي, 31 مامىردا مينسكىدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ) مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. وعان قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ باستاعان قازاقستاندىق دەلەگاتسيا قاتىستى.
وتىرىس بارىسىندا قاتىسۋشىلار ۇقشۇ-عا قاتىستى وزەكتى ءماسەلەلەردى, ونى دامىتۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن, ۇيىمنىڭ باسقا دا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىعىن, سونداي-اق ۇقشۇ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋدىڭ مەحانيزمدەرىن تالقىلادى. سونىمەن قاتار, وتىرىستا وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىنداعى سەسسيادا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قابىلداعان شەشىمدەرىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جونىندە باياندامالار تىڭدالدى.
كەڭەس وتىرىسىندا بايانداما جاساعان دەلەگاتسيا باسشىلارى ۇقشۇ ءۇشىن وتكەن جىل ايتارلىقتاي تابىستى بولعانىن اتاپ وتكەن ەدى. ونىڭ ءمانىسى مىنادا جاتىر: 2010 جىلدىڭ 10 جەلتوقسانىندا ماسكەۋدە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ قاتىسۋىمەن ءوتكەن ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ سەسسياسىندا قۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ نەگىزگى باسىمدىقتارى ايقىندالعان بولاتىن. دالىرەك ايتقاندا, جاڭا سىناقتار مەن قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا قاتىستى ستراتەگيالىق جانە تۇجىرىمدامالىق قۇجاتتاردى دايىنداۋ شارالارى تۋرالى شەشىم قابىلدانعان-دى. بۇل ماسەلەلەردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى جونىندە ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا ءوز بايانداماسىندا ارنايى توقتالدى. ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, قابىلدانعان شەشىمدەردى ىسكە اسىرۋ جايىندا ۋاعدالاستىققا قول جەتكىزىلدى.
ەلىمىزدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆ تا جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتىندا ۇقشۇ ءۇشىن وتكەن جىل جەمىستى بولعانىن اتاپ ءوتتى. «2010 جىلى ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت قۇجاتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزدى, – دەدى مينيستر وسى تۋرالى. – بۇل وزگەرىستەر داعدارىستىق جاعدايلار كەزىندە ۇيىمنىڭ ارەكەت ەتۋدەگى تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان». سونىمەن قاتار, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن قۇرالدارى جۇيەسىنىڭ قىزمەتىن رەتتەيتىن قۇجاتتار توپتاماسى دا قابىلداندى. ولار ۇيىم اياسىندا اسكەري-ەكونوميكالىق جانە اسكەري-تەحنيكالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋعا قوسىمشا سەرپىن بەرەدى.
وتىرىس سوڭىنان بەلگىلى بولعانىنداي, سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ كەڭەسىندە ۇقشۇ ايماعىندا بولىپ جاتقان جاعدايلارعا بايلانىستى ۇيىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگى دە نازاردان تىس قالماعان. اسىرەسە, تاياۋ شىعىستاعى, سولتۇستىك افريكا مەن اۋعانستانداعى جاعدايلارعا ەرەكشە نازار اۋدارىلعان. بۇلاردان بولەك ءبىز بىرقاتار شەشىمدەردى دە بەكىتتىك, دەدى قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى باق وكىلدەرىمەن سۇحباتتاسۋ بارىسىندا. ونىڭ ىشىندە ءبىز رەسەيلىك تاراپتىڭ 2009-2010 جىلدارى ۇيىمعا توراعالىق ەتۋى كەزىندە اسكەري-ساياسي ىنتىماقتاستىقتى تەرەڭدەتۋدەگى جانە دامىتۋداعى بەلسەندى جۇمىستارى ءۇشىن رەسەيدىڭ جوعارى باسشىلىعى مەن وكىلەتتى وكىلدەرىن ناگرادتاۋ تۋرالى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى شەشىمىنىڭ جوباسىن ماقۇلدادىق.
وسى جەردە جوعارىدا اتالعان ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ءجونىندە قىسقاشا ماعلۇمات بەرە كەتەيىك. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى ۇيىمنىڭ جوعارى ورگانى بولىپ تابىلادى. ول ۇقشۇ قىزمەتىنىڭ قاعيداتتى ماسەلەلەرىن قاراستىرادى جانە ونىڭ ماقساتى مەن مىندەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قاتىستى شەشىمدەر قابىلدايدى. سونىمەن بىرگە, وسى ماقسات-ءمىندەتتەردى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قىزمەتىن ۇيلەستىرۋىن جانە بىرلەسكەن ارەكەتتەرىن قامتاماسىز ەتەدى. ال كەڭەس قۇرامىنا ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ مەملەكەت باسشىلارى كىرەدى.
وتىرىس بارىسىندا كەڭىرەك تالقىلانعان جانە ەرەكشە نازار اۋدارىلعان ماسەلەلەردىڭ تاعى ءبىرى ۇقشۇ – بۇۇ پىشىنىندەگى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتتىڭ پەرسپەكتيۆالارى بولدى. بىرقاتار جىلداردان بەرى كەيبىر حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى (قۇرىلىمدارى دەسە دە بولادى) «ىستىق نۇكتەلەر» اتالعان جەرلەردە بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىن اتقارىپ ءجۇر. ولاردىڭ تۇتانعان جانجالداردى باسەڭدەتىپ, بەيبىت تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋدەگى قىزمەتى تاجىريبە جۇزىندە دالەلدەنگەن. ال ۇقشۇ-نىڭ ءاسكەري ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان العاشقى قۇرىلىمى – ۇجىمدىق شۇعىل جۇمىلدىرۋ كۇشتەرى 2001 جىلى قۇرىلعان ەدى. كەيىن, ياعني 2009 جىلى ول 20 مىڭ ادامنان تۇراتىن ۇجىمدىق جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرى بولىپ قايتا ۇيىمداستىرىلدى. بۇل قۇرىلىمنىڭ باستى ەرەكشەلىگى, ونىڭ كوپ بەيىندىلىگىندە جاتىر. ويتكەنى, ونىڭ قۇرامىنا اسكەري بولىمدەرمەن قاتار, ارنايى قىزمەت, ىشكى ىستەر, توتەنشە جاعدايلار ورگاندارىنىڭ دا قىزمەتشىلەرى كىرەدى. ولار بىرلەسكەن تۇردە جاتتىعۋلار جاساپ كەلەدى.
قازىرگى كەزدە بەيبىتشىلىكتى قولداۋ بويىنشا وپەراتسيالار ءوتكىزۋگە دايىندىق شارالارى قولعا الىنۋدا. بۇل ۇقشۇ مەن بۇۇ حاتشىلىقتارىنىڭ اراسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ ويداعىداي ەكەنىن كورسەتەدى. بەلارۋس سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي مارتىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرى بۇۇ-مەن بىرلەسە وتىرىپ, جاھاندىق دەڭگەيدەگى بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارعا قاتىسۋى مۇمكىن. بىتىمگەرشىلىك كۇشتەر, سونداي-اق قاجەت بولعان جاعدايدا ۇقشۇ كەڭىستىگىندەگى وپەراتسيالارعا دا جۇمىلدىرىلادى. بۇل حالىقارالىق جانە ءوڭىرلىك قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قاجەت. بۇگىندە ءبىز بىتىمگەرشىلىك كۇشتەردىڭ بۇۇ-مەن ءوزارا ارەكەت ەتۋدى ايقىنداۋ كەزەڭىندە تۇرمىز, دەدى س.مارتىنوۆ وسى ماسەلە جونىندە. بۇعان بايلانىستى جۇمىستار ءالى دە بارشىلىق.
ەرجان قازىحانوۆتىڭ اتاپ وتكەنىندەي, كەز كەلگەن مەملەكەت ءوزىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە بايلانىستى ماسەلەلەردى جەكە ءوزى شەشۋى مۇمكىن ەمەس. ال قازاقستان وسى ماسەلەدە ۇجىمدىق ارەكەتتەستىككە باسىمدىق بەرەدى. سوندىقتان ۇقشۇ اتالعان باعىت بويىنشا جۇمىستاردى ۇيلەستىرەتىن جانە ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايتىن ەرەكشە ماڭىزدى وڭىرلىك ورتالىقتىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. قازاقستان ۇيىمنىڭ تەك اسكەري-ساياسي ءماسەلەلەردى شەشۋدەن بولەك, – دەدى ە.قازىحانوۆ وسى تۋرالى, كوپ فۋنكتسيالى باعىتتاعى كەڭ كولەمدى ماسەلەلەردى شەشەتىن ۇيىمعا اينالعانىن قالايدى. ونىڭ ەرەكشە ماڭىزدى بولاتىن سەبەبى, بۇل ءوڭىردىڭ قاۋىپ-قاتەرلەر تۋدىرىپ وتىرعان اۋعانستانعا جاقىن ورنالاسقاندىعىندا جاتىر.
وسىعان بايلانىستى قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى ۇيىمنىڭ ءۇيلەستىرۋشى كەڭەسى اياسىندا زاڭسىز ەسىرتكى اينالىمىمەن, زاڭسىز كوشى-قونمەن كۇرەستەگى, سونداي-اق توتەنشە جاعدايلار سالدارىن جويۋداعى ىنتىماقتاستىقتى اتاپ ءوتتى. بۇل قۇرىلىمدار ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەلىسىمدەرىن تاجىريبە ءجۇزىندە ىسكە اسىرىپ كەلەدى, دەدى ەرجان قازىحانوۆ. ۇيىمنىڭ باس حاتشىسى جىل سايىن بىرلەسە ءجۇرگىزىلگەن «كانال» جانە «نەلەگال» جەدەل پروفيلاكتيكالىق شارالاردىڭ ناتيجەسى تۋرالى دەرەكتەردى ۇسىنىپ وتىرادى. اتالعان شارالارعا قازاقستاندىق ىشكى ىستەر, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك, شەكارا جانە كەدەن ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرى دە بەلسەنە قاتىسىپ ءجۇر.
كەڭەس وتىرىسىندا ۇقشۇ ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ قازىرگى توراعاسى, بەلارۋس پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكونىڭ ۇيىمنىڭ ارىپتەستىك ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىسى دا قارالدى. بۇل ينستيتۋت شىۇ, ناتو اياسىندا قىزمەت ەتپەك. ينستيتۋت اياسىندا ءوتكىزىلەتىن ءىس-شارالارعا وزگە دە حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ, ۇقشۇ-عا مۇشە ەمەس تاراپتاردىڭ بارلىعىنىڭ قاتىسۋلارىنا بولادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي.