كەشە مينسكىدە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا (ۇقشۇ) مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ وتىرىسى ءوتتى. وتىرىسقا قازاقستان, رەسەي, بەلارۋس, ارمەنيا, قىرعىزستان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى ەرجان قازىحانوۆ, سەرگەي لاۆروۆ, سەرگەي مارتىنوۆ, ەدۆارد نالبانديان, رۋسلان قازاقباەۆ, وزبەكستان مەن تاجىكستان سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ورىنباسارلارى باحتيەر يسلاموۆ, ماحمۇدجان سابيروۆ جانە ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا قاتىستى. ال جيىنعا بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي مارتىنوۆ توراعالىق ەتتى.
كەڭەس وتىرىسىندا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەر دەلەگاتسيالارىنىڭ باسشىلارى جالپىعا ورتاق حالىقارالىق جاعدايدى تۇراقتاندىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارىن جانە وعان ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدەگى ىقپالى تۋرالى ماسەلەلەردى تالقىلادى. سونىمەن قاتار, جيىندا بەلارۋس تاراپىنان ۇسىنىلعان ارىپتەستىك ينستيتۋتىن قۇرۋ جانە بۇۇ – ۇقشۇ پىشىنىندەگى بىتىمگەرشىلىك قىزمەتتى ۇيىمداستىرۋدىڭ پەرسپەكتيۆالارى دا قاراستىرىلدى.
وتىرىستا ۇقشۇ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا ۇيىمعا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارى باسشىلارىن وتكەن جىلدىڭ جەلتوقسانىندا قابىلدانعان ۇيىمعا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ىنتىماقتاستىقتى, سونداي-اق سىرتقى ساياساتتى ۇيلەستىرۋگە بايلانىستى شەشىمنىڭ جاعدايىنان حاباردار ەتتى. بۇل قۇجاتتا اتالعان ماسەلەلەردىڭ باسىم باعىتتارى كورىنىس تاپقان بولاتىن.
سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى وتىرىس بارىسىندا, سونداي-اق ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىن قۇرۋعا, ۇيىم سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسى مەن ۇقشۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى كوميتەتىنىڭ كەلەسى وتىرىستارىن وتكىزۋدىڭ مەرزىمى مەن ورنىن انىقتاۋ جايىن دا قاراستىردى. سوڭعى اتالعان ۇيىم قاۋىپسىزدىك كەڭەسى حاتشىلارى كوميتەتىنىڭ وتىرىسى بۇگىن (1 ماۋسىم) مينسك قالاسىندا وتەدى.
قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى ەرجان قازىحانوۆتىڭ باق وكىلدەرىن حاباردار ەتكەنىندەي, قازاقستان ءاردايىم وڭىردەگى جانە ەۋرازيا كەڭىستىگىندەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتەتىن جاعدايلار جاساۋعا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ۇقشۇ-نى وسى باعىتتاعى ەڭ ماڭىزدى ۇيلەستىرۋشى جانە ءوزارا ىقپالداستىرۋشى قۇرال رەتىندە قاراستىرادى. مەنىڭ پىكىرىمشە, ۇلكەن الەۋەت پەن دامۋ بولاشاعىنا يە بۇل ۇيىمنىڭ جۇمىسىنا قازاقستان ايتارلىقتاي بەلسەندى اتسالىسىپ ءجۇر, دەدى وسى تۋرالى قازاقستان سىرتقى ءىستەر ءمينيسترى. بىزدە ۇيىم اياسىندا ساياسي ۇنقاتىسۋ تابىستى دامۋدا. بىزدەر جۇيەلى تۇردە كەزدەسىپ, كونسۋلتاتسيالار وتكىزىپ, وزەكتى حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ساياسي ماسەلەلەر جونىندە ءوز ۇستانىمدارىمىزدى ۇيلەستىرىپ وتىرامىز. ورتاق شەشىمدەر ءداستۇرلى تۇردە قاتىسۋشى مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ كەزدەسۋلەرىندە كورىنىس تاۋىپ كەلەدى.
ەرجان قازىحانوۆ ۇقشۇ-نىڭ ىنتىماقتاستىعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن باسقا دا حالىقارالىق جانە وڭىرلىك ۇيىمدارمەن ويداعىداي دامىپ كەلە جاتقانىنا دا توقتالدى. مينيستر وسىعان بايلانىستى ەڭ الدىمەن بۇۇ, ەقىۇ, ەۋرازەق, تمد, شىۇ سياقتى بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىمداردى اتادى. ۇيىمنىڭ اسكەري قۇراۋشىسى ايتارلىقتاي نىعايا ءتۇستى, دەدى ەرجان قازىحانوۆ ءارى قاراي. بىزدە 2010 جىلعا جانە ودان كەيىنگى كەزەڭدەرگە ارنالعان ۇقشۇ-نىڭ كواليتسيالىق اسكەري قۇرىلىس جوسپارى بار. ونىڭ جۇيەلى تۇردە جۇزەگە اسۋى ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اسكەري ىنتىماقتاستىعىن ءارى قاراي دامىتىپ, ونى جەتىلدىرۋدە وڭ ىرعاققا قول جەتكىزۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسىنىڭ باسشىسى 2009 جىلى ۇيىمنىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋ ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ قۇرىلعانىن اتاپ كورسەتىپ, ول بولاشاقتا تۋىنداۋ قاۋپى بار سىناقتار مەن قاتەرلەردىڭ الدىن الۋعا, وعان قارسى شۇعىل ارەكەت ەتۋگە جاردەمدەسەتىن ورتاق امبەباپ كۇش الەۋەتىنە اينالاتىنىنا سەنىمدى ەكەنىن ءبىلدىردى. سونىمەن قاتار, مينيستر وتكەن جىل ۇيىم ءۇشىن جەمىستى بولعانىن دا اتاپ ءوتتى. بۇعان مىسال رەتىندە ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ باسشىلارى ۇيىمنىڭ جارعىسىنا جانە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەلىسىمىنە ەنگىزگەن وزگەرىستەردى, بۇل وزگەرىستەردىڭ ارەكەت ەتۋ جۇيەسىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كۇشتەرى مەن قۇرالدارىنىڭ جۇيەسى قىزمەتىن رەتتەيتىن قۇجاتتاردىڭ بلوگىن نىعايتۋعا باعىتتالعانىن كەلتىردى. وسىنداي ىنتىماقتاستىق ۇيىم اياسىندا اسكەري-ەكونوميكالىق جانە اسكەري-تەحنيكالىق بايلانىستاردىڭ دامۋىنا قوسىمشا سەرپىن بەرەتىن بولادى.
ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ شاعىن جانە كەڭەيتىلگەن قۇرامداعى وتىرىستارى مارەسىنە جەتكەن سوڭ, ونىڭ قورىتىندىسى تۋرالى ۇقشۇ-نىڭ باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا مەن بەلارۋس سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەرگەي مارتىنوۆ باق وكىلدەرىنە باسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. سەرگەي مارتىنوۆتىڭ ايتۋىنشا, وتىرىستا تالقىلانعان ماسەلەلەردىڭ بارلىعى مۇشە ەلدەرمەن قاتار, حالىقارالىق قوعامداستىق ءۇشىن دە وزەكتى. ال ۇيىمنىڭ كەلەسى وتىرىسى وسى جىلدىڭ جەلتوقسانىندا ماسكەۋدە وتەتىن بولادى. ونىڭ حاباردار ەتۋىنشە, جەدەل ارەكەت ەتۋگە باعىتتالعان بىتىمگەرشىلىك كۇشتەر بۇۇ-مەن بىرلەسە وتىرىپ, سونداي-اق ۇيىمعا مۇشە ەلدەردىڭ اۋماقتارىندا ولارمەن كەلىسە وتىرىپ ارەكەت ەتەتىن بولادى. قازىرگى كەزدە اتالعان قۇرىلىمعا بايلانىستى جۇمىستار قولعا الىنىپ جاتىر.
قازىرگى كەزەڭدە قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ ورتالىق ازيا ءوڭىرى ءۇشىن عانا ەمەس, بۇكىل الەمدىك قوعامداستىق ءۇشىن دە وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. وسىناۋ وتكىر ماسەلەلەردەن قازاقستان دا ەشقاشان سىرت قالمايدى. سوندىقتان دا ەلىمىز ەلدەگى جانە وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋگە, جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرمەن حالىقارالىق قۇقىق ارقىلى كۇرەسۋگە, تونەر قاۋىپتى بولدىرماۋ, ودان الدىن الا ساقتاندىرۋ ماسەلەلەرىن شەشۋگە, سونىڭ ءتۇپ نەگىزىندە جاتقان سەبەپتەردى جويۋعا قاتىستى قولايلى جاعدايلاردى تۋعىزۋ ءۇشىن ءدايەكتى تۇردە ناقتى قادامدار جاساپ كەلەدى.
ال ۇقشۇ وڭىردەگى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ جونىندە ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ۇيلەستىرۋ جۇمىستارى قۇرالدارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ءوز قىزمەتىن جۇزەگە اسىرۋ ۇستىندە. ۇيىمنىڭ نەگىزگى ماقساتى مەن مىندەتىنە ۇلتتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ, وعان مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەگەمەندىگى مەن اۋماقتىق تۇتاستىعىن قورعاۋ, ۇلتتىق قارۋلى كۇشتەردى اسكەري ۇيىمداستىرۋ جاعىنان كۇشەيتۋ, اۋە شابۋىلىنا قارسى قورعانىستىڭ بىرلەسكەن جۇيەسىن ساقتاي وتىرىپ, تمد-عا كىرمەيتىن مەملەكەتتەرمەن شەكارانى بىرلەسىپ قورعاۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىل مەن ىنتىماقتاستىقتى ۇيلەستىرۋ جاتادى.
ۋاقىت وتكەن سايىن ۇقشۇ ءوزىنىڭ قىزمەت اياسىنداعى باعىتتارىن كەڭەيتە تۇسۋدە. سول ماڭىزدى باعىتتارىنىڭ ءبىرى يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى حالىقارالىق رەجىمدى كۇشەيتۋ بولىپ تابىلادى. وسىعان بايلانىستى 2005 جىلدىڭ مامىرىندا نيۋ-يوركتە وتكەن يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ تۋرالى شارتتى تالقىلاۋعا ارنالعان VII كونفەرەنتسيادا وعان قاتىسۋشىلار ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنان ءوز ەلدەرى اۋماقتارىنان يادرولىق قارۋدى ءوز ەركىمەن شىعارعان قازاقستان مەن بەلارۋستى ەرەكشە اتاپ وتكەن بولاتىن.
ۇقشۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن قالىپتاستىرۋ, سونداي-اق ۇيىم اياسىندا بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىن قۇرۋ ماسەلەسى ءبىراز جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلەدى. ءويتكەنى, بۇل قازىرگى زامانعى قاۋىپ-قاتەرلەرگە اسەر ەتۋدىڭ امبەباپ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى ەلەمەنتى بولىپ وتىر. وسىعان بايلانىستى بار جانە ىقتيمال قاتەرلەردىڭ, ونىڭ ىشىندە تەرروريزم مەن ەكسترەميزم, ەسىرتكى ترافيگى مەن ۇيىمداسقان قىلمىستىڭ وزگە تۇرلەرىنە قارسى كۇرەستى كۇشەيتۋ, ۇقشۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ودان ءارى نىعايتۋ ماقساتىندا ۇقشۇ-نىڭ ۇجىمدىق جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرىن قۇرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدانعان ەدى. كەشەگى وتىرىستا وعان قاتىسۋشىلار وسى ماسەلەگە دە ەرەكشە نازار اۋداردى.
كەشە, سونداي-اق ۇقشۇ-عا قاتىسۋشى مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسىنا كەلگەن دەلەگاتسيالار باسشىلارىن بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى الەكساندر لۋكاشەنكو قابىلدادى.
ءاليسۇلتان قۇلانباي – مينسكىدەن.