ەۋروپا چەمپيوناتى ىرىكتەۋ تۋرنيرىنە قاتىسىپ جاتقان قازاقستان قۇراماسى 3 ماۋسىم كۇنى استانانىڭ «استانا-ارەنا» ستاديونىندا ءازىربايجان ۇلتتىق كومانداسىن قابىلدايدى.
«ءازىربايجان فۋتبولى» تۋرالى ءسوز قوزعاعاندا, ءبىزدىڭ ەسىمىزگە ەڭ ءبىرىنشى بولىپ سوناۋ كەڭەس كەزەڭىندە كورىنگەن باكۋدىڭ «نەفتيانيگى» تۇسەدى. ول زاماندا وداقتاس رەسپۋبليكالار استانالارى اتىنان تۇسەتىن جالعىز كوماندا سول جۇمحۇرياتتىڭ قۇراماسى سياقتى ەدى. كەزىندە وسى مۇنايلى ءوڭىر فۋتبولىنىڭ فلاگمانى سانالعان «نەفتيانيك» تە سول ەسەپتە بولدى. ول ءبىزدىڭ «قايرات» سەكىلدى كسرو حالىقتارى سپارتاكيادالارىندا رەسپۋبليكانىڭ باس جاساعى رەتىندە ۇدايى ونەر كورسەتىپ وتىردى.
ءبىزدىڭ بۇل جەردە كەيىنىرەك (1968 جىلدان) «نەفتچي» اتاناتىن كوماندانىڭ «نەفتيانيك» بولعان كەزەڭىن اۋىزعا الىپ وتىرعان سەبەبىمىز, ول وسى اتاۋمەن جۇرگەن 1966 جىلى وداق چەمپيوناتىنداعى ەڭ جوعارى تابىسىنا قول جەتكىزىپ, ءبىرىنشى جانە سوڭعى رەت قولا ءجۇلدەگەر اتاندى. ال قازاق جانە ءازىربايجان فۋتبولىنىڭ دەڭگەيلەرى سول جىلدارى الماتىنىڭ «قايراتى» مەن باكۋدىڭ «نەفتيانيك» («نەفتچي») كوماندالارى اراسىنداعى كەزدەسۋلەر ارقىلى ايقىندالىپ تۇردى. بۇل جاساقتار كسرو چەمپيوناتى «ا» كلاسىنىڭ جوعارى توبىنىڭ 1960 جىلدان 1988 جىلعا دەيىنگى ارالىعىنداعى كەزەڭدە ءبىر-بىرىمەن 40 مارتە كەزدەسىپ, سولاردىڭ تەڭ جارتىسىندا, ياعني 20-سىندا الماتىلىقتار جەڭىسكە جەتتى. تاعى 4 ويىندى تەڭ اياقتاعان ءبىزدىڭ جەرلەستەرىمىز قالعان 16 ماتچتا جەڭىس تىزگىنىن قارسىلاستارىنا بەرىپ قويدى. وسى كەزدەسۋلەردە ەكى كوماندا ءبىر-ءبىرىنىڭ قاقپاسىنا 48 رەتتەن دوپ سوعىپ, تەڭ ناتيجە تىركەدى. مىنە, بايقالىپ تۇرعانداي, باكۋلىك كوماندانىڭ بىرىنشىلىكتەگى تابىسى بىزدىكىنە قاراعاندا, قوماقتىلاۋ كورىنگەنىمەن, ەكى جاقتى كەزدەسۋلەردىڭ ىڭعايىندا الماتىلىقتاردىڭ دەسى ءبىرشاما باسىم شىقتى.
مۇنىڭ ەسەسىنە, اپشەرون ءتۇبەگىنە فۋتبول ويىنى قازاق ساحاراسىنا قاراعاندا, بۇرىنىراق باردى. بۇعان, البەتتە, وسىنداعى مۇناي كەن ورىندارىن يگەرۋگە اعىلشىن كاسىپشىلەرىنىڭ ارالاسۋى تىكەلەي اسەر ەتتى. سونىڭ نەگىزىندە ازەريلەردىڭ العاشقى فۋتبول كلۋبتارى 1905 جىلى پايدا بولدى. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك باكۋ مۇناي ونەركاسىبى كومپانيالارىنىڭ اتتارىنان ونەر كورسەتتى. ال رەسپۋبليكاداعى ءبىرىنشى رەسمي چەمپيوناتتىڭ وتە باستاۋى 1911 جىلمەن تۇسپا-تۇس كەلەدى. ەگەر قازاقستانداعى ەڭ العاشقى فۋتبول كومانداسىنىڭ 1913 جىلى سەمەيدە «يارىش» («جارىس») دەگەن اتپەن قاتارعا تۇرعانىن ەسكە الساق, ءازىربايجان قارداشتارىمىزدىڭ بىزدەن ءسال دە بولسا الدا تۇرعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. ولار وزدەرىنىڭ ءبىرىنشى حالىقارالىق جارىستارىن 1912 جىلى وتكىزدى. وسى جولى «باكۋ» كومانداسى تبيليسيدە جەرگىلىكتى «سوكول» كومانداسىمەن ۇشىراسىپ, 4:2 ەسەبىمەن جەڭىپ شىقتى.
ءازىربايجان رەسپۋبليكاسى كسرو-دان ءبولىنىپ, تاۋەلسىزدىك الىپ شىققاننان كەيىن, 1992 جىلعى ناۋرىزدا فۋتبول فەدەراتسيالارىنىڭ اسسوتسياتسياسىن قۇردى. ول 1994 جىلى ۋەفا مەن فيفا-نىڭ قۇرامدارىنا قابىلداندى. تاۋەلسىز ءازىربايجان العاشقى دەربەس ۇلتتىق بىرىنشىلىگىن وتكىزۋدى 1992 جىلى قولعا الدى. وسى جىلى چەمپيونات جۇلدەسىن ساراپقا سالۋعا رەكوردتىق مولشەردەگى ۇمىتكەرلەر – 26 كوماندا قاتىستى. بۇگىندە بىرىنشىلىگىندە تۇراقتى 16 جاساق كۇش سىناساتىن ءازىربايجان ەلى بۇل دودانى ەۋروپادا كەڭىنەن تاراعان ەكى اينالىمدىق جۇيەمەن, ياعني كۇز-كوكتەم كەزەڭى بويىنشا وتكىزەدى. 2008-2009 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ مۇنداعى جوعارى ليگا بىزدەگىدەي «پرەمەر-ليگا» اتاندى.
وسى كەزگە دەيىن ءازىربايجان قۇراماسى 4 رەتتەن الەم جانە ەۋروپا چەمپيوناتتارىنىڭ ىرىكتەۋ تۋرنيرلەرىنە قاتىستى. البەتتە, ولاردا اۋزىمەن قۇس تىستەيتىندەي تابىستارعا جەتە الماعانى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. بىراق تەرمە كوماندا تىرشىلىگىندە ىلگەرى ورلەۋشىلىكتىڭ بار ەكەندىگى ەشقانداي كۇمان تۋعىزبايدى. ايتالىق, ازەري ميللي جاساعى 1996 جىلى مارەگە جەتكەن ەۋروپا چەمپيوناتىنىڭ ىرىكتەۋ جارىسىندا 10 ويىننىڭ بىرەۋىندە عانا تەڭ ءتۇسىپ, قالعاندارىندا ۇتىلىپ, سونىمەن قاتار, قارسىلاستار قاقپاسىنا 2 دوپ قانا سالىپ, وزىنە 29 دوپ جىبەرىپ السا, 2008 جىلى 12 ويىندا 1 جەڭىس, 2 تەڭ جانە 9 جەڭىلىس ناتيجەسىمەن دوپ ايىرماسىن 6-28 ەتتى. الەم چەمپيوناتى ءۇشىن ىرىكتەۋ تۋرنيرلەرىندە دە وسىنداي وڭ ساپالىق وزگەرىستەر بار. ونىڭ 1998 جىلى اياقتالعان دوداسىندا 8 ويىندا 1 رەت جەڭىپ, قالعاندارىن تۇگەل جەڭىلىسپەن بىتىرگەن, دوپ ايىرىمىن 3-22 كورسەتكىشىمەن تياناقتاعان ازەريلەر 2010 جىلعى كومبەدە 10 ويىنداعى 1 ۇتىس, 2 تەڭ جانە 7 ۇتىلىس كورسەتكىشىمەن قوسا, 4-14 دەگەن دوپ ايىرماشىلىعىن جاسادى. ەۋروپا ءبىرىنشىلىگىنىڭ قازىرگى بەسىنشى مارتە وتكىزىپ جاتقان تۋرنيرىندە دە ازەريلەردىڭ ءدال قازىرگى جاعدايى بىزدىكىنەن تاۋىرلەۋ. اتاپ ايتقاندا, ولار 4 ويىندا 1 رەت جەڭىسكە جەتىپ, 3 مارتە جەڭىلىپ, 3 ۇپايمەن تۋرنير كوشى لەگىندە بەسىنشى بولىپ كەلەدى. دوپ ايىرىمدارى – 3:13. ال ودان ءبىر ويىندى ارتىق وتكىزىپ, سوڭعى ورىندا تۇراقتاپ قالعان قازاقستان قۇراماسى ەسەبىندە ازىرگە جەڭىلىستەن باسقا كورسەتكىش جوق. ونىڭ ۇستىنە وسى 5 ويىندا قارسىلاستار قاقپاسى قۇلپىن ءبىر رەت تە ءدال كوزدەي المادىق. وزىمىزگە وتكىزگەن دوپ سانى 14-كە جەتتى.
تاۋەلسىزدىڭ جىلدارىندا وسى ەكى باۋىرلاس ەلدىڭ قۇرامالارى ءبىر-بىرىمەن 8 مارتە كەزدەستى. ولاردىڭ اراسىندا ەۋروپا بىرىنشىلىگى ءۇشىن ىرىكتەۋ ويىندار دا, جولداستىق كەزدەسۋلەر دە بار. مۇندا قارسىلاستار كورسەتكىشتەرى بارلىق جاعىنان تەپە-تەڭ ءتۇسىپ تۇر. اتاپ ايتقاندا, ولار ءبىر-ءبىر رەتتەن جەڭىسكە جەتىپ, التى ويىندى تەڭ بىتىرگەن. ەكى جاقتىڭ ءبىر-بىرلەرىنىڭ قاقپالارىنا ءتۇسىرگەن دوپتارى دا بىردەي – 8:8. ەكى كوماندانى دا شەتەلدىك ماماندار جاتتىقتىرادى. اتاپ ايتقاندا, ازەريلەر ميللي تەرمە كومانداسىنىڭ تىزگىنى نەمىس بەرتي فوگتستىڭ الاقانىندا بولسا, ءبىز باس جاساق دەلبەسىن چەح ميروسلاۆ بەرانەكتىڭ قولىنا بەرگەنبىز. ءبىزدىڭ جاتتىقتىرۋشى وسى جولى ءوزىنىڭ رەسمي ماتچتاعى تۇساۋىن كەسپەك. ازىرگە ونىڭ بەلارۋس قۇراماسىمەن وتكەن جولداستىق كەزدەسۋدى 1:1 ەسەبىمەن تەڭ اياقتاتقان كورسەتكىشىن عانا بىلەمىز. ال وسىنىڭ الدىندا بىزدە دە قۇراما بيلىگى نەمىس باپكەرىنىڭ قولىندا بولعان. ول كوكتەتپەگەسىن, وتكەن جىلدىڭ اقىرىندا ونىمەن اقىرى قوشتاسۋعا تۋرا كەلدى.
فۋتبول ماماندارى قازىر استانادا وتكەلى تۇرعان بۇل ماتچ ءناتيجەسىنىڭ ەكى كوماندا ءۇشىن دە بەتبۇرىستى كەزەڭ بولۋى ىقتيمال ەكەنىن ايتىپ وتىر. سوندىقتان ەكى قۇرامانىڭ دا جاۋاپتى ويىنعا جان-جاقتى دايىندالىپ كەلەتىن ءتۇرى بار. ەكى جاق تا بۇدان بىرقاتار ۋاقىت بۇرىن وسى كەزدەسۋگە قاتىسۋى مۇمكىن ويىنشىلاردىڭ ۇزىن-سونار ءتىزىمىن جاساپ قويدى. ءبىزدىڭ قۇراماعا ءبىرقاتار ۋاقىتتارعا سوزىلعان ءۇزىلىستەن كەيىن سامات سماقوۆ قايتىپ ورالدى. ونىڭ ەسەسىنە, باس كوماندانىڭ سوڭعى كەزدەردەگى ليدەرلەرىنىڭ ءبىرى, ەلىمىزدىڭ وتكەن جىلعى ۇزدىك فۋتبولشىسى نۇربول جۇماسقاليەۆ جوق بۇل ساپتا. ءازىربايجاندار باس جاتتىقتىرۋشىسى بەرتي فوگتس 3 جانە 7 ماۋسىم كۇندەرى قازاقستان جانە گەرمانيا كوماندالارىمەن كەزدەسۋ ءۇشىن بەلگىلەگەن قۇرامدا مۇنداي وزگەرىستەر جوق ەسەبى. ال ولاردى ءتىزىپ كورسەتىپ بەرۋ جانكۇيەرگە ءپالەندەي ارتىق ءمالىمەت بەرە قويادى دەپ ويلامايمىز. سەبەبى, ءبىزدىڭ قازىرگى قۇرامادا كەزىندە «قايراتتىڭ» تارلاندارى تانىلعان مىقتىلارمەن دەڭگەيلەسە الاتىن ءبىردە-ءبىر فۋتبولشىنىڭ جوق ەكەندىگى ءتارىزدى, ءازىربايجاندار ساپىندا دا سول زامانداعى باكۋدىڭ «نەفتيانيگىندە» اتوي سالعان الەكپەر مامەدوۆ, يۋري كۋزنەتسوۆ, الەكساندر سەمين, ۆياچەسلاۆ برۋحتي, ياشار باباەۆ, كازبەك تۋاەۆ, ەدۋارد ماركاروۆ, اناتولي بانيشەۆسكي, نيكولاي سمولنيكوۆ, رافيك كۋليەۆ, ۆيتالي شەۆچەنكو, يگور پونومارەۆ سىندى جۇلدىزدارمەن شەگىنە شەندەس كەلەتىن ەشكىم كورىنبەيدى.
سەرىك ءپىرنازار, استانا.