كەزدەيسوق سايكەستىك پە, جوق ءالدە وقيعانىڭ ىڭعايى سولاي كەلدى مە, «قاراجانباسمۇناي» ەنشىلەس كومپانياسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ ەرەۋلى «قازمۇنايگاز» بارلاۋ ءوندىرۋ» اق توپ-مەنەدجمەنتى باق وكىلدەرىمەن جىل سايىنعى بولاتىن رد OPEN كەزدەسۋى كۇنىمەن ءسايكەس كەلدى. الايدا كومپانيا مەنەدجمەنتى بۇل قولايسىز تاقىرىپتان باس تارتقان جوق جانە ەرەۋىلشىلەردەن ءتۇسكەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرە وتىرىپ, ناقتى اقپاراتتاردى العا تارتىپ, بۇل ءجونىندەگى ءوز كوزقاراستارىن جەتكىزدى.
ەڭ الدىمەن كيكىلجىڭ ءمانىسى تۋرالى. جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق باق-تاردا باياندالعان جۇمىسشىلار ەرەۋىلىنىڭ وقيعاسى مىناداي: ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ 16 مامىرىنان باستاپ, «قاراجانباسمۇناي», «تۇلپارمۇنايسەرۆيس» جانە «ارعىماقترانسەرۆيس» كومپانيالارىنىڭ 700-دەن استام (كەيبىر دەرەك كوزدەرى بويىنشا ەكى مىڭعا جۋىق) جۇمىسشىلارى ءوز جۇمىستارىن توقتاتىپ, رۇقسات ەتىلمەگەن ەرەۋىلگە شىقتى. باق-تار بايانداۋىنشا, مۇنايشىلاردىڭ تالابى اۋىزشا بىلدىرىلگەن ەكى تالاپقا نەگىزدەلىپ وتىر: ەڭبەكاقىنى ءۇش ەسە ارتتىرۋ جانە جۇمىسشىلاردىڭ پىكىرىنشە, ولاردىڭ قۇقىعىن قورعامايتىن كاسىپوداق توراعاسى ەربوسىن قوسارحانوۆتى قىزمەتىنەن بوساتۋ. ەرەۋىلشىلەردىڭ «بالامالى» بەيرەسمي ليدەرى وكىلدىگىن كومپانيانىڭ بۇرىنعى قىزمەتكەرى, زاڭگەر ناتاليا سوكولوۆا ءوز قولىنا الىپتى. ارينە, كاسىپوداق توراعاسىن قىزمەتىنەن الۋ ماسەلەسى كومپانيا باسشىلىعىنىڭ قۇزىرىنا كىرمەيدى. ونى كاسىپوداق ۇيىمىنىڭ جالپى جينالىسى شەشەدى. الايدا, ۇجىمدى ەكى لاگەرگە ءبولگەن وقيعانىڭ بۇلايشا ءوربۋى جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرىپ جىبەرەتىن ءتۇرى بار. ويتكەنى ەرەۋىلشىلەر ءالى كۇنگە دەيىن ءوز تالاپتارىن ناقتى رەتكە كەلتىرە الماي وتىر. كەلىسسوزگە جىبەرەتىن وزدەرىنىڭ سەنىمدى وكىلەتتى وكىلدەرىن دە بەلگىلەگەن جوق. وسىنىڭ سالدارىنان كەلىسسوز ۇستەلىندە باس قوسىپ, ماسەلەنى تالقىلاۋ مۇمكىندىگى قالىپتاسپاعان تەكە-تىرەس سوزىلمالى سيپات الۋدا. مۇنىڭ كەلتىرەتىن زيانىن قمگ ءبو اكىمشىلىگى وتە جاقسى ءتۇسىنىپ وتىر.
– قازىرگى ساتكە دەيىن ءبىز ەرەۋىلشىلەردەن رەسمي رەتكە كەلتىرىلگەن تالاپتار توپتاماسىن ءالى الا العانىمىز جوق. قالىپتاسقان وقيعانى تالقىلاۋعا قاتىساتىن تۇراقتى ادامدار دا جوق, – دەيدى قمگ ءبو كورپوراتيۆتى دامۋ جانە اكتيۆتەردى باسقارۋ ءجونىندەگى باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى, «قاراجانباسمۇناي» اق ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى اسقار اۋباكىروۆ. – اكىمشىلىك ەرەۋىل باستالعان العاشقى ساعاتتاردان باستاپ-اق قۇقىقتىق نەگىزدەگى ساليقالى ديالوگ جۇرگىزۋگە, اكتسيونەرلەر بەرگەن ءوزىنىڭ وكىلەتتىلىك شەڭبەرىندە شەشىم قابىلداۋعا ءازىر بولعانىمەن, ەرەۋىلشىلەردىڭ وكىلەتتى وكىلدەرى ۇنەمى ءوزگەرىپ وتىرادى. بۇل ماسەلەنى جۇيەلى تالقىلاۋعا كەرى اسەر ەتۋدە. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان كەلىسسوز ۇستەلىنە وتىرىپ كومپانيانىڭ وندىرىستىك قىزمەتى, ەڭبەككە اقى تولەۋ جانە الەۋمەتتىك پاكەت شارتتارى تۋرالى ماسەلەنى تالقىلاۋعا ءازىرمىز. بىراق, وسى رەتتە بىردەن ايتاتىن ماسەلە – ەڭبەكاقىنى ءۇش ەسە وسىرۋگە مۇمكىندىگىمىز جوق. مۇنى كومپانيانىڭ ەكونوميكاسى كوتەرە المايدى. بۇل ءبىزدى بانكروتتىققا اپارادى. ءوز تاراپىمىزدان ءبىز ادامدارعا جۇمىستى بۇلايشا بىردەن توقتاتىپ, جۇمىس ورىندارىن تاستاپ كەتۋگە بولمايتىندىعىن ءتۇسىندىرگىمىز كەلەدى. ويتكەنى مۇناي ءوندىرۋ دەگەنىمىز, بۇل – قاي كەزدە دە بولسىن جۇمىستى دوعارىپ, ەسىكتى جاۋىپ كەتە بەرەتىن ساۋدا پالاتكاسى ەمەس. ۇڭعىمالاردى توقتاتۋ, كونسەرۆتسياعا قويۋ, سودان كەيىن ولاردى قايتا ىسكە قوسۋ, بۇل ءبىزدىڭ جالپى بيۋدجەتىمىزگە ۇلكەن شىعىندار اكەلەتىن جاعداي. سوندىقتان جۇمىسشىلاردىڭ اكىمشىلىككە قوياتىن تالاپتارى مەن رەنىشتەرى بولسا, ەڭ الدىمەن كەلىسسوز ءۇستەلىنە وتىرىپ, قالىپتاسقان پروبلەمانى بەيبىت جاعدايدا تالقىلاپ بارىپ, شەشىم قابىلداۋىمىز قاجەت. وسى ءۇشىن دە ءبىز ادامبىز. ال ءبىز ءوز تاراپىمىزدان جۇمىسشىلارمەن ديالوگتى جالعاستىرۋدىڭ بارلىق ءمۇمكىندىگىن جاسادىق. ءبىز زاڭدىلىقتاردا قاراستىرىلعان بارلىق ۇدەرىستەردەن وتتىك, بىراق وسى ماقساتتا قۇرىلعان اربيتراجدىق كوميسسيانىڭ جۇمىسىن, ونىڭ وكىلەتتىلىگىنە قاراماستان, كاسىپوداق وكىلدەرى توقتاتىپ تاستادى. وسىعان قاراعاندا ازىرگە كاسىپوداق ۇيىمى مەن ونىڭ باسشىلارى جانە «شتاتتان تىس كەڭەسشىلەرى» ءوزارا كەلىسىمگە كەلمەيىنشە, شيەلەنىستى جاعداي جالعاسا بەرەتىن سەكىلدى. بىرنەشە كۇن بويى جالعاسقان ەرەۋىل سالدارىنان «قاراجانباسمۇناي» اق بويىنشا ءوندىرۋ كولەمى تومەندەپ كەتتى. ال وندىرىستىك جوسپاردىڭ ورىندالماۋى تابەلدە تىركەلگەنى بويىنشا جۇمىسقا شىقپاعاندىقتىڭ, ۋاقىت جوعالتۋدىڭ ەسەبىنەن ەڭبەكاقىنىڭ تومەندەپ, سىياقىنىڭ تولەنبەۋىنە اكەلەتىندىگى انىق. ەڭبەكاقىنىڭ كەسىلەتىنى – كەز كەلگەن ءوندىرىستى توقتاتۋ سالدارىنان تۋىندايتىن وبەكتيۆتى جانە قارجىلىق ناتيجە.
وسىندايدا وندىرىستىك جاعدايدى ودان ءارى ۋشىقتىرماۋ ءۇشىن كومپانيا باسشىلىعى قانداي شارالار قولدانۋى مۇمكىن. ونىڭ جاۋابى كلارا تسەتكين مەن روزا ليۋكسەمبۋرگ زامانىنان بەرى بەلگىلى. كەز كەلگەن كاسىپورىن قاقپاسىنىڭ الدىندا جۇمىسسىزدار مەن ءوزىنىڭ بۇرىنعى جۇمىسىن الماستىرىپ, وسى كاسىپورىنعا كەلگىسى كەلەتىن ادامدار تۇر. ولاردىڭ اراسىندا بىلىكتىلىگى جاراپ تۇرعاندارى دا از ەمەس. ءبىزدىڭ كومپانيانىڭ ءمالىمەتتەر بازاسىندا وسىنداي ادامداردىڭ, سونىڭ ىشىندە ءبىزدىڭ كومپانيادا جۇمىس ىستەگىسى كەلىپ وتىنىشتەرىن تاپسىرعان ۇمىتكەرلەردىڭ بىرنەشە ءجۇزدەگەنى تىركەلگەن. بۇل وتىنىشتەردىڭ بىرقاتارى جەرگىلىكتى تۇرعىنداردان تۇسسە, ەندى ءبىر بولىگى «قاراجانباسمۇناي» اق-دا جۇمىس ىستەگىسى كەلەتىن وسى جاقتا جۇرگەن باسقا وڭىرلەردىڭ تۇرعىندارىنان ءتۇسىپ وتىر.
– راسىندا دا جاعداي وسىلاي. بىراق ءبىز سىرتتان ادام قابىلداعىمىز كەلمەيدى, – دەيدى اسقار ءاۋباكىروۆ بۇل يدەيادان بىردەن باس تارتاتىندىعىن سەزدىرىپ. – سوندىقتان دا ەرەۋىلشىلەرگە ويلانۋعا ۋاقىت بەرەمىز. اكىمشىلىكتىڭ اتالعان ماسەلەدەگى ۇستانىمىن ءتۇسىندىرۋ ءۇشىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار بۇل ماسەلەنى ءاربىر اداممەن جەكەلەپ نەمەسە كەشەندى ءتۇردە تالقىلاۋعا دا ءازىرمىز. سونىڭ ىشىندە بۇل جاعدايدان كومپانياعا دا كەلەتىن, ءاربىر جەكە قىزمەتكەرگە دە كەلەتىن زالالداردى ناقتى ەسەپكە ءسۇيەنىپ, ايتىپ بەرە الامىز. وسى رەتتە مەن جۇمىسشىلاردىڭ ءبىر ءبولىگى قازىردىڭ وزىندە جۇمىسقا ورالعاندىعىن نەمەسە ورالۋعا ازىرلەنۋ ءۇستىندە ەكەندىگىن جەتكىزگىم كەلەدى. جۇمىس جالعاسا بەرەدى, ال ءبىز مۇنداي ادامدارمەن كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىن ەشبىر ايعاي-شۋسىز جۇمىس بارىسىندا ءجۇرگىزەتىن بولامىز. بۇل ەكى جاققا دا پايدالى.
ەندى وقيعاعا زاڭدىق كوزقاراس تۇرعىسىنان كەلىپ كورەيىك. 2011 جىلدىڭ اقپان ايىندا «ەمبىمۇنايگاز» جانە «وزەنمۇنايگاز» وندىرىستىك فيليالدارىنىڭ ەڭبەك ۇجىمدارىمەن ۇجىمدىق شارتقا قول قويىلدى. وندا ناقتى جازىلعان ەڭبەك ەتۋ شارتتارى, كەپىلدىكتەر, وتەماقىلار, الەۋمەتتىك پاكەتپەن قاتار تاراپتاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى دا ەرەجە بار. بۇل ەرەجەدە جالدامالى جۇمىسشىنىڭ ءوز كەلىسىمىن ورىنداماعانى جونىندە جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك زاڭدىق تۇرعىدان ەمەس, مورالدىق تۇرعىدان قاراستىرىلعانىمەن بۇل جاعداي ەكىنشى جاقتىڭ دا ءوز جاۋاپكەرشىلىگىن لايىقتى اتقارۋىنا اسەر ەتەدى ەكەن.
– اكىمشىلىك وسى ۇجىمدىق شارتتا جازىلعان بارلىق مىندەتتەمەلەردى قاتاڭ ورىنداپ وتىر. سونىڭ ىشىندە ەڭبەكاقى, سىياقى, كوەففيتسيەنتتەر تولەۋ, ەڭبەك جاعدايىن جاقسارتۋ, الەۋمەتتىك پاكەتتەر بەرۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەرىن دە. ەگەر بۇل قۇجات بۇزىلعان بولسا, كومپانيا جۇمىسشىلارى بىزگە وزدەرىنىڭ نارازىلىقتارىن بىلدىرەر ەدى دەپ ويلايمىن. بىراق بۇلاي بولعان جوق. سونىڭ ىشىندە قازىرگى بىزگە كولدەنەڭ تارتىلىپ وتىرعان ءارتۇرلى وكپە-رەنىشتەر مەن تالاپتار اراسىندا دا ۇجىمدىق شارتتىڭ بۇزىلۋى نەمەسە ەڭبەك تۋرالى زاڭدىلىقتىڭ بۇزىلۋى تۋرالى ەشتەڭە ايتىلعان جوق, – دەپ اتاپ كورسەتتى اسقار اۋباكىروۆ.
رۇقسات ەتىلمەگەن ەرەۋىلگە شىعۋ ءجونىندەگى اكىمشىلىك جاۋاپكەرشىلىك قر ەڭبەك كودەكسىنىڭ 303-بابىنا ءسايكەس تۋىندايدى. بۇل باپتا قاۋىپتى ءوندىرىستىك نىسان قاتارىنا جاتاتىن ۇيىمدا ەرەۋىلگە شىعۋ زاڭسىز بولىپ تابىلاتىندىعى ايتىلعان. «قاراجانباسمۇناي» اق كومپانياسى دا ناق وسىنداي نىساندار قاتارىندا. سوندىقتان تۇپقاراعان اۋداندىق سوتى 2011 جىلعى 17 مامىردا كومپانيا جۇمىسشىلارىنىڭ ەرەۋىلى توقتاتىلسىن دەگەن وكىم شىعاردى. بىراق ەرەۋىلشىلەردىڭ ءبىر بولىگى بۇل شەشىمدى ورىنداعان جوق. ونىڭ ۇستىنە سوت 20 مامىردا ەرەۋىلدى زاڭسىز دەپ تاۋىپ, توقتاتۋ جونىندە شەشىم قابىلدادى. بۇل شەشىم دە ورىندالماي وتىر.
ەندى كيكىلجىڭنىڭ باستى سەبەبى, جالاقى دەڭگەيىنە كەلەيىك: ونىڭ ەسەبىن جۋرناليستەرگە دەيىن بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگاندار: ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ دەپارتامەنتى, قر ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگى, قر باس پروكۋراتۋراسى جانە ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ ۆيتسە-ءمينيسترى باسقارعان مەكەمەارالىق كوميسسيا جۇرگىزگەن.
سونىمەن قازىرگى كۇنى «قاراجانباسمۇناي» اق-تىڭ ەڭ تومەنگى ستاۆكاسى – ايىنا 70 038 تەڭگە, ەڭ جوعارعى ستاۆكاسى – 181 822 تەڭگە, جۇمىسشى ماماندىعىنا ورتاشا ەسەپپەن – 125 637 تەڭگە. تۇنگى ۋاقىتتاعى, دەمالىس جانە مەرەكە كۇندەرىندەگى جۇمىس ءۇشىن تولەنەتىن قوسىمشا تولەمدەردى, ءارتۇرلى سىياقىلاردى قوسقاندا جانە سالىقتان كەيىنگى جاعدايى بويىنشا 251 179 تەڭگە قۇرايدى. 2007 جىلدان باستاپ جۇمىسشىلار ەڭبەكاقىسى 75 پايىز, ال بىرقاتار ساناتتار بويىنشا 90 پايىزعا كوتەرىلگەن. 2010 جىلدىڭ شىلدەسىنەن باستاپ قمگ ءبو ءوندىرىستىك فيليالدارىندا جالاقى ەڭبەككە اقى تولەۋدىڭ جاڭا جۇيەسى بويىنشا تولەنە باستادى. ەڭبەكاقى سالالىق 1,8 كوەففيتسيەنتى ەسكەرىلە ءوستى جانە اۋماقتىق (اۋداندىق) 1,7 كوەففيتسيەنتى ساقتالىنىپ قالدى. وسى بويىنشا مىسالمەن ايتقاندا, مۇناي وپەراتورى ايىنا 220-280 مىڭ تەڭگە الادى. بۇل رەسەيلىك وسى ماماندىق يەسىنىكىنەن ەداۋىر كوپ.
كەز كەلگەن ادام مۇناي سالاسىنداعى نەمەسە ءوز وڭىرىندەگى ورتاشا جالاقىنىڭ قانداي ەكەنىن انىقتاپ, سونى ەرەۋىلگە شىققاندار تالاپ ەتىپ وتىرعانداي ءۇش ەسەگە كوبەيتىپ كورسىن دە, ءوز بەتىنشە تۇجىرىم جاساسىن.
وسىعان وراي رەسمي كوميسسيا «قاراجانباسمۇناي» اق كاسىپوداعى مەن جۇمىسشىلارىنىڭ تالاپتارىن نەگىزسىز دەگەن قورىتىندىعا كەلدى. بۇل قورىتىندى 2011 جىلعى 13 مامىرداعى شەشىمدە تىركەلدى.
ارينە, كەز كەلگەن جالاقى جەتكىلىكسىز كورىنۋى مۇمكىن.بىراق ءومىر ءار نارسەگە شىنايى قاراۋدى تالاپ ەتەدى.
زارينا امراەۆا.
الماتى – اقتاۋ – الماتى.