كەشە استانادا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەت مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ سەگىزىنشى وتىرىسى ءوتتى. وندا ۇيىمعا مۇشە التى ەلدىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنەن وكىلدەر قاتىسىپ, وركەنيەتتەر ساباقتاستىعىنا وراي وتكىزىلگەن مادەني ءىس-شارالارعا توقتالۋمەن قاتار, مادەني بايلانىستى نىعايتۋدىڭ ءادىس-امالدارىنا قاتىستى ءبىراز ۇسىنىس-تىلەكتەرىمەن ءبولىستى. وتىرىستى قر مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد ءسوز سويلەپ اشىپ, ۇيىمعا مۇشە ەلدەر اراسىنداعى رۋحاني بايلانىس مۇنان كەيىن دە قارقىندى دامي بەرەتىنىنە سەنىم ءبىلدىردى.
جيىندا قىتايدىڭ مادەنيەت ءمينيسترى تساي ۋ شانحاي ىنتىماقتاستىعىنا مۇشە مەملەكەتتەر اراسىنداعى قالىپتاسقان ءىس-شارالارعا قاناعاتتانارلىق سەزىمىن بىلدىرە كەلىپ, مادەني قارىم-قاتىناستاردىڭ «مەحانيزمدەرىن» مۇنان ارمەن قاراي جەتىلدىرە بەرۋىمىز كەرەك دەگەن وي ايتتى. ول سونداي-اق جاستاردىڭ بەتىن مادەنيەتكە قاراي بۇرۋ قاجەتتىگىنە توقتالا كەلىپ, مۇنداي شارا رەسەيمەن بىرىگىپ جۇرگىزگەن مادەني جوبالاردا وڭ ناتيجەلەرىن بەرە باستاعانىن تىلگە تيەك ەتتى. قىتايدا – ورىس, رەسەيدە قىتاي ءتىلىنىڭ جىلى جاريالانعان. وسىنداي باستامالاردى باسقالارىڭىز دا قولداۋلارىڭىزدى سۇرايمىن دەگەن ۇسىنىسىن دا ءبىلدىردى. قىرعىزستاننىڭ مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىگىنىڭ ستاتس-حاتشىسى مۇقتالى بەكتەناليەۆ مادەنيەتارالىق بايلانىس حالىقتار مەن حالىقتاردى ءبىر-بىرىمەن رۋحاني جاعىنان جاقىنداستىرىپ قانا قويماي, بۇل سالاداعى كوپتەگەن پروبلەمالاردىڭ شەشىلۋىنە وڭ ىقپالىن تيگىزىپ جاتقانىن اڭگىمەلەسە, رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءمادەنيەت ءمينيسترى الەكساندر اۆدەەۆ قىتاي تاراپىنان ۇسىنىلعان ءمادەنيەت يندۋسترياسىن دامىتۋ ءماسەلەسىن قولدايتىندىعىن بىلدىرە كەلىپ, مادەنيەت سالاسى كادرلارىن دايارلاۋدا ءالى دە بىرلەسە اتقاراتىن ءىس-شارالار كوپتىگىنە كوڭىل اۋدارتتى. تاجىكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مادەنيەت ءمينيسترى ميرزوشوحرۋح اسروري شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ ەجەلدەن ءبىر-بىرىمەن ارالاس-قۇرالاس جاتقان مەملەكەتتەر ەكەنىن ايتسا, وزبەكستاننىڭ مادەنيەت جانە سپورت ىستەرى جونىندەگى ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى باحتيار سايفۋللاەۆ ەلدىڭ 20 جىلدىق تاۋەلسىزدىك تويى قارساڭىندا ۇيىمداستىرىلىپ وتىرعان مادەني شارالار تۋرالى اڭگىمەلەدى. ال شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى باس حاتشىسىنىڭ ورىنباسارى انۆار ناسىروۆ بولسا بارلىق حالىقتاردىڭ تاريحى مەن تامىرى سايىپ كەلگەندە ءبىر ارناعا كەلىپ تۇيىسەتىنىن تىلگە تيەك ەتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, جەر بەتىندەگى بىردە-ءبىر ەل وقشاۋ ءومىر سۇرە المايدى. جاھاندى جاقىنداستىراتىن مادەني قۇندىلىقتار ءرولى قاي نارسەدەن دە باسىم بولىپ قالا بەرەدى. داستۇرلەر الۋاندىعى ۇلت پەن ۇلىستى ءبىر-بىرىنەن الشاقتاتپايدى, قايتا كەرىسىنشە بۇل ولاردىڭ ءبىر-بىرىنە قۇرمەتپەن قاراۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇرال رەتىندە قىمبات.
قر مادەنيەت ءمينيسترى مۇحتار قۇل-مۇحاممەد باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا كەڭەس وتىرىسىندا ورتاعا سالىنعان ويلاردى ءبىر اۋىز سوزبەن تۇيىندەپ بەردى:
«وتكەن جىلى قازاقستان ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك پەن ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىق ەتىپ, دۇنيەجۇزىن تاڭعالدىرعان استانا ءسامميتىن وتكىزسە, بيىل مىنەكي, الەم حالقىنىڭ 40 پايىزىن قۇرايتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا توراعالىعىن باستاپ كەتتى. ەندى بىرنەشە ايلاردان كەيىن ءبىز بۇكىل دۇنيەدەگى يسلام الەمىن بىرىكتىرەتىن يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا توراعالىق ەتەتىن بولامىز. وسىنىڭ بارلىعى ەلباسىمىزدىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگى اسا ۇلكەن بەدەلىنىڭ ارقاسى. وسىعان وراي قازاقستان باتىسقا دا, شىعىسقا دا بىردەي تانىلدى. باتىس جۇرتشىلىعىنا دا, يسلام ەلدەرىنە دە ءوزىنىڭ داڭقىن شىعاردى. ءبىراز كۇندەردەن كەيىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ باسقوسۋى ەلباسىمىز نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ توراعالىق ەتۋىمەن وتكەلى جاتىر.
بۇگىنگى وتكەن كەڭەسكە كەلەتىن بولساق, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى ءوزىنىڭ بيىل 10 جىلدىعىن اتاپ وتەدى. مادەنيەت دەگەن سالا مەملەكەتتىك شەكارا, ءتىل اراسىنداعى الشاقتىقتى اراعا سالمايتىن, حالىقتار مەن حالىقتاردىڭ, ۇلت پەن ۇلىستىڭ, وركەنيەتتىڭ اراسىن جالعاستىراتىن ەڭ ءبىر امبەباپ قۇرال. سوندىقتان مادەنيەت مينيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى الداعى بولاتىن ءسامميتتىڭ لەيتموتيۆى سياقتى دەپ ايتۋعا بولادى. بۇگىنگى وتىرىستا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە ەلدەردىڭ مادەنيەتىنىڭ جاي-كۇيى, مادەني الىس-بەرىسىنىڭ احۋالى جان-جاقتى تالقىلاندى, كەڭەس ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايىندا ءوتتى دەپ ايتۋعا تولىق سەنىم بار».
وتىرىسقا سونداي-اق يران يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ ءمادەنيەت جانە يسلامي باعدار ءمينيسترى سەيەد حوسسەيني, موڭعوليانىڭ ءبىلىم, مادەنيەت جانە عىلىم ۆيتسە-ءمينيسترى كۋلاندا چۋنوي, بەلارۋس رەسپۋبليكاسى مادەنيەت ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى ۆيكتور كۋراش, ءۇندىستاننىڭ قازاقستانداعى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى اشوك كۋمار شورما مەن پاكستان يسلام رەسپۋبليكاسىنىڭ توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى موحامماداحتار تۋفايل قاتىستى. شىۇ مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەت مينيسترلەرى دوستىق جانە ءوزارا تۇسىنىستىك جاعدايىندا ۇيىم شەڭبەرىندەگى مادەني قارىم-قاتىناستىڭ قازىرگى جاعدايى مەن پەرسپەكتيۆالارىن, ماتەريالدىق ەمەس ءمادەني مۇرالاردى ساقتاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق, ۇلتتىق ءداستۇرلى مادەنيەتتى دامىتۋ جانە ورتاق مۇددەلەردى كوزدەيتىن وزگە دە ماسەلەلەردى تالقىلادى. تاراپتار حالىقتار اراسىنداعى ءوزارا ءتۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا, مادەنيەتتىڭ ءار الۋاندىعىن ساقتاۋعا, شىۇ كەڭىستىگىندە ءومىر سۇرەتىن حالىقتاردىڭ داستۇرلەرى مەن سالتتارىن ءوزارا قۇرمەتتەۋگە, ولار تۋرالى ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن ۇيىم شەڭبەرىندەگى كوپجاقتى جانە ەكىجاقتى بايلانىستاردى ودان ءارى دامىتۋعا نيەتتى ەكەندىكتەرىن ايتتى. سونداي-اق, شىۇ ۇندەستىك جونىندەگى بايقاۋشى جانە ارىپتەس مەملەكەتتەرمەن دە كوپجاقتى مادەني ىنتىماقتاستىقتى بەلسەندى دامىتۋدىڭ دا ماڭىزدىلىعى اتالىپ ءوتتى. شىۇ مۇشە مەملەكەتتەردىڭ مادەنيەت مينيسترلەرىنىڭ كەزەكتى كەڭەسىنىڭ ءوتكىزىلەتىن ورنى مەن ۋاقىتى ديپلوماتيالىق ارنالار ارقىلى كەلىسىلەتىن بولىپ شەشىلدى. تاراپتار قازاقستاننىڭ مادەنيەت مينيسترلىگىنە كورسەتكەن قوناقجايلىلىعى مەن كەڭەستى جوعارى دەڭگەيدە ۇيىمداستىرعانى ءۇشىن ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى.
قاراشاش توقسانباي.