الماتىدا وتكەن سەنبىدە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى وتىرىسى بولىپ ءوتتى. بۇعان دەيىن حابارلاعانىمىزداي, كەڭەيتىلگەن ءىس-شارانىڭ الدىندا جيىنعا قاتىسۋشىلاردى مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ قابىلدادى.
كەڭەس وتىرىسى قازاقستاندىق تاراپتىڭ توراعالىعىمەن ءوتتى. جيىندى سىرتقى ىستەر مينيستر ەرجان قازىحانوۆ كىرىسپە ءسوز سويلەپ اشقاننان كەيىن, دەلەگاتسيا مۇشەلەرى ءسوز الدى. شىۇ-نىڭ باس حاتشىسى مۇراتبەك يماناليەۆتىڭ ۇيىمنىڭ 2010-2011 جىلدارداعى جۇمىسى تۋرالى بايانداماسى تىڭدالىپ, قولداۋ تاپتى.
ەرجان قازىحانوۆ وتىرىس اياسىندا بىرقاتار شەتەلدىك ءارىپتەستەرىمەن ەكىجاقتى كەزدەسۋلەر ءوتكىزدى. ولاردىڭ اراسىندا قىتاي, قىرعىزستان جانە تاجىكستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆولارىنىڭ باسشىلارى بولدى. كەزدەسۋ كەزىندە مينيسترلەر ەكىجاقتى ىنتىماقتاستىقتىڭ بۇگىنگى احۋالى مەن كەلەشەگى توڭىرەگىندە پىكىر الماستى. سونداي-اق, استانادا وتكىزىلەتىن شىۇ-نىڭ مەرەيتويلىق سامميتىنە دايىندىق ماسەلەلەرىمەن قاتار, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن بىرلەستىكتەر اياسىنداعى ءوزارا ءىس-ارەكەتتىڭ وزەكتى قىرلارى بويىنشا ورتاق كەلىسىم تۇيىندەلدى. كۇن تارتىبىنە ايماقتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى دە شىعارىلىپ, ول دا كەڭىنەن تالقىلاندى. اسىرەسە, سولتۇستىك افريكا مەن تاياۋ شىعىس جانە اۋعانستانداعى جاعدايلارعا باسا نازار اۋدارىلدى.
ءسوز رەتى كەلگەندە اتاپ وتەتىن ءجايت, بيىلعى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا, انىعىراق ايتقاندا, شىۇ ءسامميتى قارساڭىندا قحر ءتوراعاسى حۋ تسزينتاو قازاقستانعا رەسمي ساپارمەن كەلمەك. ءمىنە, وسى جوعارى دەڭگەيدەگى رەسمي ساپارعا دايىندىق بارىسى تۋرالى دا ەكى ەلدىڭ مينيسترلەرى پىكىر الماستى. وسى ورايدا يسلام كونفەرەنتسياسى ۇيىمىنا ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ الداعى ءتوراعالىعى جونىندە دە اڭگىمە قوزعالدى.
بيىلعى جىلدىڭ 15 ماۋسىمىندا استانادا وتكىزىلەتىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ ون جىلدىعىنا ارنالعان شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسىنىڭ كەزەكتى جيىنىندا, نەگىزىنەن العاندا, شىۇ-نىڭ الەمدىك جانە ايماقتىق دەڭگەيدەگى ءرولىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى كەڭىنەن ءسوز بولماق. ارينە, بۇل ورايدا, شىۇ اياسىنداعى كوپ تارماقتى ءوزارا ءتيىمدى ءارى ىقپالدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدىڭ قاجەتتىگى تۋرالى ورتاق پىكىر كورىنىس تابادى دەپ كۇتىلۋدە جانە دە كەزدەسۋدە شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارىنىڭ وتكەن جىلدىڭ 10-11 ماۋسىمىندا تاشكەنت قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان باسقوسۋىنان كەيىن بىرقاتار جۇمىستار اتقارىلعانى اتاپ كورسەتىلدى.
– كوپشىلىككە بەلگىلى, بۇدان ون جىل بۇرىن شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىن قۇرۋ تۋرالى قابىلدانعان شەشىم شىن ءمانىندە ەڭ ماڭىزدى ستراتەگيالىق تاڭداۋ بولىپ تابىلادى. ال بۇل تاڭداۋدىڭ باستى ماقساتى شىۇ ايماعىنداعى تۇراقتىلىق جانە بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋعا, ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق پەن تاتۋ كورشىلىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا دەگەن ۇمتىلىستان تۋىنداپ وتىر. ءبىر جاعىنان قاراعاندا, ون جىل تاريحي ولشەم بويىنشا تىم كوپ مەرزىم ەمەس. دەگەنمەن دە, وسى ۋاقىت ىشىندە شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى تۇتاستاي العاندا ىنتىماقتاستىقتىڭ قالىپتاسۋى مەن ورنىعۋىنىڭ تابىستى جولدارىنان ءوتتى. انىعىراق ايتقاندا, قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق سالالاردا ساياسي-ديپلوماتيالىق ءوزارا ارەكەتتەستىككە ارنالعان مىقتى كوپىر سالىندى. ەڭ باستىسى, شىۇ ايماقتىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ىسىنە ۇلكەن ۇلەس قوسىپ وتىرعان ماڭىزدى فورۋمعا اينالدى, – دەدى مينيستر ءوز سوزىندە.
قازاقستان سىرتقى ساياسات ۆەدومستۆوسى باسشىسىنىڭ بۇل پىكىرىن سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىنە كەلگەن دەلەگاتسيا باسشىلارى دا قىزۋ قولدادى. ءماسەلەن, دەلەگاتسيا باسشىلارىنىڭ ەسەپتەۋىنشە, «قازىرگى جاعدايدا ۇيىمعا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قىسقا جانە ۇزاق مەرزىمدى ءتۇپكىلىكتى مۇددەلەرىن تۇبەگەيلى تۇردە قامتاماسىز ەتۋ ايماقتاعى قاۋىپسىزدىك پەن تۇراقتىلىقتى, بەيبىتشىلىك پەن تۇسىنىستىكتى نىعايتۋعا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار, بۇل ۇيىم اۋماعىندا تۋىنداعان الۋان ءتۇرلى قاۋىپ-قاتەرلەرگە قارسى ۋاقىتىندا ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى».
كەڭەيتىلگەن جيىندا, سونداي-اق شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ قىرعىزستانعا قارجىلاي جانە گۋمانيتارلىق كومەك كورسەتۋدەگى اۋقىمدى ۇلەسى مەن بۇل ەلدە ورىن العان كۇردەلى جاعدايلاردى قالپىنا كەلتىرۋدەگى ءرولى دە نازاردان تىس قالمادى.
«قازاقستاننىڭ پىكىرىنشە, ءبۇگىندە جانە كەلەشەكتە شىۇ ءوز جۇمىسىن نەگىزگى ءۇش ءتۇرلى باعىت – قاۋىپسىزدىك, ەكونوميكالىق جانە گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىق باعىتىندا جۇرگىزەتىن بولادى», دەپ اتاپ كورسەتكەن ەرجان قازىحانوۆ شىۇ-نىڭ اسكەري بلوكقا اينالماۋى قاجەتتىگىن دە ەسكەرە كەتتى. مۇنداي ناتيجەگە جەتۋ ءۇشىن, دەدى ءوز ءسوزىن ودان ءارى جالعاستىرعان مينيستر, ونىڭ قىزمەتى ءۇشىنشى ەلدەرگە جانە دە وزگە ۇيىمدارعا باعىتتالماۋى ءتيىس. بىراق, لاڭكەستىك اعىمدار, ياعني تەرروريزم, ەكسترەميزم, سەپاراتيزم مەن ۇيىمداسقان قىلمىس, ەسىرتكى مەن قارۋ-جاراقتىڭ زاڭسىز اينالىمى سياقتى قاتەرلەر مەن كۇرەستەگى ىنتىماقتاستىقتى قولداۋ وزەكتى كۇيىندە قالا بەرەدى.
شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى كەڭەسىندە, اسىرەسە, ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى مەن ۇيىمداسقان قىلمىسقا قارسى كۇرەس ماcەلەسىنە باسا نازار اۋدارىلىپ, ونىڭ قارقىنىن كۇشەيتۋدىڭ وزەكتىلىگىنە ەكپىن ءتۇسىرىلدى.
مينيسترلەر كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمىنىڭ باس حاتشىسى م.يماناليەۆ شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر سىرتقى ىستەر مينيسترلەر كەڭەسى قۇپتاعان ۇيىم حاتشىلىعى جۇمىسىنىڭ وتكەن جىلعى ەسەبىن جينالعاندارعا ۇسىندى. مينيسترلەر باسشىلارى كەڭەسى جيىنىندا شىۇ-عا مۇشە ەل مارتەبەسىن الۋ ماقساتىندا ءوتىنىش ءبىلدىرۋشى مەملەكەتتىڭ مىندەتتەمەلەرى مەموراندۋمىنىڭ جوباسى دا قولداۋ تاپتى. مۇنىمەن قوسا دەلەگاتسيا باسشىلارى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ بۇۇ مەن شىۇ-نىڭ ىنتىماقتاستىعى تۋرالى قاۋلىسى قابىلدانۋىن دا قىزۋ قۇپتادى. قورىتىندىسىندا ءبىرقاتار ماڭىزدى قۇجاتتارعا قول قويىلدى. ولاردىڭ اراسىندا شىۇ ونجىلدىعىنىڭ استانا دەكلاراتسياسى, 2011-2016 جىلدارداعى ەسىرتكىگە قارسى ستراتەگيا مەن ونى جۇزەگە اسىرۋدىڭ ءىس-شارالارى باعدارلاماسى, شىۇ-عا مۇشە مەملەكەتتەر باسشىلارى كەڭەسى وتىرىسىنىڭ كۇن ءتارتىبى جوباسى جانە باسقا دا بىرقاتار قۇجاتتار بار.
باق وكىلدەرىنە ارنالعان بريفينگتە كەلەلى باسقوسۋ قورىتىندىلارىن تىلگە تيەك ەتكەن ە.قازىحانوۆ پەن م.يماناليەۆ «قازاقستاننىڭ شىۇ اياسىنداعى ءىس-قيمىلىن سىرتقى ساياساتتاعى باستى باسىمدىقتىڭ ءبىرى» دەپ ەسەپتەيتىندىكتەرىن اتاپ ايتتى. ە.قازىحانوۆ قازاقستاننىڭ ۇيىم توراعاسى رەتىندەگى قىزمەتىن ءوز ارىپتەستەرىنىڭ جوعارى باعالاعانىنان دا حاباردار ەتتى.
شىۇ باس حاتشىسى م.يماناليەۆ ءوز كەزەگىندە ۇيىمنىڭ ءوزىنىڭ مەرەكەلىك سامميتىنە تولىسقان جانە بەدەلدى حالىقارالىق قۇرىلىم رەتىندە كەلىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.
قورىتا ايتقاندا, استانا سامميتىندە ماڭىزدى شەشىمدەر قابىلداناتىندىعىنا سەنىم مول, ال مۇنىڭ ءوزى شىۇ دامۋى جاڭا كەزەڭىنىڭ نەگىزىن قالاماق. ارينە, بۇل ورايدا شىۇ-عا مۇشە ەلدەردىڭ مادەني قۇندىلىقتارىن كوزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاپ قالۋ بولاشاق ۇرپاق مۇددەسى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. باستى تۇجىرىم دا وسى.
باقىت بالعارينا, الماتى.