قازىرگى تاڭدا ءوزىن ءوزى قۇرمەتتەيتىن, ءوز جۇمىسىنىڭ جاريالى دا اشىق بولۋىن, قوعاممەن قارىم-قاتىناستى جوعارى دەڭگەيدە ۇستاۋدى قالايتىن كەز كەلگەن مەملەكەتتىك مەكەمە, قوعامدىق ۇيىم, جەكەمەنشىك قۇرىلىمدار رەسمي سايتتارى مەن پورتالدارىن اشىپ, ونىمەن ۇدايى جۇمىس ىستەپ تۇرۋدى داعدىعا اينالدىرىپ كەلەدى. ارينە, قۇپتارلىق ءىس. بىراق وسى اشىلعان سايتتار مەن پورتالدار ءوز دەڭگەيىندە مە؟ بۇل ساۋالعا بىرجاقتى «ءيا» نەمەسە «جوق» دەپ جاۋاپ بەرۋ قيىن. ياعني, اتالعان ءماسەلەگە بايلانىستى جاعداي الا-قۇلا.
بۇگىنگى قوعامىمىزدا, ءاسىرەسە, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارىنىڭ رەسمي سايتتارى مەن پورتالدارىنا كوڭىل تولمايدى. بۇل, ارينە, جەڭىل قارايتىن ماسەلە ەمەس. ەلىمىزدە ەلەكتروندى ۇكىمەت قالىپتاستىرۋعا بايلانىستى ءتيىستى شارۋالار جۇيەلى تۇردە ءارى قىزۋ قولعا الىنىپ جاتقاندا, سونداي-اق, بۇل باعىتتا ءتۇرلى ىلكىمدى جوبالار ەل يگىلىگىنە اينالىپ ۇلگەرگەن تۇستا جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ ءوز سايتتارىن جەتىلدىرۋگە ءجۇردىم-باردىم قاراپ وتىرعانى تۇسىنىكسىز ءارى قىنجىلارلىق جايت.
سايتتاردىڭ قىزمەتىن تۇتىنۋ ماسەلەسىندە اكىمدىكتەردەن گورى, ۇلتتىق كومپانيالار مەن شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرى ءبىرشاما بەلسەندىلىك كورسەتۋدە. اسىرەسە, سالىق سالاسىنداعىلار ءوز سايتتارىن ءتيىمدى قولداناتىنى اڭعارىلادى. بۇدان بولەك, جەكەلەگەن ازاماتتارىمىز دا اتالعان ءىسكە سەرگەك قاراي باستادى. سوندا قالاي, جۇرتتىڭ ءبارى جانتالاسا سايتتارىن, بلوگتارىن اشىپ, ونى ۇتىمدى قولدانىپ جاتقاندا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورىندارى وسى ءىسكە قاتىستى قوزعالىسسىز وتىرا بەرە مە؟
جالپى, ەل ىشىندە اۋداندار اكىمدىكتەرىنە قاراستى رەسمي سايتتارعا قاتىستى سىن-ەسكەرتپەلەر از ايتىلىپ جۇرگەن جوق. بىرقاتار جەرگىلىكتى اكىمدىكتەردىڭ سايتتارىنداعى اقپاراتتاردىڭ ەسكى ەكەنى, پورتالدار ارقىلى تۇرعىندارمەن بايلانىس ورناتۋ ءىسى كوڭىل كونشىتپەيتىنى انىق بايقالادى. سونىمەن قاتار, قاجەتتى ءمالىمەتتەردى سايتتان ىزدەۋدىڭ دە وزىندىك قيىندىقتارى بارشىلىق. ۇسىنىلعان مالىمەتتەردىڭ اراسىنان ازاماتتارعا قاجەتتى باستى كورسەتكىشتەر مەن دەرەكتەردى تاۋىپ الۋ قيىن. ول ءۇشىن وتە ۇساق ءارىپتەرمەن تاڭبالانعان ءسويلەمدەرگە شۇقشيىپ, قاپتاعان كەستەلەرگە كوز تالدىرىپ اۋرە بولاسىڭ. سونداي-اق, كەيبىر سايتتار اتاۋلى كۇندەرى باسشىلاردىڭ حالىققا قۇتتىقتاۋ ءسوزىن جاريالايتىن جاي عانا قۇرال سەكىلدى.
بۇدان بولەك, بىرقاتار ءوڭىرلەردىڭ سايتىندا ايماقتىڭ تاريحى, قۇرمەتتى ازاماتتاردىڭ, باسشىلاردىڭ ءتىزىمى بولعانىمەن, حالىقتىڭ رۋحاني-ءمادەني ءومىرى, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق كورسەتكىشتەر, جەرگىلىكتى كاسىپورىندار مەن ۇيىمدار جونىندەگى مالىمەت ماردىمسىز. سوندا, اۋدانداردىڭ وزگەگە ماقتانا كورسەتەر تابىستارى جوق پا؟
جالپى, ەلىمىز بويىنشا قانشا اۋدان بولسا, سونىڭ باسىم بولىگىنىڭ رەسمي سايتتارى تومەن دەڭگەيدە دەپ ايتساق قاتەلەسپەيمىز. راس, ارالارىندا تالاپقا ساي قىزمەت كورسەتىپ وتىرعاندارى بار, الايدا, ولاردىڭ وزىندە دە كەمشىلىكتەر وتە كوپ. دالىرەگى, «مىنا وبلىستىڭ اۋداندارى اتالعان ماسەلەدە وزا شاۋىپ تۇر, سودان ۇلگى الۋ كەرەك» دەپ ايتا المايمىز. سالىستىرمالى تۇردە العاندا, ءوڭىرلەردىڭ سالاعا بايلانىستى ءبىر-بىرىنەن اسىپ تۇرعانى شامالى.
حالىقتىڭ ءوزى جاساپ جاتقان ايماقتاعى احۋالمەن, ونداعى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارمەن تانىس بولىپ وتىرۋىنا, ءوزىن تولعاندىرىپ ءجۇرگەن ساۋالدارىنا اتقارۋشى بيلىكتەن جاۋاپ الۋعا قۇقى بار. سول ءۇشىن مەرزىمدى باسىلىمداردان بولەك, ينتەرنەت رەسۋرستارىن پايدالانعىسى كەلەتىندەر بارشىلىق. بىراق ولارعا رەسمي پورتالدار مەن سايتتاردىڭ تالاپقا ساي بولماۋى كەدەرگى كەلتىرۋدە.
ءبىز وبلىستار مەن اۋدانداردىڭ رەسمي سايتتارىن جەكە-جەكە اتاپ كورسەتىپ, ولاردى ءبىر-بىرىمەن سالىستىرىپ, ءبىرىن ماقتاپ, ەكىنشىسىن داتتاۋدى ءجون كورمەدىك. تەك, اتقارۋشى بيلىك ورىندارىنىڭ رەسمي سايتتارىنا قاتىستى ازدى-كوپتى وكپە-رەنىشىمىزدى ءسوزىمىزگە ارقاۋ ەتە وتىرىپ, وبلىس, قالا, اۋدان باسشىلارىنا قوزعاۋ سالساق دەدىك.
وسى ارادا ايتا كەتەيىك, وبلىس اكىمدىكتەرىنىڭ پورتالدارىندا ءبىرشاما ءىلگەرىلەۋشىلىك بار. اسىرەسە, الماتى, وڭتۇستىك قازاقستان, قاراعاندى ءجانە قىزىلوردا وبلىستارى اكىمدىكتەرىنىڭ اقپارات بەرۋدەگى جىلدامدىعى, جان-جاقتىلىعى ءوزگەلەرگە قاراعاندا ءتاۋىر.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن ءجۇزەگە اسىرىلىپ جاتقان ەلەكتروندىق ۇكىمەتتى دامىتۋ ءىسى قىزۋ قولعا الىنىپ وتىرعان تۇستا جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورىندار دا ءوزدەرىنىڭ سايتتارى مەن پورتال, بلوگتارىنىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋى ءتيىس دەپ ويلايمىز. ويتكەنى, حالىق پەن بيلىكتىڭ اراسىنداعى «التىن كوپىرلەرگە» ءجۇردىم-باردىم قاراۋ وزىمىزگە سىن.
تاعى ءبىر ايتا كەتەر جايت, الگى سايتتاردى اشىپ, ونىڭ جۇمىسىن ءارى قاراي الىپ بارۋعا بيۋدجەتتەن قارجى ءبولىنبەي تۇرمايدى, ارينە. ەگەر بيۋدجەتتىڭ قارجىسىمەن اشىلىپ وتىرعان سايت ءجوندى قىزمەت كورسەتپەسە, ەسىل اقشا جەلگە ۇشقانمەن بىردەي بولادى ەمەس پە؟ وسى ارادا سايتتارعا ءبولىنگەن قارجىنىڭ وتەۋىنە سۇراۋ سالىنباي وتىرعان ءتارىزدى.
ءسوزدىڭ رەتى كەلگەندە ايتايىق, اۋدان اكىمدەرىنىڭ سايتتارى عانا ەمەس, وبلىستىق رەسمي پورتالداردىڭ دا «بولمىسىنا» كوڭىل تولا قويمايدى. ونداعى اقپاراتتاردىڭ جۇتاڭدىعىنا, ەسكى اقپاراتتاردى جاڭاسىنا اۋىستىرۋ ءىسى تىم شابان جۇرەتىنىنە تالايلار كۋا.
ءبىزدىڭ ويىمىزشا, جەرگىلىكتى اكىمدىكتەر ءۇشىن سايتتاردىڭ ءمان-ماڭىزىن, ونىڭ حالىقپەن تىعىز بايلانىس ورناتۋ ءىسىندە وتە پايدالى قۇرال ەكەنىن سەزدىرىپ, ۇقتىراتىن سەمينار-كەڭەستەر وتكىزىپ وتىرعان دۇرىس. مىنە, وسىلايشا ولاردىڭ جۇمىسىن جانداندىرۋعا بولادى.
بۇدان بولەك, اكىمدىكتەردىڭ ءارقايسىسى ءوزىنىڭ رەسمي سايتتارىن حالىق اراسىنا كەڭىنەن ناسيحاتتاپ, ونىڭ قىزمەتىن ءتۇسىندىرە ءجۇرۋدىڭ دە ماڭىزى زور. الايدا, وسى شارالاردى اتقارۋ ءۇشىن اتالعان جەلىلەردە الدىمەن قاجەتتى اقپاراتتاردىڭ مول بولۋى ءتيىس. سەبەبى, ءىشى بوس, بەرەرى جوق سايتتاردى ەشكىم دە قارامايدى.
قورىتا ايتقاندا, مەملەكەت باسشىسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جۇرگىزىپ وتىرعان ساليقالى ساياساتىن, قوعامىمىزداعى ءمادەني-رۋحاني جاڭالىقتاردى, ەلىمىزدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىن, جەرگىلىكتى وندىرۋشىلەردىڭ جۇمىسىن جانە باسقا دا يگىلىكتەردى حالىققا ءتۇسىندىرىپ, جەتكىزۋدە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىكتىڭ قۇزىرىنداعى رەسمي سايتتاردىڭ الەۋەتى دۇرىس پايدالانىلماي وتىر. سوندىقتان, اتالعان ماسەلەگە وراي تالاپ كۇشەيىپ, ناقتى شارالار قولعا الىنسا, قۇبا-قۇپ بولار ەدى.
جولدىباي بازار,
«ەگەمەن قازاقستان»