كەيبىرەۋلەردىڭ سوزدەرىنىڭ استارىنان «ءوزى جىندى ما؟ تەمىر-تەرسەكتە نەسى بار؟ دايىن كولىكتى ءمىنىپ جۇرە بەرمەي مە؟» دەگەن سىڭايداعى ويلارىن سەزىپ قالامىن», دەيدى بايانباي.
ءوز قولىمەن ەرەكشە كولىك قۇراستىرۋدى بالا كەزىنەن ارمانداعان سىڭايلى. ايتەۋىر, ەس بىلگەنىنەن تەحنيكا كورسە, سونى شۇقىلاپ كورۋگە قۇمارتادى دا تۇرادى ەكەن. ەندى وتباسىلىق اۆتوبۋس قۇراستىرۋدى ويلاپ ءجۇر. بۇل كولىكتىڭ ىشىنە اس بولمەنى, جاتىن ورىندى, وزگە دە جولعا قاجەت كەرەك-جاراقتاردى سىيدىرماق.
وتكەن جىلدىڭ قاراشاسىنىڭ سوڭىندا عالامتور بەتىنەن قىزىلوردالىق قازاقتىڭ كولىك قۇراستىرعانى تۋرالى اقپاراتتى كوزىمىز شالىپ قالدى. اسكەري تەحنيكاعا ۇقسايتىن «بارس» اتتى ماشينا بايانباي يسرايلوۆ دەگەن ەل اعاسى دەيتىندەي ازاماتتىڭ تۋىندىسى ەكەن. جاعىمدى جاڭالىقتى وقىرمانعا كەڭەيتىپ جەتكىزۋگە ءبىز دە اسىقتىق. كولىك يەسىمەن كەزدەسۋ قيىنعا سوققان جوق, ويتكەنى ول بۇگىندە استانادا تۇرادى.
«بارس» ءبىر كورگەندە-اق كوڭىل توعايتادى, كوز ءسۇيسىندىرەدى. «قولدان قۇراستىرىلعان» دەۋگە قيمايتىنداي, زاۋىتتىڭ كانىگى ونىمىندەي. جەڭىل كولىكتەر قاتارىنا جاتقىزعانىمەن, ىشىنە التى-جەتى ادام ەركىن سىيادى. اڭگىمەلەسۋگە, دەمالۋعا, ۇزاق جولعا وتە ىڭعايلى. «بۇل – تەك كەڭەس زامانىندا شىعارىلعان كولىكتەردىڭ جيىنتىعى. نەگىزگى «دونورى» – «گاز-66», دەيدى بايانباي. قۇجاتتارى رەسىمدەلگەن, مەملەكەتتىك ءنومىرى بار.
كاسىبىمىزگە كىرىسىپ, كولىك يەسىن سۇراقتىڭ استىنا الدىق, كەڭىنەن جاۋاپ بەردى. «ءبىزدىڭ اۋىل كۇرىش ەگەدى. ناۋقاننان سوڭ جارامسىز بولىپ قالعان تەحنيكالار دالادا قالادى. 6-7 سىنىپتاردا وقىپ جۇرگەنىمدە سولاردى بۇزىپ, ويناۋ ماعان سونداي قىزىق بولاتىن. ال ولار اۋىلدان 15-20 شاقىرىم قاشىقتىقتا عوي. قاي جەردە جاتقانىن جاقسى بىلەمىن, ساباقتان شىعا سالا سوندا تارتامىن», دەيدى اعا بالا كەزىن ەسىنە الىپ.
تەحنيكاعا دەگەن قۇمارلىعى بوزبالا بايانبايدى الماتى پوليتەحنيكالىق ينستيتۋتىنا الىپ بارادى. اۆتوماتيكا-تەلەمەحانيكا ماماندىعى بويىنشا ءبىلىم الادى. اسكەر قاتارىنا بارعاندا دا اۋە قورعانىسى كۇشتەرىندە ماماندىعىمەن قىزمەت ەتەدى. «كولىك جاساۋ تۋرالى ويىم ەل ەگەمەندىگىن الار تۇستا, ءمۇلىكتەر جەكەمەنشىككە بەرىلە باستاعان جىلدارى تۋدى. بىراق ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىندەگى قىزمەتىم كەۋدەمدە پىسكەن وسى يدەيانى جۇزەگە اسىرۋعا مۇمكىندىك بەرمەدى. دەسە دە, كەرەك دۇنيەلەردى, جاڭا ويلارىمدى قاعازعا ءتۇسىرىپ, سىزىپ قويىپ ءجۇردىم. مەن وسىنداي ويلارعا شىرمالىپ جۇرگەندە تارازدىق لوكتەۆ دەگەن ورىس ۇلتىنىڭ وكىلى ءبىر كولىك قۇراستىردى», دەيدى بايانباي. بىراق ول جۇك كولىگىنىڭ قاڭقاسىن قىسقارتىپ, ۇستىنە «ۆولگانىڭ» شاناعىن ورناتا سالعان. جۋرناليستەر جارىسا جازعان جاڭالىق كەيىپكەرىمىزگە ۇناي قويماعان سياقتى. ويتكەنى, لوكتەۆتىڭ كولىگىنە مىنگەن نە, «ۆولگاعا» مىنگەن نە, ءبارىبىر ەدى. يەسى «لاۆ» دەپ اتاعان كولىكتەن كەيىن, 2002 جىلى پەتروپاۆلدا سۋحوۆ دەگەن تاعى ءبىر ونەرتاپقىش ءتۇرلى تەمىر-تەرسەكتەن كادىمگى «ۋازيك» قۇراستىرىپ شىعارعان.
ال بايانبايدىڭ كوكسەگەنى باسقا كولىك. «جاتسام-تۇرسام ويىمنان شىقپايدى. جالپى نوبايىنىڭ ۇلگىسىن, ىشكى جۇيەسىنە قاتىستى ماتەريالداردى عالامتوردان قاراپ, ىزدەنىپ جيناقتاي بەردىم», دەيدى «بارستىڭ» يەسى. ەندى جۇمىستى باستاۋ ءۇشىن كومەكشى شەبەر كەرەك. ويتكەنى, ءوزى دانەكەرلەۋشى ەمەس, نە ەلەكتريك ەمەس. «قازاق دەسەڭ ءوزىڭە تيەدى, ءبىزدەگى ءجوندەۋشى شەبەرلەردىڭ بارلىعى دەرلىك كانىگى ماماندار بولماي شىقتى, – دەيدى ول. – ءبىزدىڭ شەبەر دەپ جۇرگەندەرىمىز مايىسقان ەسىكتى تۇزەگەننەن گورى, جاڭاسىن اكەلىپ سالا سالعاندى ءجون كورەدى ەكەن. ال ءوز قولدارىمەن تۇزەپ ىستەيتىن شەبەر نەكەن-ساياق. ولاردىڭ ءوزى جۇمىستارىنا ميلليونداپ سۇرايدى, بىراق فانتازيالارى جوق».
بايانباي شەبەر ىزدەپ, شىمكەنتكە جول تارتتى. ءۇمىتى الداماعان ەكەن, ىزدەگەن ادامىن تاۋىپ, ەكى جىل بىرگە جۇمىس ىستەدى. جاساعان دۇنيەلەرى ۇناماي, بىرنەشە مارتە قايتا ىستەگەن كەزدەرى دە از ەمەس. «كولىكتى قۇراستىرۋ كەزىندە ءبىراز وقيعالار بولدى. ماسەلەن, كوز تيۋ دەگەن نارسەنىڭ راس ەكەنىنە كوزىم جەتتى. ويىمىزداعى كولىكتىڭ قاڭقاسىن قۇراپ, موتورىن ورناتىپ قويعانبىز. كومەكشىم ارتىق «كوكە, كوشەگە شىعىپ, ءبىر اينالىپ كەلسەك, قايتەدى؟» دەگەنى. كوڭىلىن قيمادىم, شىقتىق. قارابۇلاق اۋىلىنىڭ جۇرتى تەحنيكاعا قۇمار ەكەن. سوڭىمىزدان ەرگەن ادامداردا ەسەپ جوق. «بۇل قانداي كولىك؟», «كىم جاسادى؟», «قالاي قۇراستىردىڭدار؟» دەپ سۇرايدى. «ارتىقتىڭ قولىنان شىققان», دەيمىن. ءبارى تاڭ قالىپ قارايدى, قىزىعادى.
...ماشينانىڭ جوباسىن بىتىردىك. ۇساق-تۇيەك شارۋالاردى ارتىققا تاپسىرىپ, استاناعا كەتكەنمىن. اراعا ءبىر اپتا سالىپ كەلسەم, ءبىر قۇرىلعىنىڭ پىشاعى جارىلىپ, كومەكشىمنىڭ ءتورت ساۋساعىن بىردەي كەسىپ ءتۇسىپتى. ابىروي بولعاندا, دارىگەرلەر سۇيەكتەرىن جالعاپ, ەمدەپ بەرىپتى. ءوز قولىنداي بولماعانىمەن, ىڭعايعا كونەدى», دەيدى بايانباي وتكەن قيىندىقتارعا وي جۇگىرتىپ.
نەگىزى مۇنداي قۇراستىرمالى دۇنيەگە قىزىعاتىندار بارشىلىق. دەسە دە, كەيىپكەرىمىزگە «نە قىلاسىڭ باسىڭدى اۋىرتىپ؟ ودان دا كادىمگى كولىك ساتىپ الىپ, ويقاستاپ جۇرە بەرمەيسىڭ بە؟» دەپ اقىل ايتاتىندار دا جەتەرلىك ەكەن. ال ول ءوز قولىمەن قۇراستىرعان كولىككە جەتپەيتىنىن ايتادى. «ايەلدىڭ تولعاعى سياقتى, ويىڭدا جۇرگەن دۇنيە قولىڭنان شىققانشا جانىڭا تىنىم تاپتىرمايدى عوي», دەيدى اعىنان جارىلىپ. كۇن جىلىعاندا «بارسىمەن» قازاقستاندى ءبىر اينالىپ شىعۋدى جوسپارلاپ ءجۇر.
بايانباي يسرايلوۆ الداعى ماقساتتارىن دا جايىپ سالدى. «ءبىر اۆتوبۋس قۇراستىرۋدى ويلاپ ءجۇرمىن. ونىمەن ساپارلاۋ وتە ىڭعايلى بولادى. ۇيىمىزدەگى اس ءۇيدى, جاتىن ورىندى, وزگە دە قاجەت جاراقتاردى ىشىنە سىيدىرامىن. سودان كەيىن ءوز كولىگىممەن مەككەگە بارىپ, قاجىلىق پارىزىمدى وتەسەم دەيمىن. بۇل – ناعاشىڭنىڭ اۋىلىنا بارىپ كەلگەندەي ەمەس, جاۋاپتى ساپار. سوندىقتان ۇلكەن دايىندىق كەرەك», دەيدى «بارستىڭ» يەسى.
كەيىپكەرىمىزدىڭ ءىسىن ونەرتابىس دەۋگە كەلمەيدى, حوببي دەگەن ءجون شىعار. دەسە دە, قۇپتارلىق شارۋا. جەكە ءوزى ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. سول جەتىستىگى وزگەمىزگە وي سالىپ, وزگەشە دۇنيە جاساۋعا جول اشىپ جاتسا, قانەكي...
اسحات رايقۇل,
«ەگەمەن قازاقستان»
سۋرەتتى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ,
«ەگەمەن قازاقستان»