جەلتوقسان ايىندا اقمولا وبلىسى اكىمى س.كۋلاگين ەرەيمەن وڭىرىنە جۇمىس ساپارىمەن كەلدى. ۇمبەتەي جىراۋ اتىنداعى ءمادەنيەت ۇيىندە وتكەن جينالىستا الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق ماسەلەلەر تالقىلانىپ, سوڭىندا جيىلعان قاۋىمنىڭ تالاپ-تىلەكتەرىنە اۋىزشا جاۋاپتار بەرىلدى. ساۋال قويۋشىلاردىڭ ءبىرى بولعان سوڭ, ءوزىم قوزعاعان تاقىرىپتى كەڭىرەك قامتۋ ءۇشىن قولىما قالام الىپ وتىرمىن. بۇل اكىمدەرگە ايتىلىپ, ءتيىستى ورىندارعا جازىلىپ, ابدەن جاۋىر بولعان ماسەلە – جول قاتىناسى. انىعىراق ايتقاندا – قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىن قالعان استانا-وسكەمەن باعىتىنداعى تاس جولدان اجى اۋىلىنا بۇرىلۋ ءۇشىن جول قيىلىسىن سالۋ.
اۋىلىمىز وبلىس ورتالىعى كوكشەتاۋ قالاسىنان 500 شاقىرىمنان اساتىن قاشىقتىقتا ورنالاسقان. گەوگرافيالىق ورنالاسۋى ولەڭتى وزەنىنىڭ وڭ جاعاسىندا, ياعني پاۆلودار وبلىسىنىڭ ءدال شەكاراسىندا. قازىرگى تاڭدا اۋىلدا 400-گە جۋىق تۇرعىن ءومىر ءسۇرۋدە. ارامىزدا بەسىكتەگى بالادان باستاپ, الدى سەكسەندى ەڭسەرگەن زەينەتكەرلەر, اۋعان سوعىسىنىڭ ارداگەرى دە بار. اۋىل ماڭايىنىڭ جەر بەدەرى ءتورت ت ۇلىك مالدى وسىرۋگە ىڭعايلى بولعاندىقتان ەل ءىشى نەگىزىنەن مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسادى. «وزەن جاعالاعاننىڭ وزەگى تالمايدى» دەمەكشى, كوكتەمدە سۋلاندىرۋ جۇيەسى ارقىلى سۋ شابىندىققا مولىنان جايىلىپ, ولەڭ-ءشوپ بىتىك وسەدى. تابىنداپ مال ءوسىرگەن شارۋا قوجالىقتارى اۋداننىڭ مەملەكەتكە ەت تاپسىرۋ جوسپارىنىڭ 53 پايىزىن ورىنداپ وتىر.
استانادان پاۆلودارعا قاراي ساپارلاعان ادامدار بىلەدى, بۇل باعىتتا تاس جول 205 شاقىرىمدا وزەننىڭ ۇستىندە كوپىر ارقىلى جالعاسادى. كوپىردەن اجىعا تۋرا قاتىنايتىن اراقاشىقتىعى ون جەتى شاقىرىمدىق دالا جولى بار. وسى دالا جولىنا سالىنىپ جاتقان ورتالىق-شىعىس باعىتىنداعى استانا-وسكەمەن تاس جولىنان جول بۇرىلىسى قاراستىرىلماپتى. نەگىزى جوبادا اجى جانە قويتاس اۋىلدارىنا قاتىناسۋ ءۇشىن 197-شاقىرىمدا قويتاس اۋىلى ارقىلى وتەتىن جول ايىرىعى بار ەكەن. بىراق كوكتەمدە قار ەرىپ, ولەڭتى وزەنى ارناسىنان اسىپ تاسىعاندا سول جاق بەتىندەگى قويتاس اۋىلى مەن وڭ جاعالاۋداعى اجى اۋىلىنىڭ اراسىندا كوپىردىڭ جوقتىعىنان اراقاتىناس ناۋرىزدىڭ باسىنان مامىر ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن ءۇزىلىپ قالادى. بۇل كەزدە ەشقانداي كولىك تاسىعان وزەننەن وتە المايدى. بيىل مۇنداي جاعداي نوسەرلەپ جاۋعان جاڭبىردان سوڭ, 28 شىلدەدەن تامىز ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاستى. وسىنداي كەزدەرى اجىلىقتار دالا جولىمەن 205 شاقىرىمداعى كوپىر ارقىلى سىرتقى دۇنيەمەن بايلانىسىپ ءجۇر. بوراندى-شاشىندى, قارى قالىڭ قىستى كۇندەرى دە اۋىل ادامدارى وسى جولمەن قاتىنايدى.
ءتورت جىل بولدى اۋىلداعى ءبىلىم ورداسى «بالا سانى جەتپەيدى» دەگەن جەلەۋمەن ورتا مەكتەپتەن نەگىزگىگە قىسقاردى. كورشىلەس قويتاس اۋىلىندا مەكتەپ جابىلدى. وقۋشى بالالار وزەن تاسىعاندا جاڭاعى دالا جولىمەن 205 شاقىرىمداعى كوپىر ارقىلى تاسىمالدانىپ, اجى مەكتەبىندە وقىتىلادى. ىرگەسى 1981 جىلى قالانعان قويتاستا زيرات تا جوق. جامان ايتپاي, جاقسى جوق! جايشىلىقتا تىپ-تىنىش اعاتىن وزەن كوكتەمدە تاسىپ دارياعا اينالعاندا قايتىس بولعان ادامىڭدى اجىداعى قورىمعا جەتكىزۋ دە مۇڭ. جازا بەرسەك, مۇنداي مۇڭلى مىسالدار جەتكىلىكتى. سوندىقتان, اۋىلدان تاس جولداعى كوپىرگە تۋرا قاتىنايتىن دالا جولى اجىلىقتار ءۇشىن ءومىر جولى ىسپەتتەس, ونى سوزبۇيداعا سالماي سالۋ قاجەت.
وبلىس اكىمى وسى تۇيتكىلدى ماسەلەنى شەشۋدى جاۋاپتى ادامدارعا تاپسىردى. ولار بولسا, كەلەر جىلى جوبالاۋ قۇجاتتارىنا وزگەرىستەر ەنگىزىپ, تۋىنداعان ماسەلەنى شەشەمىز دەپ ۋادە بەردى. دەگەنمەن دە, بۇل شىعارىپسالما جاۋاپ ەمەس پە ەكەن دەگەن كوڭىلدە كۇدىك بار. سەبەبى, اۋىل تۇرعىندارىنان اۋدان اكىمىنە, ءماجىلىس دەپۋتاتى ە.بارلىباەۆ ارقىلى «قازاقاۆتوجول» اق-قا, وبلىس اكىمىنە بىرنەشە مارتە حات جازدىق. بەرىلگەن جاۋاپتارعا قاناعاتتانبايمىز, ويتكەنى دالا جولى تۇسىندا ەشقانداي جۇمىستاردىڭ اتقارىلماۋى, بىلايشا ايتقاندا, «ءولى تىنىشتىق» كوڭىلىمىزدى كۇپتى ەتىپ تۇر.
ەل ءىشى بولعان سوڭ ءارتۇرلى كوزقاراستاعى ادامدار بولاتىنى راس. ءبازبىر اعالارىمىز جول قيىلىسىنىڭ قاجەتى جوق, ەكى اۋىلدىڭ اراسىنا كوپىر سالۋ ءجون دەپ ەسەپتەيدى. وسى ارادا تاعى دا وتكەن كۇننەن ءسوز قوزعايمىز. ولەڭتى وزەنىنىڭ ارعى بەتىندە اجىمەن قاتار بوزتال اۋىلى بار. بوزتالدىقتار كەڭەس وكىمەتى كەزىندە كوپىر سالعىزىپ الدى. ال ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ سول كەزدەگى اتقامىنەرلەرى اي قاراعان عوي, زاردابىن بۇگىن ءبىز كورىپ وتىرمىز. ارينە, كەڭشاردىڭ كۇشىمەن ءوز بەتتەرىنشە كوپىرسىماقتار سالماقشى بولعان. ناتيجەسى بەلگىلى, سۋ استىنداعى تابانىنا تابيعي تاس توسەلگەن «تاسوتكەل» اتتى وتكەلدىڭ تۇبىنە جەتتىك. كوپىر سالۋ ەرىككەننىڭ ەرمەگى ەمەس, ول – ستراتەگيالىق نىسان, جاۋاپكەرشىلىگى اسا زور, ەكونوميكالىق تۇرعىدان كوپ قارجىنى تالاپ ەتەتىن شارۋا.
اجى – 160 جىلدىق تاريحى بار اۋىل. ەندى, وركەنيەت دامۋىنىڭ كۇرەتامىرى – جول ەكەنىن ەسكەرىپ, تاس جولدان اجىعا تۋرا قاتىنايتىن دالا جولىنا جول قيىلىسىن قاراستىرۋدى ويلاستىرايىق دەگەن تىلەك بار.
جۇمابەك راحىمبەك ۇلى
اقمولا وبلىسى,
ەرەيمەنتاۋ اۋدانى,
اجى اۋىلى