كولىكتەر قالاي قابىلدانۋدا؟
ەلىمىزدە وتكەن جىلدىڭ 21 قاراشاسىنان باستاپ كونە كولىكتەردى قابىلدايتىن قاناتقاقتى جوبا باستالعانى بەلگىلى. ءبىر جارىم ايعا جەتپەيتىن ۋاقىت ىشىندە جوبانىڭ اياق الىسى, اۆتوكولىك يەلەرىنىڭ ىقىلاس-ىنتاسى جامان ەمەس ەكەنى بايقالدى. ماسەلەن, شىمكەنتتەگى قابىلداۋ ورتالىعىندا 661 اۆتوكولىك جينالسا, قوستانايدا 672 ادام كولىگىن «قورىمعا» وتكىزىپتى. ۇشتىكتى اقتوبە وبلىسى تۇيىندەيدى, بۇل وبلىستا 412 ماشينا تاپسىرىلعان. ەنەرگەتيكا مينيسترلىگىنىڭ ءمالىمەتىنە سەنسەك, قابىلدانعان كولىكتەردىڭ ورتاشا «جاسى» 25-30 جىل ەكەن. ءبىرىنشى سانات, ياعني قاڭقاسى ساۋ, ەسىك, كاپوت, جۇكسالعىشتىڭ قاقپاعى سىندى نەگىزگى بولىكتەرى, كوروبكا, رادياتور, اككۋمۋلياتور, دوڭگەلەك سياقتى ءىرى ءبولشەكتەرى ساۋ كولىكتەر 150 مىڭ تەڭگەگە باعالانعان. تەك 2 كولىك قانا 2-ساناتقا جاتقىزىلىپ, 48 مىڭ تەڭگە تولەنىپتى. 16 قاڭتاردان باستاپ «وكم وپەراتورى» جشس توزىعى جەتكەن كولىك قۇرالدارىن وتكىزۋدى ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسىن تولىعىمەن ىسكە قوسپاق. جوبا سول كۇنگە دەيىن ۋاقىتشا توقتاپ تۇر. قالالار مەن ونداعى قابىلداۋ ورىندارىنىڭ مەكەن-جايى, تەلەفوندارى سياقتى ءتيىستى اقپاراتتار عالامتورعا سالىنعان. ءبىز استاناداعى ورتالىققا اۆتوكولىك يەسى رەتىندە حابارلاسىپ كورگەن ەدىك. قازىر بارلىق ورتالىقتاردا كونە كولىكتەردى باعالاۋ جانە قابىلداۋدى جەتىلدىرۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 16-سى كۇنى حابارلاسىڭىز. قاجەتتى قۇجاتتار, ماشيناعا قويىلاتىن تالاپتار كومپانيانىڭ سايتىندا, باق-تاردا حابارلانادى, دەگەن جاۋاپ الدىق. حالىققا ىڭعايلى بولۋى ءۇشىن, «وكم وپەراتورى» ەلەكتروندى كەزەك جۇيەسىن ەنگىزىپ, ەسكى كولىكتەردى جينايتىن بەكەتتەردىڭ كەستەسىن دە جاساماقشى كورىنەدى.كونە كولىگىن قيمايتىندار دا كەزدەسەدى
ەسكى كولىكتەردى قابىلداپ الىپ, قايتا كادەگە جاراتۋدىڭ ءتيىمدى تۇستارىن ەشكىم جوققا شىعارا المايدى. دەگەنمەن, كولىگىن قيماعان اۆتوكولىك يەلەرىنە دە ءتۇسىنىستىكپەن قاراعان ءجون سياقتى. ولاردىڭ دا ايتارى, دايەكتەرى بار. مىسالى, اسىلبەك ەسىمدى جىگىت اعاسىنىڭ 1994 جىلعى Audi 80 B 4 ماركالى كولىگىن ءمىنىپ جۇرگەنىنە بىرنەشە جىل بولىپتى. ءاۋ باستا 350 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ العان ەكەن. ەسكى بولسا دا, ءتوزىمدى, ادام تاسۋعا دا, جۇك ارتۋعا دا جاراپ تۇرعان گەرمانيالىق كولىك سوڭعى ۋاقىتتا سىر بەرە باستاعان. اسىلبەك بىزگە: – وتكىزەر ەدىم, بىراق تولەيتىن اقشاسى ازداۋ ەكەن. قازىر 150 مىڭ تەڭگەگە ماشينا ساتىپ الا المايسىڭ, ودان ەكى ەسە كوپ اقشاعا دا ءجونى ءتۇزۋ كولىك كەلمەيدى. كولىگىمدى وتكىزىپ جىبەرسەم, شارۋالارىم توقتاپ قالايىن دەپ تۇر, – دەدى. – Audi ەسكى بولسا دا ءجۇرىپ تۇر. شامالى اقشا جۇمساپ ءبىر جوندەتىپ السام, تاعى ءبىر-ەكى جىل ايداۋعا جارايدى. اسەل ەسىمدى بويجەتكەن دە ەسكى كولىگىن ءوتكىزۋگە قيماي جۇرگەندەردىڭ ءبىرى. Volkswagen Golf IV ماركالى كولىگى زاۋىتتان 1992 جىلى شىققان. ەسكى دە بولسا قالانىڭ ىشىندە مىنۋگە جاراپ تۇر, بەنزيندى دە از «جەيدى». – ەسكى كولىكتەردى قابىلدايتىن جەر تۋرالى عالامتوردان ءبىلدىم. حابارلاسىپ, 150 مىڭ تەڭگە تولەيتىنىن ءبىلدىم. بۇل ازداۋ. قازىر اۆتوبازارلاردا Golf IV بۇدان قىمبات تۇرادى, – دەيدى اسەل. دەگەنمەن, ەسكى كولىكتەردى قابىلداۋ ورىندارىنا وتكىزۋ ۋاقىت تالابىنان تۋىنداپ وتىرعان, مىندەتتى تۇردە جۇزەگە اسىرىلۋى كەرەك شارا دەپ ويلايمىز. سەبەبى, ەلىمىزدە توزىعى جەتكەن كولىكتەر جىل ساناپ كوبەيىپ بارادى. ونىڭ ەكولوگياعا زيانىن ايتپاعاندا, وتاندىق اۆتوونەركاسىپ سالاسىن اياقتان شالاتىن فاكتورلاردىڭ ءبىرى ەكەندىگى بەلگىلى. وعان قوسا, قوزعالىس قاۋىپسىزدىگىنە, جولداردى تەز توزدىرۋعا دا اسەر ەتەدى. رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازاقستانداعى بارلىعى 4,5 ميلليون جەڭىل اۆتوكولىكتىڭ جارتىسىنا جۋىعى 20 جىلدان استام ۋاقىت مىنىلگەن ەكەن. ەندىگى ماقسات – وسى ەسكى كولىكتەردى ازايتۋ, ولاردى جاڭا كولىكتەرمەن الماستىرۋ. پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى, قازاقستان ماشينا جاساۋشىلار وداعىنىڭ پرەزيدەنتى مەيرام پىشەمباەۆتىڭ سوزىنە قاراعاندا, كولىك جۇرگىزۋشىلەردى جاڭا كولىككە مىنگىزۋگە مۇمكىندىك بار. ماسەلەن, وسكەمەندەگى اۆتوكولىك زاۋىتىندا جىلىنا 120 مىڭ اۆتوموبيل شىعارىلادى دەپ جوسپارلانعان. زاۋىتتا 6 مىڭعا جۋىق ادام جۇمىسپەن قامتىلاتىنىن, كاسىپورىن اۋماعىندا 400 گەكتارعا جۋىق اۋداندى الىپ جاتاتىن تەحنوپارك بولاتىنىن ەسكەرسەك, بىرنەشە قوياندى ءبىر وقپەن اتىپ الۋعا مۇمكىندىك تۋادى دەگەن ءسوز. بىرىنشىدەن, حالىقتىڭ ەسكى كولىكتەن ءتۇسىپ, جاڭا كولىك الۋعا ىقىلاسى ارتادى. ەكىنشىدەن, زاۋىت جانىنداعى تەحنوپاركتەردە قاجەتتى بولشەكتەر شىعارىلادى. شەتەلدەن كولىك قانا ەمەس, ونىڭ بولشەكتەرىن, موتور مايى, تەجەگىش سۇيىقتىعى, انتيفريز سىندى قاجەتتىلىكتەرىن اكەلۋ ءۇشىن ونىڭ باستاپقى باعاسىنان بولەك, كەدەندىك شىعىندارى دا قىمباتتاعانىن ەسكەرسەك, اۆتواۋەسقويلارعا ءوز قۇمارلىقتارىن ءوز ەلىمىزدە وتەگەن تيىمدىرەك. سونىڭ ارقاسىندا ەلىمىزدىڭ اۆتوونەركاسىپ سالاسى دا العا جىلجۋى ءتيىس.ەسكىرگەن ماشينانىڭ ەندىگى كۇيى
قايتا كادەگە جاراتۋ زاۋىتىنا تاپسىرىلعان كولىكتەرگە نە بولادى؟ الدىمەن ونى ولشەيدى, رادياتسيالىق اسەرى تەكسەرىلەدى. سودان سوڭ قاۋىپتى دەگەن ماي, باسقا دا سۇيىقتىقتارى اعىزىلىپ, اككۋمۋلياتورى الىنىپ, رەزەڭكە زاتتارى اعىتىلىپ تاستالادى. كادەگە جاراۋى ءمۇمكىن, ءبۇتىن دەگەن بولشەكتەرى دە بولەك الىنادى. سوسىن, شرەدەردە ۇساقتالىپ, مەتالل كۇيىندە بالقىتۋ زاۋىتىنا جىبەرىلەدى. جالپى, 1 ليتر ماشينا مايىنىڭ 200 تونناعا تارتا توپىراقتى لاستاپ, ول جەردى ونداعان جىل بويى پايدالانۋعا جارامسىز ەتىپ تاستايتىنى عىلىمدا دالەلدەنگەن. وعان جىل سايىن جارامسىز بولىپ قالاتىن 90 مىڭ تونناعا جۋىق دوڭگەلەك شينانى قوسىڭىز. وسى سياقتى قورشاعان ورتاعا زيان كەلتىرەتىن زاتتار كونە كولىكتەردى كادەگە جاراتاتىن جەرلەردە جينالسا, قۇرىلىس ماقساتتارىنا قولدانىلسا, زياننىڭ ورنىنا پايدا كورۋگە بولار ەدى. جۋىردا, قاراعاندىدا «Recycling Company» جشس قولدانىستان شىققان كولىكتەردى كادەگە جاراتۋمەن شۇعىلداناتىن زاۋىت سالىناتىنى بەلگىلى بولدى. زاۋىتتاعى يتاليالىق قوندىرعىنىڭ كومەگىمەن ساعاتىنا 20-25 كولىكتى, ءار اۋىسىم سايىن 150 جەڭىل كولىكتى ۇگىتىپ, جىل سايىن 50 مىڭ اۆتوكولىكتى شيكىزاتقا اينالدىرۋعا بولادى ەكەن. ياعني, كولىگىنەن قۇتىلعىسى كەلەتىندەر بولسا, قول ۇشىن بەرەتىن زاۋىتتارعا كەندە بولمايمىز. ال «وكم وپەراتورى» جشس-نىڭ توزىعى جەتكەن كولىك قۇرالدارىن ىنتالاندىرۋ باعدارلاماسى بىرنەشە كۇننەن كەيىن, ياعني 16 قاڭتاردان باستاپ ەلىمىزدىڭ 17 قالاسىندا تولىعىمەن ىسكە قوسىلادى. قاناتقاقتى جوبانىڭ اياسىندا ءار قالادا جۇزدەگەن كولىكتەردىڭ تاپسىرىلعانىن ەسكەرسەك, «قارتايعان» كولىكتەرىنەن قۇتىلۋعا اسىعاتىندار قاتارى از بولمايتىن سىڭايلى. ارنۇر اسقار, «ەگەمەن قازاقستان»